writer1

Qismət

Məqalə sayı

174
clock11:41 calendar-gray 12 Dekabr 2019 view-gray2865 dəfə oxunub
view-gray2865 dəfə oxunub

Dörd ziyanlı vərdiş

Düşüncə sferamızdakı bir neçə ziyanlı vərdiş, müstəmləkə şüurunun yaratdığı kompleks bizi qarabaqara izləyir. Bunlardan birincisi maraqlandığımız, az-çox məlumat sahibi olduğumuz mövzular haqqında opponentlərin rəyini, əks fikirləri görməzdən gəlməkdir. Bu vərdiş bizi daim doqmalar axtarmağa sövq edir, buna görə də bilgi həyatımıza dinamik şəkildə daxil olmur, tezliklə quru, hərəkətsiz, effektiv olmayan bəyənat şəklinə düşür. Dindar ateistin, ateist dindarın hansı nöqtədən çıxış etdiyini anlamaq əziyyətinə qatlaşmaq istəmir, beləliklə, bir-birini qidalandıran düşüncə axınlarının diskussiyası əvəzinə, qəzəbli qütblər yaranır.

İkinci problem istinad mədəniyyətinin yoxa çıxmasıdır. Bu, intellektual etikadır. Əgər sən hər hansı bir informasiyanı, qənaəti başqasında görmüsənsə və həmin məlumatı, qənaəti təqdim edəndə qarşı tərəfi öz xeyrinə yoxa çıxarırsansa, deməli sənin məramın bilginin dövriyyəsi yox, özünü təsəllidir.

Üçüncü problem bizim kimi “ləngiməli cəmiyyətlərə” xas olan informasiya görməmişliyidir. Bunu sadə bir misalla izah etməyə çalışım. Bir dəfə bir az yaşından böyük görünmək üçün, bir az da son illərdəki dəbin təsiriylə saqqal saxlamağa başlayan bir tələbəyə dostyana dedim ki, saqqal sənə yaraşmır, bəlkə bir də fikirləşəsən? Hiss etdim ki, razı deyil, çox dərinə getmədim. İki gün keçdi, “saqqallı uşaq” nahar vaxtı bufetdə mənə yaxınlaşdı, bildim ki, üzünə çəkməyə qıymadığı ülgücü mənim üçün itiləyib gəlib. Əvvəlcə axırıncı yazımı bəyənməyindən söz salaraq mövzunun üzünü köpükləndirdi, sonra jiletlərini çıxarıb işə başladı: “Müəllim, məncə, sizdə poqonofobiya var!” Bu termini ilk dəfə eşitdiyimi deyəndə, təsdiq gözləyən bir təbəssüm saqqalın altından üstünə çıxdı. Həyəcanla izah etməyə girişdi: poqonfobiya saqqaldan, saqqallı adamlardan qorxmağa deyilir. Düşmən məğlub olmuşdu, artıq saqqalını haracan istəsə uzada bilərdi.

Dördüncü problem nətər-gəldi inkarçılıqdır. Vaxtilə Nabokovun mühazirələrini tərcümə edəndə, ordan Floberdən bir sitata rast gəlmişdim: “İnsan on kitabı yaxşı bilsə, alim olardı.” Bu sitatı hansı auditoriyada çəkirəmsə, tezcə məndən on kitablıq siyahı istəyirlər. Söhbət konkret on kitabdan getmir, hərənin öz onluğu ola bilər. Flober demək istəyirdi ki, əgər insan bir kitabı bütün şaxələriylə, bütün qatlarıyla öyrənməyə girişsə, həmin kitab qaçılmaz şəkildə səni başqa ünvanlara aparacaq, beləliklə, bir kitabı bilmək üçün on kitab lazım olacaq, on kitabı bilmək üçün yüz kitab...

Bilmək – sahib olmaqdır, yiyələnməkdir, mənimsəməkdir. Bu, asan başa gəlmir, tez-bazar olmur. Bilmədiyi şeylərdən danışan, yazan adamların dilində çox vaxt eyni cümlə olur: “Mən filan şeydən imtina edirəm, filan şeyi inkar edirəm...”

Məncə, adam bilmədiyi şeydən imtina edə bilməz.

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Məscid odunu - Mehriban Vəzirin yeni hekayəsi
18:27 31 Mart 2020
Tanınmış xanımlarımızdan "Evdə qal" kampaniyasına çörək hədiyyəsi - Fotolar
17:11 31 Mart 2020
Azərbaycanda anadan olmuş tanınmış yazıçı dünyasını dəyişdi
16:02 31 Mart 2020
Sevgilisinə görə 20 otaqlı ev tikdi, özündən 35 yaş cavan qızla evləndi, pula görə Üzeyir Hacıbəyova əsəbiləşdi - Cabbar Qaryağdıoğlundan maraqlı faktlar
15:19 31 Mart 2020
Ötən gecə Van Qoqun məşhur əsərini oğurladılar
14:32 31 Mart 2020
Ceyms Bond filminə 100 minlik zərbə
13:45 31 Mart 2020
Qohumların bizə gəlməyinə qəti qadağa qoymuşam – Yazıçılarımız karantin günlərini necə yaşayır? - Sorğu
12:30 31 Mart 2020
Facebookda “zibil atan”ların təhlükəli səhvi
11:50 31 Mart 2020
Dahi şairimizdən Günün Şeiri
11:15 31 Mart 2020
Azərbaycanlı qarmon ifaçısı vəfat etdi
10:31 31 Mart 2020
"Santa Barbara" serialının ulduzu dünyasını dəyişdi
10:17 31 Mart 2020
Milli Konservatoriya Koronovirusla Mübarizəyə Dəstək Fonduna ianə etdi
09:28 31 Mart 2020
Yuxu dərmanı - İsi Məlikzadənin hekayəsi
09:00 31 Mart 2020
Habil Əliyevin koronavirusa yoluxan qızı danışdı: “Qorxuram” - Foto
23:02 30 Mart 2020
Milli Kitabxanadan oxuculara daha bir virtual xidmət
20:02 30 Mart 2020
Komediya ustası koronavirusdan vəfat etdi
17:01 30 Mart 2020
Tanınmış rejissor dünyasını dəyişdi
16:38 30 Mart 2020
Koronavirus dünyanı necə dəyişəcək: ağlagəlməz ehtimallar
15:59 30 Mart 2020
Teatrdan evdə qalan tamaşaçılara jest - Repertuar
14:56 30 Mart 2020
"Qızıl palma budağı", "Oskar", "Qızıl Qlobus"... - Mükafatların qənimi “Parazitlər” filminin sirri
14:11 30 Mart 2020