writer1

Yalçın İslamzadə

Məqalə sayı

11
clock14:17 calendar-gray 01 İyun 2020 view-gray1411 dəfə oxunub
view-gray1411 dəfə oxunub

Azərbaycanlı valideynin hakimiyyət iddiası

Bir müddət əvvəl dostlarla parkda gəzişirdik, bir az uzaqda əcnəbi ailə balaca uşaqlarını gəzməyə çıxarmışdı. Uşaq qaçdı, yıxıldı, dostlardan biri uşağı qaldırmaq üçün uşağa tərəf atıldı. Saxlamaq istəsək də refleksləri işə düşmüşdü.

Niyə saxlamaq istədik, çünkü o xarici vətəndaşın təxminən nə deyəcəyini bilirdik, "Təşəkkür edirəm, ancaq imkan verək özü qalxsın. Hər problemdə kənardan həll gözləməsin" (belə də dedi). Bir çox valideyinin hədsiz qoruyucu davrandığı, uşaqlarda problem həll etmə bacarıqlarını formalaşdırmadığı (valideyinlərdə də bu bacarıqlar bir çox hallarda əvvəlki nəsil tərəfindən formalaşdırılmayıb, problem həll etmə yolu-qohumluq, tanışlıq, hörmət olub-burda əsas rolu təhsil sistemi oynamalıdır) uşaqlıq, yeniyetməlik və hətta böyüklük dövründə onlar adına qərar verib həm də onları məsuliyyətdən azad etdiyi cəmiyyətlərdə, uşaqlar bioloji olaraq böyüyürlər ancaq psixoloji valideyn asılılığı davam edir, problemlər qarşısında özlərini çarəsiz hiss edirlər.

Normal pensiya sistemi qurulmasına nail olmamış valideynlərə isə bu asılılıq sərf edir, övladları onlar üçün həyatına müdaxilə edib eqosunu doyuracaq varlıqlardan əlavə, pensiya fondudur. Burda sanki açıqca ifadə olunmamış mənfəət münasibəti var: "Mənim üçün hakimiyyət, sənin üçün məsuliyyətdən azad olma!"

Bu səbəbdən saysız hesabsız yaradıcı uşaq dəyər yaratma prosesindən kənarda qalır, böyüyəndə artıq cəmiyyətin təqdir etdiyi beş-on populyar ixtisasdan birini seçmiş olurlar.

Uşaqları daha çox mələklərə bənzədirlər, mələklər real həyatda hansı fenomenə qarşılıq gələn modellərdir bilmirəm, ancaq uşaqlar mələklərdən daha mürəkkəb, özlərinə məxsus prioritetləri, taktikaları, manipulyasiya metodları olan canlılardır və heç də sadə klişelərlə və davranışlarla onlara yanaşmaq məhsuldar nəticə verməz.

Uşaqlara məsum, oyuncaq, hər addımda qorunmağa möhtac (xüsusən böyüməyə başladıqları dövrdə) varlıqlar kimi baxmaqdansa, onların böyüklər kimi ciddiyə alınmaları özlərinə daha xoş gəlir. Planlarından, məqsədlərindən, sevdikləri qəhrəmanlardan, onları niyə sevdiklərindən həvəslə danışırlar.

Uşaqla onun dünyasıyla kontakt qurub rabitə yaratmaq olar, klişelərlə yox.

Digər problem, ən çox tərəfdarı olan "mənim balalarım var" ideologiyasıdır. Bir çox valideyn bu arqumentlə ədalətsizlik edir, cəmiyyətdə ədalətsizliyin nisbi çəkisi artır, sonra bu işdə öz rollarını görməyərək övladlarına, "xaricə get, burda yaşamaq olmur" deyirlər. Halbuki uşaqların gələcəyi üçün ədalətli cəmiyyət qurmaq hamının xeyrinədir.

Uşaq tərbiyəsində başqa bir problem, adətən məclislərdə "vətənə layiq övlad olsun" deyən müdriklərin uşaqlara əksini aşılamalıdır. Nəticədə Danning-Kruger sindromundan əziyyət çəkən, tez zamanda varlanmaq, vəzifədə yüksəlmək, status qazanmaq istəyən və bunun üçün qabiliyyətdən başqa bütün performansları sərgiləyən insanların yetişməsidir.

Nəticədə əsl bacarıq sahibləri fəaliyyət sahələrindən kənarda qalır, cəmiyyətin dərinliyi, professionallığı, tərəqqisi zərər görür. Bizim bütün fəaliyyət sferalarındakı davranış və düşüncələrə skeptik yanaşıb bu praktikalarımızın həqiqətən doğru və faydalı olub-olmadığı haqqında intensiv refleksiyalara ciddi ehtiyacımız var.

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

“Ah, bu uzun sevda yolu” onlayn nümayiş ediləcək
17:20 16 Yanvar 2021
“Əli Kərim deyib ki, məndən yaxşı yazır” - Azərbaycanlı şairin son müsahibəsi
16:30 16 Yanvar 2021
Muzey və sərgi salonları bu tarixdən fəaliyyətə başlayacaq
15:17 16 Yanvar 2021
Çıxın dağlara-daşlara səpələnək, atışaq - Eyvaz Əlləzoğlunun hekayəsi
13:32 16 Yanvar 2021
20 Yanvarla bağlı sənədli film çəkilir - Video
12:15 16 Yanvar 2021
"Xəmsə möcüzəsi" müsabiqəsinə start verildi
11:15 16 Yanvar 2021
Fuad Poladov: “Nəyə görə həbs olunduğumu bilməliydim” – Müsahibə
09:00 16 Yanvar 2021
Onu babasının adıyla çağırdılar, "başı Sovet çəkici ilə əzilməlidir" dedilər, ardıcıl iki dəfə sürgün etdilər - Almas İldırımın məşəqqətli həyatı
20:45 15 Yanvar 2021
“Santa Barbara” serialının qəhrəmanı vəfat etdi
18:46 15 Yanvar 2021
Milli Teatr Vətən müharibəsi iştirakçısını işlə təmin etdi - Foto
18:19 15 Yanvar 2021
Azərbaycanlı rəssamın ABŞ -da fərdi sərgisi açıldı
17:37 15 Yanvar 2021
Cəfər Cabbarlı ilə Səməd Vurğun Onu niyə anlamırdılar?
17:14 15 Yanvar 2021
Görkəmli ingilis rejissorun kitabı Azərbaycan dilində - İlk dəfə
16:30 15 Yanvar 2021
Yaşamak bir ağaç gibi... – Günün şeiri
15:51 15 Yanvar 2021
Ərə vermək üçün yaşını artırdılar, prokuror qaynı oğlunu əlindən aldı, evində ölü tapıldı - Məşhur aktrisanın film kimi həyatı
15:11 15 Yanvar 2021
Netflix “Leyli və Məcnun” filmini çəkdi: Azərbaycanlı oğlan və İndoneziyalı qız - Video
14:31 15 Yanvar 2021
Şuşaya Üzeyir bəylə qayıtmağın fəziləti
14:07 15 Yanvar 2021
Kişiləri öldürüb özü uzun yaşayan qadınlarımız: Dəhşətli statistika
13:29 15 Yanvar 2021
Tacikistan mediası "Nizami ili"ndən yazır
12:45 15 Yanvar 2021
Fransada yaşayan türk yazar: “Hər gün səhər gözümüzü qadın cinayətləri ilə açırıq” – Müsahibə
12:11 15 Yanvar 2021