Bu gün tanınmış alman əsilli isveçrəli rəssam Paul Klinin (Paul Klee) anım günüdür.

Kulis.az onun həyatı və yaradıcılığı haqqında maraqlı faktları təqdim edir.

XX əsr modern incəsənətinin ən sirli, ən intellektual və çoxşaxəli simalarından biri, şübhəsiz ki, Paul Klidir.

Onu bəzən "rənglərin şairi" və ya "rəsm çəkən musiqiçi" də adlandırırlar.

Kli heç bir konkret cərəyana (ekspressionizm, kubizm, sürrealizm) tam aid edilə bilməyən, tamamilə özünəməxsus bir üslub yaradan sənətkardır.

Paul Kli 1879-cu ildə İsveçrədə, musiqiçi ailəsində doğulub. Atası musiqi müəllimi, anası isə müğənni idi. Paul özü də uşaq yaşlarından mükəmməl skripka ifaçısı olub və 11 yaşında artıq Bern bələdiyyə orkestrində çıxış edirdi. Gəncliyində musiqi ilə rəssamlıq arasında uzun müddət tərəddüd etsə də, vizual sənətin ona öz hisslərini ifadə etmək üçün daha çox azadlıq verdiyini düşünərək rəssamlığı seçir və Münhendə incəsənət təhsili alır.

Rəssam kimi tanınmağa başladığı dövrdə o, Vasili Kandinski və Frans Mark kimi dahi sənətkarlarla tanış olur və onların yaratdığı "Mavi Süvari" ("Der Blaue Reiter") sənət birliyinə qoşulur. 1920-ci illərdə dövrün ən qabaqcıl sənət və dizayn məktəbi olan Bauhausda dərs deyir, rəng və forma nəzəriyyələrini tələbələrinə öyrədir.

Həyatının son illəri isə Almaniyada nasist rejiminin hakimiyyətə gəlməsi ilə dramatikləşir. Nasistlər onun sənətini "degenerat" elan edir və o, doğma İsveçrəsinə qayıtmalı olur. Həyatının son dövrlərində ağır dəri xəstəliyindən (sklerodermiya) əziyyət çəkən Kli 1940-cı ildə vəfat edir.

Klinin ən məşhur aforizmlərindən biri budur: "Rəsm çəkmək - bir xətti götürüb onu gəzintiyə çıxarmaqdır". Onun əsərlərində xətlər sanki sərbəst hərəkət edir, öz-özünə formalar və dünyalar yaradır.

Kli polifoniya (çoxsəslilik) prinsipini kətan üzərinə köçürürdü. Bax və Motsartın musiqisindəki harmoniyanı rəng keçidləri ilə vizuallaşdırırdı. Onun rəsmlərindəki hər bir rəng bloku bir musiqi notu kimidir.

Onun əsərləri ilk baxışdan uşaq çətinlikləri və ya ibtidai qayaüstü təsvirləri xatırladır. Lakin bu, bilərəkdən seçilmiş bir yoldur. Kli vizual dünyanı hər cür artıq yüklərdən təmizləyərək onun ən saf, daxili mahiyyətini göstərməyə çalışırdı. O deyirdi: "İncəsənət görünəni təkrar etmir, görünməyəni görünən edir".

1914-cü ilə qədər Kli əsasən qara-ağ qrafika ilə işləyirdi və rənglərdən qorxurdu. 1914-cü ildə Tunisə etdiyi səyahət onun həyatını dəyişdi. Şimali Afrikanın işığı və rəngləri onu o qədər valeh etdi ki, gündəliyinə bu tarixi cümləni yazdı: "Rəng məni əsir etdi... Rəng və mən birik. Mən rəssamam".

Birinci Dünya müharibəsi zamanı Kli Almaniya ordusuna çağırılır. Xoşbəxtlikdən, onu cəbhəyə göndərmirlər, çünki komandirləri onun rəssamlıq istedadını dəyərləndirirlər. Klinin orduda işi hərbi təyyarələri kamuflyaj rənglərinə boyamaq və qəzaya uğramış təyyarələrin üzərindəki nömrələri yeniləmək idi.

Kli evdə yemək bişirməyi çox sevirdi və kulinariyaya da bir sənət, kimyəvi-estetik bir proses kimi baxırdı. Həyat yoldaşı Lili piano dərsləri verib pul qazanarkən, Kli uzun müddət ev işlərinə baxır, yemək bişirir və oğulları Feliksi böyüdürdü. Onun kulinariya reseptləri də rəng qarışıqları qədər dəqiq və sınaqdan keçmiş idi.

Ömrünün son illərində ağır və ağrılı xəstəliklə mübarizə aparmasına baxmayaraq, o, inanılmaz dərəcədə məhsuldar olub. Təkcə 1939-cu ildə (ölümündən bir il əvvəl) xəstə yatağında 1253 əsər yaratmışdı. Ümumilikdə isə onun geridə qoyduğu miras 10 000-ə yaxın rəsm və minlərlə yazı, qeyddən ibarətdir.

Paul Kli sənəti bizə dünyanı gözlərimizlə deyil, zəkamız və ruhumuzla görməyi öyrədir.

• Gecə - Varlam Şalamovun hekayəsi
• Məşhur müğənni bir aydan sonra komadan ayıldı
• Topqapı Sarayı dünyanın ən baha girişi olan turistik məkanlar siyahısında