news-inner
clock08:45 calendar-gray 02 Aprel 2014 view-gray1905 dəfə oxunub
view-gray1905 dəfə oxunub

Nəsrin Vanqası

Dünyanın nüfuzlu “Oxunası 100 təməl əsər” siyahısına düşmüş bir neçə nadir əsər var ki, onlar müharibə dövründə insanların davranışlarından (“Hərb və sülh”), qadın xəyanətindən (“Madam Bovari”), insanları narahat edən mənəvi problemlərdən (“Cinayət və Cəza”), insan psixologiyasının girilməmiş cəngəlliklərindən (“Hay-küy və hiddət”) deyil, utopik, fantastik dünyalardan bəhs edir. Bu cür əsərlər obrazlarının dərin psixologizmi, hadisələrin genişmiqyaslılığı ilə deyil, daha çox qabartdığı mövzu ilə diqqətəşayan olur. Bu əsərlər binaların dəhlizlərində vurulmuş təhliyyə planına, zəlzələ, sel, yanğın, müxtəlif fəlakətlər zamanı davranış qaydasını aşılayan yaddaş kitabçalarına bənzəyir. Bəli, məhz yaddaş kitabçasına.

Bu kitablardan biri də ingilis yazıçı Corc Oruelin 1948-ci ildə yazdığı “1984” romanıdır. Hadisələr totalitar Okeaniya adlı dövlətdə baş verir. Burada 1948-ci il üçün fantastik sayıla biləcək cihazlar vasitəsilə insanlar dinlənilir, izlənilirlər, media üzərində ciddi nəzarət var, kitablar yenidən yazılır, tarix ciddi şəkildə təhrif olunur, insanların beyni yuyulur. Onlar artıq keçmişi xatırlamırlar. Bu dövlətdə insanı heyvandan fərqləndirən yeganə xüsusiyyət- şüur əlindən alınır, o artıq robota çevrilir.

Burda yalnız təklər var ki, olduqca böyük risk bahasına yaddaşlarını qorumağa çalışırlar. Mahnıların nəqarətini söz-söz bərpa edərək, o “qədim”, dumanlı keçmişi xatırlamağa çalışırlar. İnsan kimi sevməyə, aşiq olmağa cəhd edirlər. Qalanlarının isə bircə sevgisi var, o da Böyük Qardaşdır.

Amma bu insan kimi qalma cəhdləri, Uinstonvə Culiyanın xoşbəxtlikləri uzun sürmür. Daxili Partiya onları aşkar edərək “sındırır”.

Sən demə, əsərin əvvəlində Böyük Qardaşın hər yerdə görünən ekranlarından (oxu müşahidə kameraları) gizlənməyi bacaran Uinstonun gündəlik tutması, qəribə şəkildə tanış olduğu Culiya ilə eşq münasibətləri heç də Uinsotunun “qoçaqlığ”ının nəticəsi deyilmiş. Sadəcə Daxili Partiya özünün zəif nöqtələrini yoxlamaq üçün onları müşahidə edir, haracan gedə biləcəklərini yoxlayır. Lazım olanda onları da ələ keçirəcək.

Bu ələ keçirməni isə yazıçı olduqca canlı şəkildə təsvir edib. Əsəri oxuyursan. Birinci fəsil, ikinci fəsil, üçüncü fəsil. Sənə elə gəlir ki, aha, budur, onlar xoşbəxtdirlər. Uinstonla Culiyanın birgə olmaq imkanları nə qədər çətin olsa da, onlarda alınıb. Romanın aşıladığı romantik ovqat oxucunu da bürüyür.

Növbəti görüşdən, növbəti sevişmədən sonra Uinston pəncərədən bayıra, həyətdə paltar sərən, nə qədər ağır olsa belə əsl insan kimi yaşayan qadına, prola baxır. Və öz-özünə deyir:

- Biz ölüyük.

- Biz ölüyük, - Culiya da bu sözləri təkrar edir.

- Siz ölüsünüz, - qəfildən arxalarından dəmir kimi cingiltili səs eşidilir.

Bu səs təkcə əsərin qəhrəmanları Uinston ilə Culiyanı deyil, oxucunu da diksindirir. Oxucunun da içi qəhrəman kimi buza dönür, gözləri böyüyüb hədəqəsindən çıxır, sifəti ağımtıl-sarımtıl rəng alır. Bu da son...

Corc Oruelin bir çox araşdırmaçıları onu öncəgörən adlandırılar. Həqiqətən də onun əsərdə adını çəkdiyi cihazlar, yüksək texnoloji nailiyyətlər, idarəetmə metodları, Daxili Partiyanın tətbiq etdiyi yeni dil, çox yox, elə yazıçının təqribən hesabını apardığı dövrlərdə-1984-cü illərdə tətbiq olunmağa başladı.

Bu gün sürətlə inkişaf edən, anbaan məişətimizə daxil olan texnoloji yeniliklər, müşahidə kameraları, ağıllı telefonlarımızdakı bizi izləməyə imkan verən GPRS-lər, Forsque, istər-istəməz dəqiqəbədəqiqə özümüz haqqında məlumatları daxil etdiyimiz, psixologiyamızı, xarakter və xüsusiyyətlərimizi açıb-tökdüyümüz sosial şəbəkələr, müxtəlif proqramlar, sistemin mediaya nəzarəti (Liviyadan savaş süjetləri verən medianın, Fələstində susması), tarixin müxtəlif cür təhrifi göstərir ki, böyük yazıçı Delfi məbədinin orakulları qədər, Vanqa nənə qədər öncəgörən imiş.

Amma nə etməli? Bunlardan vaz keçməlimi? Təbii ki, yox, heç mümkün də deyil. İnkişafın axarının dəyişməsinin mümkün olmadığı belə məqamlarda insanın köməyinə məhz ədəbiyyat gəlir.

Elə “1984” də bunun üçündür. Yalnız bu əsər sayəsində insanlıq həmişə gözdə-qulaqda ola bilər. Sanki elə buna görə “1984” dünyanın nüfuzlu siyahılarına salınır. Dünyanın harasında olursan ol, insan, bu kitabı oxu və həmişə diqqətli ol! Dünyanın belə qaranlıq sonları da gələ bilər. Qoy heç nə, heç nə insanlığını əlindən ala bilməsin.

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Qara Qarayevin "Yeddi gözəl"i Moskvada nümayiş olunacaq
18:43 28 Yanvar 2021
Akademik Musiqili Teatr növbəti ilkə imza atdı - Video
18:01 28 Yanvar 2021
Çağdaş alman romanı Vilayət Hacıyevin tərcüməsində - Yeni nəşr
17:36 28 Yanvar 2021
Evlilik duyğuların zibil qutusudur – Dahilər ailə haqqında nə deyir?
17:19 28 Yanvar 2021
Sevgisizlikdən "uçan" qadınlar - Günel Mehri yazır...
16:40 28 Yanvar 2021
Aşıq Veysəlin nəvəsi babası ilə bağlı məşhur faktları inkar etdi
15:59 28 Yanvar 2021
"İstəyirəm xanımların mənə yazığı gəlsin" - Vaqif Səmədoğlu ilə müsahibə
15:18 28 Yanvar 2021
Xalq artisti: "Şəfiqə Məmmədovadan hamı narazıdır"
14:40 28 Yanvar 2021
Eyvaz Əlləzoğlunun 65 yaşı tamam olur – Onu yaxından tanıyaq
14:36 28 Yanvar 2021
Nobel ziyafəti verilən salon peyvənd mərkəzinə çevrilir
14:22 28 Yanvar 2021
Aktrisa 94 yaşında vəfat etdi
13:41 28 Yanvar 2021
Vaqifin ortadan qırılan siqareti – Babək Göyüş yazır...
13:01 28 Yanvar 2021
Sevgilisi ilə xanımını 4 ay bir evdə saxladı, yəhudi toyunda hamını ayağa qalxmağa məcbur etdi- Heç kimə bənzəməyən Rəmiş
12:30 28 Yanvar 2021
Ürək parçalayan şəhid məzarları – Günahkar kimdi?
11:50 28 Yanvar 2021
Azərbaycanlının evlilik təklifi niyə bayağı alınır?
11:07 28 Yanvar 2021
Anar evliliyinin 59 illiyini qeyd etdi - Fotolar
10:25 28 Yanvar 2021
Kann Film Festivalı təxirə salındı
10:02 28 Yanvar 2021
Orxan Pamukun romanları Qərbin gizli sifarişidir – Aqşin Yenisey yazır...
09:01 28 Yanvar 2021
“Azərbaycanın klassik 12 instrumental muğamı” kitabı təqdim olundu
18:59 27 Yanvar 2021
Mədəniyyət naziri Fransanın dövlət katibi ilə görüşdü
18:11 27 Yanvar 2021