writer1

Sevda Sultanova

Məqalə sayı

841
clock11:41 calendar-gray 31 İyul 2013 view-gray1691 dəfə oxunub
view-gray1691 dəfə oxunub

Ər oğlanı arvadı ilə sevişdirir, çini rahib danışır, məktəbli baş nazir olur

Ər oğlanı arvadı ilə sevişdirir, çini rahib danışır, məktəbli baş nazir olur

Sevda SULTANOVA

Son bir neşə ayda daha çox məhdud auditoriyada tanınan rejissorların filmlərini izləyirəm. Tanış olduqlarım arasında fərqli kino dilinə, estetikasına, dünyaya baxışına görə yalnız iki rejissor mənim üçün yenilik oldu: hollandiyalı Aleks van Varmerdam və amerikalı Hel Hartli.

Bu yazımda Varmerdamdan danışacam.

Varmerdam minimalistdir, məhdud, qapalı məkanlarda işləyir.

Bir qayda olaraq hadisələri farsa çevirir, personajları, danışdığı əhvalatlar ekssentrik, tragizmi ironikdir, filmlərində qara yumor boldur.

Onun filmlərində Hollandiyanın spesifikliyi, özünəməxsusluğunu görmək çətindir.

Filmlərindəki hadisələr sanki dünyadan qopmuş, Tanrının unutduğu hansısa naməlum məkanlarda baş verir.

Varmerdamın hekayətlərində bizim qavradığımız anlamda normal adam, normal vəziyyət yoxdur. Onun yozumundakı əcaib atmosfer elə “normallıq” deməkdi: məsələn, məktəbli uşaq özünü Konqonun baş naziri Patris Lumumba kimi görür, çinidən hazırlanmış rahib dil açıb danışır, qeybətcil qadınlar gecə-gündüz qonşu xəstə qadının pəncərəsi önündə dayanıb onu izləyir, nə vaxt öləcəyini gözləyirlər (“Şimallılar”), ər gənc oğlanı kök, yöndəmsiz arvadı ilə sevişməyə məcbur edir (“Grimm”), qadın öz ailəsi ilə onun qulluqçusu olmaları üçün müqavilə bağlayır (“Emma Blankın son günləri”), 31 yaşlı kişi uzun illərdir ki, asosial həyat tərzi sürür (Avel).

Postmodern həvəskarlarını mütləq “Ofisiant” filminə baxmağa dəvət edirəm. Filmdə yazıçının qəhrəmanları onun evinə gələrək mübahisəyə girişirlər: biri xəstə arvad, digəri qatil olmaq istəmədiyini deyir. Finalda yazıçı qəhrəmanından bezib onu qəzaya uğradır.

Varmerdamın maraqlı əsərlərindən biri “Grimm”dir. Grimm qardaşlarının “Hensel və Gretel” nağılının motivləri əsasında ekranlaşdırılan filmdə rejissor bir qəhrəmanına Yakob Grimmin adını verib. O, hadisələri müasir dövrə gətirir.

Meşədə azan bacı və qardaş film boyu onları qurbana çevirmək istəyən müxtəlif insanlarla rastlaşır.

Yeri gəlmişkən, film radikal montajına, montaj qaydalarını pozduğuna görə dərs vəsaiti kimi kino məktəblərində istifadə olunur.

“Emma Blankın son günləri” rejissorun ən absurd filmlərindəndir. Bütün ailə üzvləri ilə müqavilə bağlayaraq öz şərtlərini diqtə edən qadın onlara mirasından pay verəcəyini söz verir: qızı qulluqçu, bacısı aşbaz, qardaşı it rolunu oynayır. Vəziyyət emosional partlayışa çatır və sonluq faciə ilə bitir.

“Don” qadın donu ətrafında müxtəlif insan talelərindən tragikomik kollaj yaradır.



Ümumiyyətlə, Varmerdam böyük mesajlar iddiasında deyil. O, hər şeydən əvvəl gündəlik həyat fonunda ruhunu itirən, laqeyd insanın portretini cızır.

Burjuaziyaya, diskriminasiyaya ironiya edən, absurd elementləri olan, mübaliğəli sosial hekayətlər çəkir.

O, obrazlarının “mən”inin yox, məhz alt şüuruunun təsvirini verir, gizlinləri ilə amansızca “oynayır”.

Bu səbəbən də bəzən mənə elə gəlir ki, ekranın o üzündəki hadisələr rejissorun nəzarətindən çıxaraq əvvəlcədən planlaşdırılmayan istiqamətə gedir.

Varmerdamın kinogüzgüsündə hamı özündən nəsə görə bilər.

Rejissor deyir: Bir qayda olaraq birinci səhnəni çəkməkdən başlayıram, sinopsisi əvvəldən yazmıram. Filmlərimə konkret məna verməyə çalışmıram. Məni həmişə o cəzb edir ki, tamaşaçı özü filmin nə haqda olmasını müəyyənləşdirsin”.

Varmerdam filmlərinin əksəriyyətində özü də oynayır, ssenarilərini də özü yazır. O, eyni zamanda bəstəkardır.

Varmerdamın filmlərinə baxmaq ona görə lazımdır ki, o, hekayətləri, obrazları, kino dili ilə sərbəst, qaydaları gözləmədən, cəsarətli davranır.

Onun insana, vəziyyətə kino baxışı, minimal ifadə vasitələri az büdcəylə işləməyə məcbur olan rejissorların yaradıcı axtarışlarına komək edə biləcək dərslikdir.

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Dəyişən gerçəkliklərdə gizlənən həyat - Aliyə yazır...
17:01 18 Yanvar 2021
Xalq artisti xəstəxanaya yerləşdirildi
16:19 18 Yanvar 2021
"Şanlı tarix" sərgisi açılacaq
16:09 18 Yanvar 2021
Elçiliyə gecə saat 1-də gedən, Cəfər Cabbarlının qızını alan, baba olduğunu eşidəndə dünyasını dəyişən yazıçı – Maraqlı faktlar
15:27 18 Yanvar 2021
Yeşilçam filmlərinin məşhur aktyoru vəfat etdi
14:46 18 Yanvar 2021
Qazilərimizdən bəhs edən film çəkildi
14:29 18 Yanvar 2021
50 yaşı tamam olan yazıçı: “Az qalıram utandığımdan qaçıb gizlənəm” – Müsahibə
13:50 18 Yanvar 2021
Peyvənd vurduran nazir və qərarsız Facebook əhli
13:02 18 Yanvar 2021
Məni sevgi üstə yaxaladılar – Əlizadə Nuridən yeni şeirlər
12:15 18 Yanvar 2021
Muzeyə getməməyi ilə məzələnən xalqım, oy! – Sərdar yazır...
11:42 18 Yanvar 2021
Beyin anevrizması keçirən məşhur repçi sağaldı
11:07 18 Yanvar 2021
Axşama tamaşa var
10:30 18 Yanvar 2021
Nizamini dərin hissiyyatlı kadrlar öyrənməlidir - Cavanşir Yusifli yazır...
10:01 18 Yanvar 2021
Xudu Məmmədovun oğlu: “Mən çatanda atam yerdə uzanmışdı, ona süni nəfəs verirdilər” – Müsahibə
09:00 18 Yanvar 2021
Nana sevirdi - Nərmin Kamaldan hekayə
12:31 17 Yanvar 2021
“Ah, bu uzun sevda yolu” onlayn nümayiş ediləcək
17:20 16 Yanvar 2021
“Əli Kərim deyib ki, məndən yaxşı yazır” - Azərbaycanlı şairin son müsahibəsi
16:30 16 Yanvar 2021
Muzey və sərgi salonları bu tarixdən fəaliyyətə başlayacaq
15:17 16 Yanvar 2021
Çıxın dağlara-daşlara səpələnək, atışaq - Eyvaz Əlləzoğlunun hekayəsi
13:32 16 Yanvar 2021
20 Yanvarla bağlı sənədli film çəkilir - Video
12:15 16 Yanvar 2021