writer1

Şərif Ağayar

Məqalə sayı

521
clock17:33 calendar-gray 02 May 2014 view-gray1430 dəfə oxunub
view-gray1430 dəfə oxunub

Folklordan Folknerə

Şərif Ağayar

Yəqin siz də 30-40 il öncə çap olunmuş hansısa jurnalı, qəzeti görəndə onu böyük maraqla vərəqləyirsiniz. Səmimi etiraf edək: bu, qəribə duyğudur! İfadə etməkdə çətinlik çəkir adam.

Günlərin birində tam təsadüfdən “Azərbaycan” jurnalının əski bir nömrəsi düşdü əlimə. Dəqiq xatırlamıram hansı idi... Rəqəm yaddaşım pisdir. Onu bilirəm ki, vərəqləri tamamilə saralmışdı və cildlərinin arasından məşhur tozlu köhnəlik qoxusu gəlirdi.

Vərəqlədim-vərəqlədim, birdən qarşıma mərhum yazıçımız Sabir Əhmədlinin geniş müsahibəsi çıxdı. Həmid Herisçi olsa, and-aman edərdi ki, bu təsadüfi deyil, taleyin işidir, o müsahibə sənin qarşına çıxmalı idi! Burda Sabir müəllim Azərbaycan nəsrindən danışmışdı... Və müsahibə elə maraqlı idi ki, imkan düşsə, mən özüm Sabir Əhmədliyə elə bu sualları verərdim.

Söhbət hərlənib nəsr ənənələrimizin olmamağı məsələsinə gələndə hiss elədim ki, jurnalı gözümə təpmək istəyirəm! Sabir müəllim izah eləmişdi: bizim dastanlara baxın, bu cür mənəvi xəzinəmiz varsa düşünməməliyik ki, nəsr ənənəmiz yoxdur!

İlginc münasibət idi. Çünki bu sözləri dünya nəsrini çox yaxşı bilən vicdanlı bir yazıçı söyləyirdi. Həm də əslində mən özüm ara-sıra bu qərara gəlmişdim. Ancaq, deməyə qorxurdum.

Sözlər harmoniyaya girəndə bədii cümləyə, cümlələr harmoniyaya girəndə bədii mətnə çevrilir. Mətn isə əsərin canıdır. Janrından asılı olmayaraq... Dastanlarımızda sözün-sözə, cümlənin-cümləyə münasibəti, qarşısında diz çöküləcək qədər gözəldir. Və, gəlin inanın mənə, əsl sənət elə bu məqamdan başlayır. Söz-sözə mənası, enerjisi və intonasiyası ilə bağlı olmayanda bədii cümlə yaranmadığı kimi, cümlə də cümləyə bu 3 əsas keyfiyyəti ilə qovuşmayanda mətn əmələ gəlmir. İndi gənclərin üstündə həvəskarcasına baş sındırdığı dərin-dərin mətləblər bundan sonra gəlir. Necə deyərlər, Biləcəridən o yana keçmək üçün, əvvəlcə Biləcəriyə qədər gəlmək lazımdır.

Son günlər “Folklor səviyyəsi” ifadəsi ədəbi kuluarda çox dolandı. Bu ifadə alçaldıcı, aşağılayıcı tonda səslənməməlidir. Folklor sadəcə pilləkənin daha aşağı, ilkin pilləsidir.

Ədəbiyyatın mənəvi yükü ilk pillələr kimi həmişə folklorun üzərindədir. Bu sərvətlər təkcə dekonstruksiya və ya yenidən dəyərləndirmə üçün deyil. Həm də bir təcrübədir, məktəbdir. Gəlin “Azərbaycan nəsri” adlı vahid bir orqanizm fikirləşək. Folklor “hələ öz başına hərləyə bilməyən bu nadinc cayılın” uşaqlıq dövrüdür. Uşaqlıq aşağılıq deyil. Eyni zamanda onun inkarı və “ölümü” qaçılmazdır.

“Folklor səviyyəsi”ndən çıxmağın, yəni, pilləkənin növbəti pilləsinə qədəm qoymağın yeganə yolu ən azı dastandakı qədər gözəl mətn yaza bilmək və sonra bu təcrübəni yeni, çağdaş tendensiyalara tətbiq etməkdir. Şair demiş, folklor ədəbiyyatından Folkner ədəbiyyatına keçməkdir!

Bu ciddi ədəbiyyatın yoludur. Xeyir sizə ciddi ədəbiyyat deyil də, yenicə tanış olduğunuz gənc sevgilinizə intellektual görünmək lazımdırsa, birbaşa Kafka və ya Coys kimi yazmağa çalışmalısınız! Marsel Prust da pis deyil. Tələffüzündəki cazibə eşq üçün uğurlar vəd edir.

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Xalq artistinin oğlu vəfat etdi
01:53 10 İyul 2020
Azərbaycanlı alimin kitabı Avropa dillərində nəşr olunacaq
18:37 09 İyul 2020
Uşaqlar üçün tamaşa
17:56 09 İyul 2020
Təranə Vahidin Türkiyədə çap olunan hekayəsi: "Durna adam"
17:15 09 İyul 2020
Qızını ərə verən atanın ölümü
16:26 09 İyul 2020
İspaniyada Haqverdiyevə həsr olunmuş poçt markaları buraxıldı
15:47 09 İyul 2020
Qadına görə başına bəla gələn məşhurlar: onların arasında Müşfiq də var
15:08 09 İyul 2020
Məşhur sənətçi prezidentliyə namizəd olacaq
14:19 09 İyul 2020
Yaltaqlıq ən perspektivli valyutadır
13:30 09 İyul 2020
Uşaq təbəssümü
12:53 09 İyul 2020
Qorxu və təşviş insanı necə formalaşdırır? – Nazlı Əmirova ekzistensializmdən yazır...
12:30 09 İyul 2020
Bəhram Bağırzadənin həyat yoldaşı: "Hələ danışa bilmir"
11:48 09 İyul 2020
Cinsi yanğısını Facebookda söyüşlə soyudanlar
11:19 09 İyul 2020
Son 200 ilin ən yaxşı qəzəli – Mətn
10:46 09 İyul 2020
Elton Conun şərəfinə sikkə hazırlandı
10:09 09 İyul 2020
Sovet ordusunda üsyan edib almanlar tərəfə keçən azərbaycanlı - Amerikadan yazırlar...
09:01 09 İyul 2020
Moskvada teatrlar avqustun 1-dən açılır
18:54 08 İyul 2020
Uşaq tabutunda basdırılan kişi - Günel Natiqdən yeni hekayə
18:22 08 İyul 2020
Son 10 ilin ən yaxşı qorxu filmləri - Siyahı
17:49 08 İyul 2020
Venesiya Film Festivalı əvvəlki qaydada keçiriləcək
17:10 08 İyul 2020