writer1

Müşfiq Şükürlü

Məqalə sayı

25
clock11:22 calendar-gray 20 Avqust 2019 view-gray806 dəfə oxunub
view-gray806 dəfə oxunub

Ədəbiyyat insanı əqli inkişafdan saxlayır

Kulis.az gənc yazar Müşfiq Şükürlünün “Ədəbiyyat bataqlığı” adlı essesini təqdim edir.

Həmsöhbətimdən eşitdiyimdi. Deyir, ədəbiyyat insanı inkişafdan saxlayır. Böyüməyə qoymur.

Reaksiyam üsyan eləmək olur. Nə danışırsan?! Mədəniyyətdən vurub təhsildən çıxıram. Sonradan dərindən götür-qoy edirəm. Bəlkə haqlıdır? Niyə də yox? Dediyində bir həqiqət var. Olmamış olmaz.

Uşaqlıqdan mütaliə ilə məşğulam. Oxumaq mənimçün vaxt öldürməyə vasitə deyil. Kitab oxumaq bir sevgidir. Qıza məhəbbət kimi. Daxili qüvvə səni buna vadar edir. Oxumağa, sevməyə, yaşamağa. Mən oxuduqlarım damarlarımdan axsın istəyirəm. Söz dilimdə təpik döyməlidir. Bədii sözü hiss etmək mütaliənin birinci qanunudur.

Söhbət, əlbəttə, bədii kitabdan gedir.

Biz isə dərinlərə gedək. Oxumaq arzusu necə yaranır? Oxuyaraq nəyi dəyişirik? Ən əsası, axı ədəbiyyat bizə nə verir?

Son sualdan başlayım. Məncə, bədbəxtlik. Ədəbiyyatla yaşayan biri üçün kitab bədbəxtlik mənbəyidir. Axı o, həyatı yaxından və dərindən dərkə kömək edir. Ədəbiyyat narkotik kimidir. İçkidir. Onun başağrısı, peşmançılığı, paxmeli, aludəçiliyi var.

Oxumaq vərdişdir, sözsüz. Yeniyetməlik dövrünəcən ədəbiyyat üzü açmayan birinin sonralar kitab oxumaq qabiliyyəti asanca formalaşmaz. Oxuyar, ancaq az. Çətinliklə.

Ədəbiyyat yalnızca oxumaqdan ibarət deyil, əlbəttə. Yazıçılar üçün həm də istehsal sahəsidir. Onlar yaradır. Bu mənada ədəbiyyat və incəsənət cəmiyyətlə bağ deməkdir. Onlar insanların həyatına və ictimaiyyətə təsir göstərir. İndi də bacarırmı? Bilmirəm. Hər halda, hardasa mədəniyyət varsa, orda estetik söz və düşüncə var. Ədəbiyyat məhz bu yüksək amalın qulluqçusudur.

Əgər yanlış deyiləmsə, Sartrın Avropada ölüm hökmünün ləğvində rolu olub. Sartrı həm də güclü qələmi olan söz ustadı kimi düşünsək, ədəbiyyatın cəmiyyətə, ictimai quruluşa təsiri danılmazdır.

Mən estetika tərəfdarıyam. Yəni ədəbiyyatın cəmiyyətlə birbaşa bağı, sosial məzmunu ilə elə də ilgilənmirəm. Bu, məni çəkmir. Ədəbiyyat mənə görə həyatı daha yaxşı hiss etmək üsuludur. Yeganə üsul budurmu? Əlbəttə, yox. Ancaq mənimçün ən uyğun budur.

Bəs həyatı hiss etmək bizə nə qazandırır?

Qayıdıram həmsöhbətimin sözünə. Bədii söz insan inkişafının qarşısını alırmı? Beynimiz həmişə uşaq beyni kimimi qalır? Qətiyyətlə razılaşmaq çətindir. Çünki inkişafdan qalmaq deyərkən əgər ədəbiyyatın bədii təxəyyüllə yarandığı, bilavasitə də, oxucunun xəyallar aləmində yaşayıb qaldığı nəzərdə tutulursa, gerçək oxucuları əks arqument kimi irəli sürə bilərəm. Gerçək oxucu reallıqla illuziyanı bir-birindən ayıra bilir. O, həm aldanmaqdadır, həm də bunun fərqindədir.

Məncə, məsələ bu deyil. Hətta bu cür olsa da, sorun olmazdı. Çünki əgər ədəbiyyat bizim saflığımızı qoruyursa, mənəviyyatımızı diri və təmiz saxlayırsa, buna ancaq sevinmək olar. Bəs problem hardadır?

Ədəbiyyat həyatı hiss etməyə kömək edirsə, onu yaxından və dərindən dərk etməyə yardımçıdırsa, deməli, biz elə həqiqətlərlə qarşılaşacağıq ki, çıxacağı, girişi, yoxuşu enişi yoxdur. Bu, mənasızlıq bataqlığıdır.

Hərçənd ki, ədəbiyyat həyatı mənalandırmaqdadır, ancaq həyat özü mütləq qayədən məhrumdursa, onu necə xəlq edə bilərik?

Bəli, ədəbiyyat elə həyatın özü kimi mənalana bilər. Qurtuluş ola biməz. Çünki belə bir şey yoxdur. Əksinə, o, bizi daha dərinlərə daldıracaq. Bədbəxtlik dəryasına.

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

“Tıq-Tıq xanım” animasiya filminin müəllifinin Berlində kitabı nəşr olundu
18:29 15 Avqust 2020
Nigeriyanın məşhur sapranosu azərbaycanlı musiqiçilərlə konsert verəcək
17:50 15 Avqust 2020
Əgər cibində bir qutu siqaret varsa - Viktor Soyun xatirəsi - Mirmehdi Ağaoğlu yazır
16:30 15 Avqust 2020
Bu il beynəlxalq festivallarda iştirak edən Azərbaycan filmləri - Siyahı
15:52 15 Avqust 2020
Bir oğlu öldü, ikinci oğlu anasını tərk etdi-Papaqçıya ərə gedən Xan qızı
14:29 15 Avqust 2020
"Alacaqaranlıq" seriyasının müəllifindən oxuculara kitab müjdəsi
13:43 15 Avqust 2020
Xurşidbanu Natəvana layihə həsr olundu - Video
11:20 15 Avqust 2020
Tanınmış bəstəkar koronavirus peyvəndinin sınaqlarında könüllü oldu
11:01 15 Avqust 2020
Məşhur gitara ifaçısı vəfat etdi
10:28 15 Avqust 2020
Bu filmə görə 400 nəfər işdən çıxarılacaqdı – Rejissorların boyun qaçırdığı Azərbyacan filmi
08:57 15 Avqust 2020
Daha bir nəşriyyat Polad Həşimovla bağlı kitab nəşr etdi - Foto
18:36 14 Avqust 2020
Ayı balalarını oğurlayan çoban - Qorxmaz Şıxəlioğlu yazır...
17:14 14 Avqust 2020
Tom Kruzun çəkildiyi filmin meydançasında yanğın baş verdi
16:05 14 Avqust 2020
Xalq artistinin qızı atasının şeirlər kitabını nəşr etdirəcək
15:19 14 Avqust 2020
Oğlu Xalq artistinə klip çəkdi - Video
14:28 14 Avqust 2020
Əsl adı Pənah idi, kasıb atası ona yalnız keçi dərisindən dəf düzəldə bildi - Sürücü, vaqon ustası, montyor Alim Qasımov - Maraqlı faktlar
13:32 14 Avqust 2020
Almaz Ələsgərli efirdə erməni mahnısı oxudu - Video
12:38 14 Avqust 2020
"Sevastopol uğrunda döyüş"ün qəhrəmanı vəfat etdi
12:17 14 Avqust 2020
Bizi kütləvi öldürmək məsələsi... - Bütün bunlar masonların işidir?
11:27 14 Avqust 2020
Gənc yazara ağır itki üz verdi
10:39 14 Avqust 2020