writer1

Sərdar Amin

Məqalə sayı

99
clock12:25 calendar-gray 02 Mart 2020 view-gray5829 dəfə oxunub
view-gray5829 dəfə oxunub

Dərsini bilməyən şagird kimi küncə qoyulan Xətai

Siyasət əlvan məfhumdur və bu rənglərlə oynamaq zorunda qalan insanlar istər-istəməz, bəzən ədalətsizliyə, bəzən də səhvlərə imza atmış olurlar. Amma tarix onların fəaliyyətinin cəminə qiymət verir, nəyi nəyə görə qurban verdiyini qiymətləndirir. Böyük şəxsiyyətlərin bioqrafiyasındakı yanlışlar düşmənlərinin bayrağına, əzəmət isə tərəfdarlarının şərəfinə çevrilir. Şəxsiyyətləri tarixə qazandıran amillər təkcə onların əməllərindən deyil, həm də davamçılarının bu əməlləri vəsfindən, nailiyyətlərin memoriallaşdırılmasından asılıdır.

15 yaşında Azərbaycan, İran, Şərqi Anadolu, İraqi-Əcəmi bir qılınc altında birləşdirməyi bacaran Şah İsmayıl Xətainin Bakıdakı heykəlinə baxanda böyük imperatoru yox, dərsini bilmədiyi üçün danlaq almış 15 yaşlı İsmayılı görürük.

Heykəl böyük bir qitənin ən önəmli hissəsini bir bayraq altında cəmləyən Şah İsmayılın deyil, Çaldıran döyüşündə xanımını, Hüseyn bəy Lələni itirən Xətainin durumunu əks etdirir. Heykəl qılıncı ilə cızdığı coğrafiyanı qələmi ilə şərəfləndirən imperator ömrünün ən şərəfli və möhtəşəm illərini deyil, məğlub anını əbədiləşdirib.

Şah İsmayıl dəfələrlə qonşu dövlətlərin diktəsilə yazılmış rəvayətlərlə, əfsanələrlə Azərbaycan vətəndaşının gözündə kiçildilib. Bu gün Şah İsmayıl Xətai 15 yaşında dünya tarixində ən böyük imperiyalardan birini qurmuş sərkərdə kimi deyil, məğlub olduğu nadir döyüşlərdən olan Çaldıranla yadımızda qalıb.

Beynimizə Şah İsmayıl ismindən həmən sonra “Çaldıran” sözü həkk olunub. Halbuki, Şah İsmayılın özünə əsrin xəlifəsi, Xətaiyə isə “İraq daruğası İsmayıl mirzə” deyərək müraciət edən Şeybaniyə (Şiban xan) məktubları, onunla olan Mərv döyüşü vəsf oluna bilərdi. Hansı ki, dəfələrlə təhqiramiz məktublara ədəbli cavab verməsinə baxmayaraq, nəticə almayan Şah İsmayıl sonda Şeybanini diz çökdürür, o dövrün elitar görk modeli olaraq Şeybaninin “kafa tasında” şərab içir.

Şah İsmayıl Xətai adının kiçildilməsinin kimlərə sərf etdiyini hamımız yaxşı bilirik. Yaxşı, bəs özümüz öz əlimizlə imperatorumuzu niyə at belinə qaldırmır, peşman şəkildə o qədər də hündür olmayan “kreslosu”nda oturduruq?

Bəzən yanlış olaraq insanlar vətənpərvərlik səhnələrini bədii əsərlərin vərəqlərində axtarır, tapmayanda yazıçıları qınayır. Əslində, vətənpərvərlik daha diqqətçəkən sənət növlərində - məsələn, heykəltəraşlıqda yaşamalıdır. Hər gün yarı xoş, yarı zor minlərlə insanın gördüyü bir əsər şahın əsl simasını əks etdirsəydi, daha effektiv olmazdımı? Niyə öz əlimizlə ən ciddi tribunalarda, ən yüksək postlarda Şah İsmayılın onlarla qələbəsini yox, nadir məğlubiyyətlərini vəsf edirik?

Bu vəsf bizdən çox Şah İsmayılı küçümsəyənlərin işinə yaramırmı?

Təbii, XXI əsrdə yaşayırıq, biz bu gün qılıncla, yaxud qılıncın vəsfi ilə nəyəsə nail ola bilmərik. Amma reallıq budur ki, hazırda sözünü deyən bütün ölkələr cəmiyyətin dövlətinin arxasında möhkəmlənməsi üçün öz ideallarını, prioritetlərini müəyyənləşdirib, tutarlı qəhrəmanları olmayan ölkələrin ziyalıları “orta əsr xarabalığı”nda özlərinə yeni hökmdarlar qayırıb, onların üstündə salnamələr yaradıb, özləri üçün söykənəcək bir tarix ərsəyə gətiriblər.

Çaylarının axarını bir zamanlar bu torpaqlarda tökülən qanların müəyyən etdiyi bir coğrafiyada, şairindən dəmirçisinə qədər hər kəsin üsyankar olduğu bir yerdə bəzən söykənməyə qəhrəman tapmırıq. Qəhrəmanlarımızın kölgəsi özlərindən böyük görünür. Ən acınacaqlısı da odur ki, bu kölgəni ya bilərəkdən, ya bilməyərəkdən elə özümüz edirik, yaxud da bizə etdirirlər.

Xətai kimi və Xətaidən güclü şairlərimiz onlarladır, amma Şah İsmayıl kimi şahlarımızı düşünəndə qatlamağa barmaq tapmırıq.

Qayıdaq Şah İsmayıl Xətainin heykəlinə - mən düşünürəm ki, bu gün Xətainin “yerində otuzdurulmuş” heykəli onun gələcək taleyini də həll edəcək. Əminəm ki, heykəl at belində, qılıncı başı üzərində bərq vuran şəkildə ucaldılsaydı, onu kimsə yerindən tərpətməyə cürət etməzdi. Oturub fikrə gedən heykəldən kimsə çəkinmir, düşünürlər ki, yaşlı şairdir, harada qoysalar, orada da oturacaq. Bu heykəlin öncəki yeri də əzəldən maşınların şütüdüyü uğursuz məkan deyildi, heykəl ətrafında yolun genişləndirilməsi nəticəsində çölün düzündə qaldı. İndi də çəkib iki böyük binanın, insanların o qədər də getmədiyi bir parka yerləşdirilib. Əminəm ki, qılıncını qucağına qoyub, gicgahını qaşıyan bir heykəli yeni yerində də ciddiyə almayacaqlar, illər sonra onu “müvafiq yenidənqurma işləri ilə əlaqəli” başqa bir məkana köçürməli olacaqlar. Yəqin ki, hər gün bir addım da tarixin qaranlığına itələdiyimiz Şah İsmayıl Xətai kimi onun daş davamçısı da addım-addım mərkəzdən uzaqlaşacaq.

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Samirə Əşrəfə ağır itki üz verib
10:06 27 Yanvar 2021
Təbrizli yazar: “Nizamini məqbərədən çıxarıb xalqın həyatına qaytarmalıyıq” – Müsahibə
09:01 27 Yanvar 2021
“Ulduz” jurnalının yeni nömrəsi işıq üzü görüb
19:20 26 Yanvar 2021
Nizami ilə bağlı müsabiqə elan olundu - Şərtlər
18:42 26 Yanvar 2021
Dəlisov yellərə məndən salam de - Natiq Əlisoyun şeirləri
17:29 26 Yanvar 2021
O, çayxana filosofudur - Nabokovdan Sartr haqqında sərt sözlər
16:44 26 Yanvar 2021
Harri Potter serial olur
16:08 26 Yanvar 2021
Miri Yusif "Yaşat" fondu üçün konsert verəcək
15:29 26 Yanvar 2021
Zeynəb Xanlarova ilə oxumaqdan imtina etdi, yoldaşı ilə 55 il nikahsız yaşadı, qızının dəfninə getmədi – Xalq artistindən maraqlı faktlar
14:50 26 Yanvar 2021
Fellininin prodüseri vəfat etdi
14:02 26 Yanvar 2021
Akif İslamzadənin albomu yeni onlayn platformada - Foto
13:20 26 Yanvar 2021
Nazirliyin yeni komandası film çəkilişlərinə qarışacaqmı? – Gənc rejissor yazır
12:40 26 Yanvar 2021
Müharibədə iştirak edən ilk qadın müğənni: O, ilk konsertindən cəmi bircə manat qazanmışdı – Aygün haqda bilmədiklərimiz
12:01 26 Yanvar 2021
İsa Hüseynovun hekayəsi "Dünya novellası antalogiyası"nda
11:35 26 Yanvar 2021
Rasim Balayev: “Çəkildiyim filmlərə baxanda pis oluram”
10:26 26 Yanvar 2021
Aygün 50 yaşını yeni kliplə qeyd etdi - Video
10:00 26 Yanvar 2021
İncəsənət Muzeyinin direktoru "Qızıl ulduz" medalı ilə təltif edildi
09:30 26 Yanvar 2021
Ölən uşaqlar Kürün quru yatağında ora-bura qaçırdılar – İlham Əzizdən yeni hekayə
09:00 26 Yanvar 2021
Dayısı oğlu onu zorladı, bacısı ilə sevgili oldu, özünü göldə boğdu...
21:00 25 Yanvar 2021
Venesiya karnavalı ilk dəfə onlayn formatda keçiriləcək
19:03 25 Yanvar 2021