writer1

Səbuhi Məmmədli

Məqalə sayı

45
clock09:00 calendar-gray 28 Noyabr 2012 view-gray3710 dəfə oxunub
view-gray3710 dəfə oxunub

Putinin Dərbənd səhvi

Dərbəndşünas, bu şəhərin tədqiqatçısı deyiləm. Amma dünən məlum olanda ki, Rusiya prezidenti Vladimir Putin 2015-ci ildə Dərbənd şəhərin 2000 illiyinin qeyd edilməsi ilə bağlı fərman imzalayıb, bir az duruxdum. 2013-cü ildə də yox ha, məhz 2015-də.

Hansısa şəhərin təməl daşının qoyulmasını ilinəcən dəqiq müəyyənləşdirmək zor bir işdir. Bəlkə də yaxın yüz illikdə əmələ gəlmiş şəhərlər barədə bunu demək olsun. Məsələn, Peterburqun əsasının 1703-cü ildə qoyulduğu hamıya məlumdur. Tarix üçün o qədər də uzaq məsafə deyil. 400 il keçib. Amma söhbət 2000 ildən gedirsə, bağışlayın, bu, bir qədər şübhəlidir. Ən azı ona görə ki, axı, tarixi mənbələr var, ən azı onlara istinad edib hansısa ortaq nəticəyə gəlmək mümkündür.

Hə, məhz tarixi mənbələr. Elə o tarixi mənbələr-hansı ki bütün dünya tarixçiləri mötəbərliyinə şübhə etmir-onlar Dərbənd haqda başqa şeylər yazırlar. Dəqiq göstərməsələr də, amma bu qədim Azərbaycan şəhərinin tarixinin 20 əsr yox, daha qədimlərə getdiyini təsdiqləyirlər.

Məsələn, qədim yunan mənbələrinə inansaq, - ağzımız nədi, bütün dünya onlara istinad edir-hələ eramızdan əvvəl (I əsr) indiki Dərbənd ərazisində mövcud olmuş üzümlüklər və meyvə bağları dənizə qədər olan ərazini örtmüşdü. Belə bir təbii şərait isə orada yaşayış məskəninin yaradılması üçün əla imkan yaratmışdı. Yeri gəlmişkən, bunu Dərbənd rayonunda aparılmış arxeoloji qazıntılar dar daha sübut edir. Burada eramızdan əvvəl VII-VI əsrlərə aid yaşayış məskənləri aşkar olunub. Alman səyyahı Adam Oleari isə yazırdı ki, Dərbənd təpəsinin şimal-şərq hissəsində tikilmiş istehkam e.ə. VIII-VI əsrlərə aid edilməlidir.

Tarixin atası Herodot isə hələ eramızdan əvvəl 5-ci əsrdə mövcud olmuş “Dərbənd keçidi”nin adını çəkirdi. Yeri gəlmişkən, fars dilində olan Dərbənd sözü “dər” və “bənd” kəlmələrinin birləşməsindən əmələ gəlib ki, bu da “darvazalı sədd, keçid, bənd” deməkdir. Roma mənbələri isə Selevkilərin (eramızdan əvvəl 290—281) Dərbəndə yürüşündən bəhs edir. Eyni mənbələr eramızdan əvvəl Lukulla Pompeyin Dərbəndə varid olmasını qeyd edir.

Yunanlar, romalılar bir yana, elə rus arxeoloq Aleksandr Kudryavtsev hələ 41 il əvvəl, 1971-ci ildə, Dərbənddə və Dərbənd qalası ətrafında ilk arxeoloji qazıntılardan sonra belə qənaətə gəlmişdi ki, bu istehkamların tarixi eramızdan əvvəl IV–III minilliyə qədər gedib çıxır. Aleksandr Abakaroviç onu da sübut etmişdi ki, hələ eramızdan əvvəl birinci minillikdə, Dərbənd Qafqaz Albaniyasının əsas şəhərlərindən, siyasi mərkəzlərindən biri olub.

Elə bu mənbələrə əsaslanan YUNESKO Dərbəndi Mədəni İrsi Qoruma siyahısına salıb. Və həmin siyahıda Dərbəndin ən azı 2500 yaşı olduğu deyilir.

Əslində bu siyahını uzatmaq da olar. Mənbə siyahısını. Amma bu nəyisə dəyişəcəkmi?

Fərman verilib, artıq onun icrasına da başlanılmalıdır. Mən demirəm ki, Dərbəndin məsələn, 5000 yaşı var. Amma Dərbənddə çox yerdə “Derbent-5000” yazılmış plakatlara rast gəlmək mümkündür. Deməyimiz odur ki, Dərbəndin tarixini 2000 ildən əvvələ gedib çıxır.

Hər halda normal məntiq bunu deyir.

Bəs dərbəndlilər?

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Kamal Abdullanın romanı Almaniyada çap olunub
17:38 23 Yanvar 2021
Xudu Məmmədov Zəlimxan Yaquba onunla bağlı hansı sirri açdı? – Xatirə
16:30 23 Yanvar 2021
Aydın Kazımzadənin yeni kitabı işıq üzü gördü
15:30 23 Yanvar 2021
"Qaltan dərəsi" adlanan ərazidən tunc dövrünə aid tarixi abidələr tapılıb - Fotolar
14:20 23 Yanvar 2021
Yağışın xatırlatdığı qız – Eyvaz Əlləzoğlunun hekayəsi
13:31 23 Yanvar 2021
Cangüdəni və köməkçisi əfsanəvi modelyer haqqında kitab yazdı
12:23 23 Yanvar 2021
Pərakəndəlik Nizami ilinə heç nə verməyəcək - Filoloq yazır
11:01 23 Yanvar 2021
Xalq artisti TƏBİB-ə müraciət etdi: "Bu vəziyyət peşəkarların itkisinə aparır"
10:36 23 Yanvar 2021
Nazirlik qələbəmizlə bağlı film müsabiqəsi elan etdi
10:17 23 Yanvar 2021
Fuad Poladov: “Başımı qırxıb məni Sumqayıta göndərdilər” – Müsahibə
09:00 23 Yanvar 2021
“Qətibə İnanc” tamaşası nümayiş olunacaq
18:55 22 Yanvar 2021
Məşhur aparıcılar AzTV-də "ər-arvad" oldu - Foto
18:16 22 Yanvar 2021
Nizami Gəncəviyə həsr olunmuş sərgi açılıb
17:35 22 Yanvar 2021
Hayl Hitler! - Qısa hekayə
16:55 22 Yanvar 2021
Zəfər Muzeyi harda olacaq? - Rəsmi açıqlama
16:23 22 Yanvar 2021
Bakıda Fransa filmləri festivalı başladı
15:55 22 Yanvar 2021
Birinci yerə layiq görülən yazar: “Bizdə müsabiqələr hamının könlünü almağa hesablanır” – Müsahibə
15:18 22 Yanvar 2021
Məşhur aktrisa vəfat etdi
14:37 22 Yanvar 2021
Bağırov onu Müdafiə naziri təyin etdi, erməni general sui-qəsd törətdi, vəzifəyə gəlməyinə bir gün qalmış qətlə yetirdilər – Həzi Aslanovun müəmmalı ölümü
14:02 22 Yanvar 2021
Ceyms Bond silsiləsindən yeni filmin premyerası yenə təxirə salındı
13:29 22 Yanvar 2021