writer1

Şərif Ağayar

Məqalə sayı

550
clock11:10 calendar-gray 23 İyul 2020 view-gray3178 dəfə oxunub
view-gray3178 dəfə oxunub

Nərimanovun qardaş arvadı yanlışı

Gənc yazar dostumuz Sonuncu Orxan facebook paylaşımında Nəriman Nərimanovun "Pir" povestindən yazır və əsərin qısa məzmununu verir:

“Molla Cəfərqulunun qardaşı ölür, arvadı Gülbadam dul qalır. Cəfərqulunun Gülbadama gözü düşür. Necəsə bir yolla ona toxunmaq, ələ keçirmək istəyir. Hər dəfə arvadıyla söhbətində "çoxarvadlılıq" məsələsini qabardır, altdan-altdan onun rəyini öyrənmək istəyir. Arvadı da Cəfərqulunun Gülbadama mehriban münasibətindən duyuq düşür və onu heç vaxt evdə tək buraxmır, harasa gedəndə özüylə aparır. Bir gün xəbər gəlir ki, Gülbadamın əmisi xəstədir, ona qulluq etmək lazımdır. Cəfərqulu Gülbadamı yanına salıb gecə vaxtı yollanır onlara. Cəfərqulu fürsət axtarır ki, Gülbadama niyyətini bəyan eləsin, bir yolla ona toxunsun. Qoz ağacının yanında özünü yerə yıxır, ona kömək eləmək istəyən Gülbadamın qolundan tutub özünə tərəf çəkir, başlayır öpməyə. Gülbadam gözləmədiyi hərəkətdən sarsılır, çığır-bağıra başlayır. Bu heynidə yoldan keçən çoban səsi eşidib onlara tərəf gəlir. Cəfərqulu tez cibindən şamı çıxarıb yandırır, başlayır ağacın altında namaz qılmağa. Çoban hal-qəziyyəni soruşanda deyir ki, bəs, biz ağaca yaxınlaşanda gördük burda şam yanır, ağacdan səs gəlir, bu zavallı arvad da tab gətirə bilməyib qəşş elədi. Təzim et, bura pirdir. Çoban Cəfərqulunun sözünə inanır. O vaxtdan həmin ağac kənd camaatının dilək yerinə - pirə çevrilir və Məşədi Cəfərqulu da ömür boyu dolanışığını bununla təmin edir.”

Məsələnin ideoloji tərəfini qoyuram bir kənara, sırf bədii-estetik baxımdan yanaşıram mövzuya. Məsələ budur ki, Azərbaycanda tarixən ölən qardaşın arvadını subay qardaşa almaq ənənəsi olub, lakin qardaş arvadına gözü düşmək cəmiyyətimiz üçün xarakterik deyil. Xırda istisnalar yazıçının tənqidi-realist əsərdə diqqəti o yönə çəkməsinə səbəb olmamalıdır. Yazıçı cəmiyyətdə yayğın olan və xroniki hala keçən arxetipləri “vurmalıdır”. Bu mənada Nərimanov barmağını ağrıyan yerə düzgün qoya bilməyib. Analogiyanı onun müasiri olmuş Mirzə Cəlillə aparmaq istərdim. Qardaş arvadı məsələsi “Ölülər” əsərində də var. Lakin dürüstcə... Ölən qardaşının arvadını alıb ondan qalma var-dövlətə yiyələnənlər Şeyx Nəsrullahın ölüləri diriltməsinə razı olmurlar. Şeyx bunu yaxşı bildiyindən qəbiristanlığa ürəklə gedir və fikirləşmək üçün zaman istəyənlərə məlum-məşhur cavabını verir: “Xub! Get fikirləş.”

Zənnimcə, yoldaş Nərimanov “Bahadır və Sona” əsərində də ağrıyan nöqtəni düzgün tapa bilməyib. O, məxsus olduğu bolşevik firqəsinin dünyagörüşünə uyğun olaraq azərbaycanlı ilə erməni arasındakı sevgidən bəhs edir. Belə hallar olub. Qardaş arvadına tamah salmaqdan daha çox yayılsa da, erməni-azərbaycanlı sevgisi də millətlərarası münasibətdə funksional mövzu deyil. Diqqət etsəniz, “Əsli və Kərəm”də və “Şeyx Sənan”da vurğu millətdən çox “tərsa qızı” üzərindədir. Yəni daha yayğın olan məqamda.

Milli məsələdə Cəfər Cabbarlının Allahverdi və İmamverdi obrazlarının münasibəti o dövr üçün xarakterik sayıla bilərdi. Lakin bu məsələdə də barmağını ağrıyan yerə daha dəqiq qoyan Mirzə Cəlildir. “Kamança” pyesindəki erməni kamançaçalan ilə bizim yüzbaşının dialoqu ən ağır müharibə şəraitində belə sarı simə toxuna bilir və yuxarıda adı çəkilən əsərlər kimi konyunkturaya çevrilmir.

Yeri gəlmişkən, “Molla Nəsrəddin”dən və inqilabdan sonra ağır maddi duruma düşən Mirzə Cəlilə Bakıda beş otaqlı mənzili Nəriman Nərimanov bağışlayıb.

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Nobelli yazıçı daha bir mükafata layiq görüldü
18:39 15 İyun 2021
Avropa Film Festivalında iştirak edən filmləri onlayn izləmək mümkündür
17:45 15 İyun 2021
Öz arvadını söydü, Səməd Vurğunu pislədi, yad qadınla yaxalandı – Hüseyn Arifin heç yerdə yayımlanmayan lətifələri
17:01 15 İyun 2021
Əməkdar artist vəfat etdi
16:18 15 İyun 2021
Bakının yaşı keçmiş ofisiant qadınları: Onları necə alçaldırlar?
15:30 15 İyun 2021
Müğənninin cızma-qarası 281 min dollara satıldı - Foto
14:41 15 İyun 2021
Məşhur bəstəkar vəfat etdi
14:01 15 İyun 2021
Mənə zorla köynək satan qız - Nihat Pir yazır
13:07 15 İyun 2021
Gənc rejissora görə Kürdəxanı həbsxanasına getdi, ən açıq səhnələrə çəkilən aktrisa kimi tarixə düşdü - Onu Təhminə roluna niyə layiq görmədilər?
12:15 15 İyun 2021
Saçım sığalının dadını bilməz...
11:46 15 İyun 2021
Milli Qurtuluş Günü münasibətilə konsert proqramı təqdim edildi
11:22 15 İyun 2021
Cavanşir Yusiflinin ən çox sevdiyi 10 roman - Siyahı
10:58 15 İyun 2021
Heç utanırsan, Ayxan?
10:35 15 İyun 2021
Füzulidə kitab sərgisi açılıb
09:53 15 İyun 2021
Ankarada Yunus Əmrənin 700 illiyi keçirilib
09:47 15 İyun 2021
Azərbaycanlı yazıçı koronavirusdan vəfat edən anası haqda hekayə yazdı – Mətn
09:01 15 İyun 2021
Aşıq Ədalətin oğlu: “İkimiz də ağlaya-ağlaya bir-birimizə baxırdıq” – Müsahibə
21:00 14 İyun 2021
Reza Deqatinin Əfqanıstanda çəkdiyi fotoşəkillər sərgilənib
18:54 14 İyun 2021
"Yüz ilin adamları”: Toğrul Nərimanbəyov – Yeni veriliş
18:33 14 İyun 2021
Mədəniyyət xadimlərinə mükafatlar təqdim edilib
18:01 14 İyun 2021