writer1

Aqşin Yenisey

Məqalə sayı

66
clock10:38 calendar-gray 25 Oktyabr 2019 view-gray1244 dəfə oxunub
view-gray1244 dəfə oxunub

Anarın əlində zay olan Təhminə

Biri mənə yazıb ki, sizin nəsil Anardan zəif yazıçılar olduğunu bildiyi üçün bunun qisasını onun məmurluğundan alır.

Anarın ən gözdə olan Təhminə obrazını bir-neçə cümlədə ədəbi-tarixi perspektivdən göstərərək xalq arasında yayğın olan bu fikrə cavab verəcəyəm ki, bizi özümüzdən əvvəlki nəslin yaradıcılığına baş qoşmağa vadar etməyin bir az təhlükəli istək olduğu anlaşılsın.

Anarın Təhminəsi maket obrazdır. Azərbaycanlı oxucular ona kənd kişilərinin kəndə gəlmiş rus qızına baxdıqları kimi baxırlar. Anar bu gözəl qadını milli məsələ kimi ortaya qoya bilməyib. Təhminə populyar kültürün şöhrət hərisliyi içində vurnuxan dünyadakı milyonlarla qadından biridir ki, dünya kinosu doludur bu cür qadınlarla.

Halbuki o, Kefli İsgəndərin qadın versiyası, modernizə olunmuş milli-mənəvi dişi davamçısı olmağa, bununla da orijinal olmağa, eyni zamanda ədəbiyyatımızın yarıda qalmış işini davam etdirməyə çox yaxın idi.

Cəlil Məmmədquluzadə Kefli İsgəndəri islam dini ilə konfliktdə verdiyi üçün onu milli şüurun mərkəzinə yerləşdirə bilmişdi. Təhminə, ən azı, müsəlman burjua əxlaqı ilə konfliktdə verilə bilərdi.

Amma o, məişət dedi-qodularının mərkəzində də deyil, gizlinlərində, pıçapıçlarında verilir və konfliktdən yayındırılır, bununla da müəllifinin nəzəri cəhətdən ədəbiyyatı pis bildiyini, ya da ta qədim Yunanıstandan bu günəcən əsəri əsər yapan KONFLİKTƏ hazır olmadığını üzə çıxarır.

Cabbarlının “Sevil”indən, “Almaz”ından sonra ədəbiyyatımızın "bu cür" Təhminəyə üz tutması, əslində, qadın azadlığına qurulmuş gizli tələdir.

Anar, sanki, cəmiyyətə deyir, baxın, Cabbarlıda “çadrasını atan qadın” azadlıq əldə etdikdən sonra "bu cür" Təhminəyə çevrilir. Və bu gün cəmiyyətin cəzalandırdığı qadınlar ədəbiyyatımızın 60-cı illərində Təhminə obrazı ilə xalq və dini burjuaya göstərdiyi hədəflərdi.

Anar Təhminəni ədəbi-ideoloji məzmundan məhrum etməklə qaş düzəltdiyi yerdə, vurub gözü də çıxarıb. Çünki o, özü də bir xarakter olaraq azadlıq anlayışının antonimidir. Bütün bunlara baxmayaraq, mənə elə gəlir ki, onun Təhminəsi müəllifinin darısqal təxəyyülündən azad olduqdan sonra gec-tez hərlənib-fırlanıb ədəbiyyatımızın gələcək günlərinin birində Kefli İsgəndərlə görüşəcək və yalnız bu görüşdən sonra Təhminə milli məsələnin mərkəzinə gələcək, eyni zamanda, Kefli İsgəndərin həm cinsi, həm ideoloji yarımçıqlığını tamamlayacaq.

Azərbaycan ədəbiyyatı gec-tez bu iki xarakteri bir yerə gətirməyə məhkumdur. Cəmiyyətimizin psixoz durumunun səbəbi Kefli İsgəndərləri ilə Təhminələrinin bir-birilərini tanımamasadır. Ədəbiyyat onları tanış etməlidir.

Görünən o ki, Təhminə Kefli İsgəndərin deyil, Zaurun, ya da Anarın əlinə düşəndə zay olur. Anarın təxəyyülündəki Təhminə Kefli İsgəndəri heç it yerinə də qoymazdı.

Kundera Servantesin Don Kixotu ilə Kafkanın K.sı arasında paralellər apararaq deyir ki, qəsrdə macəralarla əlləşən K. elə dörd yüz il əvvəl İspaniyada macəra axtaran Don Kixotun özü idi. Amma Təhminə tək qaldığı cəmiyyətin Kefli İsgəndəri deyil, o, cəmiyyətin daha keyfiyyətsiz bir üzvüdür.

Və nəticə belədir ki, Kefli İsgəndərlərin deyil, Zaurların, Anarların at oynatdığı Bakıda bu cür azad olmaq istəyən qadınlar təkcə kişilərin deyil, elə yazıçıların əli ilə də öldürülməyə məhkumdurlar.

Paylaş

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Bomj - Xalid Kazımlının hekayəsi
21:00 12 Noyabr 2019
"Ustad" dərgisinin 31-ci sayı nəşr olundu
20:11 12 Noyabr 2019
Bakıda müasir incəsənət biennalesi keçiriləcək
19:28 12 Noyabr 2019
Jerar Depardye Özbəkistanın səfiri təyin edilib
19:21 12 Noyabr 2019
Bakı Dövlət Sirki köçürüləcək
18:45 12 Noyabr 2019
Azərbaycanlılardan bəhs edən film Türkiyədə qətliam yaratdı
18:12 12 Noyabr 2019
Seymur Baycanın hekayəsi fransız dilində - Foto
17:40 12 Noyabr 2019
Kəramət Böyükçöl: "Deputat olmaq üçün küçədə kitab satıram" - Fotolar
17:03 12 Noyabr 2019
Ankarada azərbaycanlı yazarın kitabı təqdim edildi
16:15 12 Noyabr 2019
Müğənni Vəfa Şərifovanı aşağılamaq cəhdi – Sevda Sultanova “Günün yarısı” verilişindən yazır
15:41 12 Noyabr 2019
Azərbaycanlı kinotənqidçi "Leyla ile Mecnun"un rejissorunu danışdırdı - Video
15:20 12 Noyabr 2019
"Oskar"a namizədlər açıqlandı
15:00 12 Noyabr 2019
Zahid Sarıtorpaqdan yeni roman
14:30 12 Noyabr 2019
Mahsun Kırmızıgülün bu hərəkəti alqışlandı
14:02 12 Noyabr 2019
Təcavüzdə suçlanan müğənni istefa verdi
13:21 12 Noyabr 2019
Məşhur rejissorun yeni filmi təqdim edildi
12:50 12 Noyabr 2019
13 yaşlı məşhur aktrisa qəflətən öldü
12:20 12 Noyabr 2019
Azərbaycanlı yazarlar bu maraqlı aksiyaya qoşuldular - Fotolar
11:41 12 Noyabr 2019
Müslüm Maqomayevin həyat yoldaşı xəstəxanaya yerləşdirildi
11:14 12 Noyabr 2019
Elzanın yeni şeiri aləmə səs saldı - Mətn
11:01 12 Noyabr 2019