Bu gün görkəmli rus şair Fyodor Tyutçevin anım günüdür.
Kulis.az şair haqqında materialı təqdim edir.
Fyodor İvanoviç Tyutçev rus ədəbiyyatında sadəcə şair deyil, həm də dahi mütəfəkkir və diplomat kimi xüsusi yer tutur. Baxmayaraq ki, o, Puşkin dövründə yaşayıb-yaradıb, lakin fəlsəfi dərinliyi, xaosu və insanın daxili ziddiyyətlərini qələmə alması ilə daha çox XX əsr simvolistlərinin mənəvi atası hesab olunur.
Zadəgan ailəsində doğulan şair Moskva Universitetini bitirdikdən sonra Rusiya Xarici İşlər Nazirliyində işə düzəlir. Ömrünün iyirmi ildən çoxunu Münhen və Turin şəhərlərində diplomat kimi keçirir. Almaniyada yaşadığı illərdə Şellinq və Heyne kimi dahilərlə dostlaşır, alman romantizminin fəlsəfi ruhunu dərindən mənimsəyir.
Tyutçevin poeziyası sükutla danışmaq sənətidir. Ən məşhur şeirlərindən olan “Silentium!” (Sükut!) insan ruhunun tənhalığından və fikri sözlə ifadə etməyin imkansızlığından bəhs edir. Təsadüfi deyil ki, “İfadə olunmuş fikir yalandır” misrası şairin yaradıcılıq pasportuna çevrilib.
Onun üçün təbiət sadəcə gözəl mənzərə deyildi; o, təbiəti nəfəs alan, daxilində dəhşətli xaos gizlədən canlı varlıq kimi görürdü. Gündüzün nizamı arxasında gecənin qorxulu, naməlum dünyasının dayandığını usta, fəlsəfi misralarla oxucuya çatdırırdı.
Məşhur “Rusiyanı ağılla anlamaq olmaz, ümumi arşınla ölçmək olmaz...” misraları isə bu gün də rus milli kimliyini və psixologiyasını izah etmək üçün ən çox sitat gətirilən ifadədir.
***
Şairin həyatındakı ən ağır, ruhi sarsıntılara səbəb olan hadisə Yelena Denisjeva ilə yaşadığı gizli, faciəvi sevgi hekayəsidir.
Artıq evli, yaşlı və yüksək çinli diplomat olan Tyutçev qızlarının təhsil aldığı Smolnı İnstitutunun yetirməsi – gənc Yelena ilə tanış olur. Onların arasında başlayan alovlu ehtiras düz 14 il davam edir. Lakin bu münasibət dövrün aristokrat cəmiyyətində əsl skandal yaradır.
Cəmiyyətin bütün nifrəti və qınaq oxları gənc Yelenanın üzərinə yönəlir. İnsanlardan təcrid olunan, ailəsinin rədd etdiyi Denisjeva psixoloji gərginlik və zəifləyən sağlamlığı fonunda vərəmə yoluxur. 1864-cü ildə o, elə Tyutçevin qollarında can verir.
Bu ölüm şairi dərindən yaralayır. Sevdiyi qadını qoruya bilmədiyi üçün dəhşətli vicdan əzabı çəkən, onun ölümündə birbaşa özünü günahkar bilən Tyutçev həmin ağrını misralara tökür. Beləcə, dünya ədəbiyyatının ən kədərli və səmimi sevgi silsilələrindən biri – “Denisjeva silsiləsi” yaranır. Bu şeirlərdə sevgi ilahi bir lütf yox, iki ruhun bir-birini amansızcasına məhv etdiyi fəlakətli bir mübarizə kimi təsvir olunur.
Bu gün də Fyodor Tyutçev rus fəlsəfi lirikasının və ədəbi dilinin zirvələrindən biri kimi aktuallığını qoruyur.
Onun şeirləri gənc nəslə rus dilinin poetik gücünü və fəlsəfi düşüncə tərzini aşılamaq üçün müraciət edilən əsas vasitələrdəndir. Şairin Rusiya, Avropa və Slavyan dünyası haqqında yazıları, siyasi-fəlsəfi traktatları intellektual dairələrdə bu gün də müzakirə mövzusudur.
Sergey Raxmaninov və Pyotr Çaykovski kimi dahi bəstəkarların Tyutçev poeziyasına bəstələdiyi romanslar böyük konsert zallarında hələ də səslənir. O, insan ruhunun dərinliklərinə enən, təbiətin sirlərini və sevginin faciəvi tərəflərini zamansız misralarla oxucuya çatdıran dahi olaraq qalır.
