Kulis.az İbrahim Azizin 14 fevral Sevgililər Günü haqqında yazısını təqdim edir.
Fevralın 14-ü hər kəsin yaddaşına qırmızı ürəklər, şokolad qutuları və romantik şam yeməkləri ilə həkk olunsa da, bu tarixin kökləri əslində, qan, şiddət, siyasi intriqalar və insanı dəhşətə gətirən hadisələrlə doludur. Günümüzdə sevginin zərif bayramı kimi qeyd edilən bu tarixin pərdəarxası məqamları heç də "çəhrayı eynəklərlə" baxılacaq qədər sadə deyil. Tarixin dərinliklərinə endikdə qarşımıza çıxan mənzərə müasir dövrün marketinq hiylələrindən kəskin şəkildə fərqlənir; bu keçmişin başlanğıcı sayılan Luperkaliya festivalı deyilənlərin ən bariz nümunəsidir.
Qədim Romada fevral ayı təmizlənmə və məhsuldarlıq dövrü hesab edilsə də, bayramın keçirilmə tərzi bugünkü romantikadan olduqca uzaq, vəhşi və qorxunc idi. Romalılar şəhəri şər ruhlardan təmizləmək və qadınlara məhsuldarlıq bəxş etmək üçün keçi və itləri qurban kəsir, daha sonra heyvanların dərisini soyaraq bu qanlı parçalarla qadınları qamçılayırdılar. İnanclara görə, bu qanlı ritual qadınların ana olmasını asanlaşdırırdı və qəribədir ki, qadınlar bu şiddətlə könüllü şəkildə razılaşırdılar.
Bu vəhşi ənənənin xristianlaşdırılması və Müqəddəs Valentin adı ilə əlaqələndirilməsi isə başqa bir faciənin üzərində qurulub. İmperator II Klavdi ordusunda xidmət edən əsgərlərin evlənməsini qadağan etmişdi, çünki o, subay kişilərin daha yaxşı döyüşçü olduğuna inanırdı. Lakin Valentin adlı keşiş imperatorun bu qəddar qərarına qarşı çıxaraq gənc sevgililəri gizlicə evləndirməyə davam etdi. Onun bu "cinayəti" üzə çıxanda isə edam hökmü gecikmədi. Əfsanəyə görə, zindanda olduğu müddətdə həbsxana nəzarətçisinin kor qızına aşiq olan Valentin, edam olunmazdan əvvəl ona "Sənin Valentinin" imzası ilə məktub qoymuşdu; bu, bəlkə də tarixin qanla yazılmış ilk və son sevgi ismarıcı idi.
Lakin tarix təkcə bu bayramın kökləri ilə deyil, həm də sevgi uğrunda yaşanan və eşidənlərin qanını donduran real hekayələrlə doludur. Bu hadisələrdə sevgi sadəcə bir duyğu deyil, həm də dağıdıcı bir qüvvə, dəlilik həddinə çatan bir ehtiras kimi qarşımıza çıxır. Portuqaliya kralı I Pedro və onun sevgilisi İnes de Kastronun hekayəsi bunun ən bariz və eyni zamanda ən vahiməli nümunəsidir.
Pedro hələ şahzadə ikən İnesə dəlicəsinə aşiq olmuşdu, lakin siyasi maraqlar və saray əyanlarının etirazları bu sevginin qarşısında maneəyə çevrilmişdi. Pedronun atası Kral IV Alfonso, oğlunun bu qadına olan bağlılığının krallığın gələcəyi üçün təhlükə yaratdığını düşünərək İnesi qətlə yetirtdi. Sevgilisinin ölümü Pedronu sanki tamam başqa bir insana — intiqam hissi ilə gözü dönmüş birinə çevirdi. Atasının vəfatından sonra taxta çıxan Pedro əvvəlcə İnesin qatillərini tapdı və onların ürəklərini diri-diri sinələrindən sökdürüb çıxartdırdı.
Lakin dəhşət bununla bitmədi. Pedro sevgilisinin çürüməkdə olan cəsədini məzarından çıxartdırdı, ona kraliça libasları geyindirdi, başına tac qoydu və taxtda əyləşdirdi. Bütün saray əyanlarını və zadəganları sıraya düzərək, çürümüş cəsədin qarşısında diz çökməyə və onun cansız, sümükləşmiş əlini öpərək sədaqət andı içməyə məcbur etdi. Bu səhnə tarixin şahidlik etdiyi ən tükürpədici „sevgi“ nümayişlərindən biri kimi yaddaşlara həkk olundu. Eşq burada artıq ölümü belə inkar edən bir dəliliyə çevrilmişdi.
Başqa bir sarsıdıcı hekayə Rusiyanın “Dəli Pyotr” kimi tanınan imperatoru I Pyotr və onun həyat yoldaşı I Yekaterina ilə bağlıdır. Pyotr xanımını çox sevirdi, lakin Yekaterinanın saray əyanlarından biri olan Villem Mons ilə gizli eşq yaşadığını öyrənəndə qəzəbi hüdud tanımadı. İmperator xəyanətkar aşiqi edam etdirsə də, sadəcə bununla kifayətlənmədi.
O, Monsun kəsilmiş başını spirtlə dolu şüşə qaba qoyduraraq, Yekaterinanın yataq otağında, düz onun gözünün qarşısında saxlanılmasını əmr etdi. İllər boyu kraliçanın hər səhər oyananda və hər gecə yatağa girəndə gördüyü ilk və son şey sevgilisinin həmin qabdakı donuq baxışları oldu. Bu, fiziki işgəncədən daha ağır olan psixoloji terror idi və sevginin nifrətə çevrildiyi məqamda insanın nə dərəcədə qəddarlaşa biləcəyini göstərirdi.
Tarixin başqa bir guşəsində, İspaniyada “Dəli Xuana” (Juana la Loca) ləqəbi ilə tanınan kraliçanın hekayəsi eşqin insanı necə uçuruma sürüklədiyini göstərir. Xuana həyat yoldaşı Yaraşıqlı Filippə xəstəlik dərəcəsində aşiq idi və onu hər kəsdən, hətta saraydakı xidmətçilərdən belə qısqanırdı.
Filipp gənc yaşında qəflətən vəfat edəndə Xuana ağlını tamamilə itirdi. O, ərinin dəfn edilməsinə icazə vermirdi; tabutu açdırır, çürüməyə başlayan cəsədi qucaqlayır və onun ayaqlarını öpürdü. Xuana hamilə vəziyyətdə bütün İspaniyanı gəzərək, ərinin tabutunu da özü ilə bərabər daşıtdırırdı. Gecələr tabutu şamlarla əhatəyə aldırır, heç bir qadının cəsədə yaxınlaşmasına imkan vermirdi. O, ərinin bir gün yuxudan oyanacağına ürəkdən inanırdı.
Onun bu hərəkətləri sarayda və xalq arasında böyük vahimə doğurmuşdu. Xuana üçün ölüm sevginin sonu deyil, əksinə, sahiblənmə hissinin ən yüksək həddi idi; artıq Filipp ona xəyanət edə bilməzdi, çünki o, əbədi olaraq Xuanaya məxsus idi.
Daha intellektual köklərə malik, lakin sonu fiziki əzabla bitən başqa bir məşhur hekayə isə orta əsrlərin dahi filosofu Pyer Abelyar və onun tələbəsi Eloiza arasındakı eşqdir. Onların sevgisi elmin və fəlsəfənin qoynunda doğulsa da, dövrün əxlaq normalarını darmadağın edirdi.
Eloiza hamilə qaldıqda onlar gizlicə evləndilər, lakin bu sirr aşkar olandan sonra Eloizanın dayısı dəhşətli bir intiqam planı hazırladı. O, bir gecə adamlarını göndərərək Abelyarı yatağında tutdu və onu xədim etdirdi. Bu fiziki şikəstlik Abelyarı rahib həyatı sürməyə, Eloizanı isə monastıra qapanmağa məcbur etdi.
Birlikdə ola bilməyən, cismani sevgiləri vəhşicəsinə əllərindən alınan bu iki aşiq ömürlərinin sonuna qədər bir-birlərinə dünyanın ən təsirli və kədərli sevgi məktublarını yazdılar. Onların məktubları yüzilliklər boyu oxuyan hər kəsi göz yaşına boğdu; çünki bu sətirlərdə nakam bir eşqin həm əzabı, həm də sönməyən odu hiss olunurdu.
Və nəhayət, müasir dövrə daha yaxın, şok effekti yaradan bir hekayə: İngiltərə kralı VIII Eduard və Uollis Simpson. Bu sevgi hekayəsi bütöv bir imperiyanı başsız qoydu. Eduard iki dəfə boşanmış amerikalı Uollisə aşiq olanda Britaniya hökuməti və kilsəsi bu izdivaca qətiyyətlə qarşı çıxdı.
Kralın qarşısında iki seçim var idi: ya taxt-tac, ya da sevgi. Dünya tarixində çox az hökmdar belə bir seçimlə üz-üzə qalanda hakimiyyətdən imtina edib. Lakin Eduard 1936-cı ildə milyonlarla insanın dinlədiyi radio çıxışında “Sevdiyim qadının köməyi və dəstəyi olmadan krallıq vəzifələrimi yerinə yetirməyin qeyri-mümkün olduğunu anladım” deyərək taxtdan əl çəkdi.
Bu qərar bütün dünyada şok effekti yaratdı. Lakin bu romantik fədakarlığın pərdəarxasında qaranlıq məqamlar da mövcud idi; cütlüyün nasist rejimi ilə əlaqələri, Hitlerlə görüşləri və dəbdəbəli, lakin sürgündə keçən, bəzən qarşılıqlı ittihamlarla dolu həyatları bu sevgini sadəcə romantik bir nağıl olmaqdan çıxarıb, qalmaqallı bir tarixi fakta çevirdi.
Göründüyü kimi, 14 fevralın simvolizə etdiyi „sevgi“ anlayışı tarixdə heç də həmişə məsum və şirin olmayıb. Həyatın real sevgi hekayələri qan, göz yaşı, xəyanət, dəlilik və bəzən də ölümdən sonrakı dəhşətli rituallarla yoğrulub.
Müqəddəs Valentinin edamından tutmuş İnes de Kastronun tacqoyma mərasiminə, Dəli Pyotrun şüşə qabdakı baş kolleksiyasından Xuananın tabutla səyahətinə qədər uzanan bu hadisələr sübut edir ki, insan hissləri idarəolunmaz bir stixiyadır. Bu gün sevgililər bir-birlərinə hədiyyələr verərkən, bəlkə də fərqində deyillər ki, ucaltdıqları bu hiss tarix boyu imperiyaları devirib, insanları ağlını itirməyə vadar edib və ən ağlasığmaz vəhşiliklərə yol açıb.
Fevralın 14-ü sadəcə bir təqvim yarpağı deyil, insan psixologiyasının ən qaranlıq və ən parlaq məqamlarının kəsişdiyi bir simvoldur. Tarix bizə öyrədir ki, ən böyük sevgilər adətən ən böyük fəlakətlərlə qoşa addımlayır və bu fəlakətlərin izləri əsrlər boyu silinmir.
Bizi Telegram-da izləyin
t.me/kulis_az
Bizi Instagram-da izləyin
Bizi TikTok-da izləyin
Bizi Facebook-da izləyin
Bizi X-da izləyin
