Kulis.az “Miksteyp” rubrikasından məşhur “Aqualung" mahnısı haqqında materialı təqdim edir.
Proqressiv rok musiqisinin özünəməxsus fiqurlarından biri olan İan Anderson və onun rəhbərlik etdiyi “Jethro Tull” qrupunun musiqi tarixində buraxdığı ən böyük iz, şübhəsiz ki, 1971-ci ildə işıq üzü görmüş "Aqualung" əsəridir.
Təkcə 1970-ci illər rokunun deyil, ümumilikdə sosial-konseptual musiqinin şah əsərlərindən sayılan bu bəstə, təkcə unikal fleyta soloları və ağır gitara riffləri ilə deyil, yaranma hekayəsinin emosional, sosial və vizual dərinliyi ilə diqqəti cəlb edir.
Mahnının ilham nöqtəsi gözlənilməz bir məkanda – İan Andersonun həyat yoldaşı Cenni Franksın çəkdiyi fotoşəkillərdə və London küçələrinin acı reallığında formalaşmışdı.
1960-cı illərin sonlarında Cenni fotoqrafiya təhsili alarkən Londonun Temza sahili boyu küçələrdə yaşayan evsizləri, cəmiyyət tərəfindən təcrid olunmuş kimsəsizləri lentə alırdı. Bu şəkillər arasında xüsusilə bir yaşlı, tərk edilmiş, xəstə evsiz kişinin fotosu Andersonun diqqətini çəkdi. O, küçədə yaşayan bu insanların ağır taleyini, cəmiyyətin onlara qarşı duyduğu ikrahı və eyni zamanda qorxunu bir obrazda cəmləşdirmək qərarına gəldi. Beləliklə, xəyali "Aqualung" personajı doğuldu.
Mahnıya ad verən "Aqualung" sözü əslində "sualtı nəfəs aparatı" deməkdir. Anderson bu adı personajın ağciyər xəstəliyi (xroniki bronxit) səbəbindən hər nəfəs alanda çıxardığı xırıldayan, sualtı nəfəs aparatını xatırladan səsə görə seçmişdi. Bu audial detal bədii obraza həm real, həm də faciəvi ölçü qazandırırdı.
Mahnının yaranmasında daha bir maraqlı məqam sözlərin yazılma prosesidir. İan Anderson ilk misraların bir hissəsini həyat yoldaşı ilə birgə qələmə almışdı. Hətta o, müsahibələrində bildirirdi ki, mahnının poetik başlanğıcındakı bəzi vizual təsvirlər birbaşa həyat yoldaşının müşahidələrinə əsaslanır.
Musiqi baxımından isə kompozisiya Londonun "İsland Studios" studiyasında yazıldı.
Məhz həmin studiyada qonşu otaqda Led Zeppelin özünün əfsanəvi "Led Zeppelin IV" albomunu yazırdı və Anderson tez-tez Cimmi Peycin gitara tonlarından təsirlənərək "Aqualung"un akustik və elektro-gitara keçidlərini daha da kəskinləşdirirdi.
"Aqualung" musiqi quruluşu baxımından kəskin təzadlar üzərində qurulmuş dinamik bir dramdır. Kompozisiya iki əsas musiqi xarakterinin növbələşməsi ilə inkişaf edir:
Ağır Gitar Riffləri (Sərt Reallıq) ➔ Akustik Vokal (Empatiya və hüzün) ➔ Solo ➔ Epiloq
6 notluq aqressiv gitara riffi cəmiyyətin evsiz bir insana baxışındakı qorxunu, ikrahı və kəskinliyi təcəssüm etdirir. Sərt zərbələr və Andersonun aqressiv vokalı “Aqualung”un fiziki portretini cızır.
Riff ancaq dayandıqda musiqi birdən-birə həzin akustik gitaraya və fleyta sədalarına keçir. Bu hissə cəmiyyətin görməkdən imtina etdiyi daxili dünyanı – o insanın bir vaxtlar uşaq olduğunu, hansısa isti xatirələrə sahib olduğunu və soyuqda necə tək qaldığını göstərir.
Sözlərin təhlilinə gəldikdə, mahnının ilk misraları dinləyicini birbaşa səhnənin ortasına atır.
“Park skamyasında əyləşib, pis niyyətlə balaca qızlara baxır. Burnundan selik axır, yağlı barmaqları köhnə paltarlarını çirkləndirir”.
Burada Anderson bilərəkdən dinləyicidə antipatiya yaradan kadrlar təqdim edir. Çünki cəmiyyət evsiz insanı gördükdə ilk növbədə onda bir təhlükə və ya çirkinlik axtarır. Lakin mahnının irəliləyən dəqiqələrində tekstual perspektiv dəyişir.
“Günəş istisi ilə parıldayır, qoca bir adam bahar fəslində...Hələ də dekabrın dumanlı şaxtasını xatırlayırsanmı?”
Bu misralar dini ikiüzlülüyü və sosial laqeydliyi hədəf alır. Bazar günləri kilsəyə gedib "yaxınını sev" prinsipi ilə dua edən insanların, kilsə qapısının ağzında donan bir insanı görməzdən gəlməsi tənqid olunur.
Mahnının ortasında ifa edilən məşhur gitara solosu isə fəryad edən bir ruhun səsi kimi musiqini zirvəyə qaldırır.
"Aqualung" sadəcə bir personajın hekayəsi deyil, bəşəriyyətin öz marjinallaşdırdığı fərdlərə qarşı vicdan imtahanının musiqiyə çevrilmiş formasıdır.
