writer1

Etimad Başkeçid

Məqalə sayı

51
clock17:01 calendar-gray 22 May 2019 view-gray993 dəfə oxunub
view-gray993 dəfə oxunub

Alçaldılmışlar və sındırılmışlar

...İnsanların çoxu öz kasıblığını birtəhər həzm eləyə bilir, qüruruna nə gəldi yedirmir, adamlığını və mərifətini, can boğaza yığıldığı ana kimi qoruyur, ruhi qidanın və mənəvi məmnuniyyətin arxasınca düşür. Bəzilərinə isə tamah güc gəlir, gözlərdən oğurlanıb qoruğa dalmaq istəyirlər, nəticədə qol-qıç sınır, sınıqçıların müştərisi çoxalır.

"Məşədi, belim sınıbdır, bir abbası da verəcəksən!"

Ü.Hacıbəyli

Mentalitetimizi ifadə eləyən alleqorik, gözəl atalar sözləri var, onlardan birində deyilir: "Arığın nə işi var qoruqda ki, vurub qıçını sındırırlar".

Burdan o məna çıxmır ki, kökün qıçındakı piy qatı zərbəni yumşaldır deyə o, daha dayanıqlıdır. Mentalitet şeytan xislətlidir - təfərrüatlarda gizlənir. Atalarımız demək istəyir ki, qoruq kök-gombul adamların oylağıdır, arıqların yeri deyil. Arıqlar Allaha təvəkkül bəslənməli, adət-ənənədən və mental dəyərlərdən muğayat olmalı, köklərin daha da yağlanması və piylənməsi məsələsinə xor baxmamalıdır.

Əksərən xor baxmırlar da.

Bibliyada Musa peyğəmbər aclıqdan və səfalətdən əziyyət çəkən camaatın könlünü belə alır: "İnsan təkcə çörəklə doymaz, onu söz doyurar". Yəni xoşbəxt olmaq üçün maddi rifah onsuz da kifayət eləmir, siz daha çox ruhi qidanın və mənəvi məmnuniyyətin qeydinə qalın.

Zəruri qeyd: mən burada bizim bəzi zənginlər haqqında danışmayacağam. Çünki öz mütləq çoxluğu etibarilə bu, elə bir zümrədir ki, onu yalnız faunanın bir hissəsi kimi nəzərdən keçirmək olar.

Bəli, insanların çoxu öz kasıblığını birtəhər həzm eləyə bilir, qüruruna nə gəldi yedirmir, adamlığını və mərifətini, can boğaza yığıldığı ana kimi qoruyur, ruhi qidanın və mənəvi məmnuniyyətin arxasınca düşür. Bəzilərinə isə tamah güc gəlir, gözlərdən oğurlanıb qoruğa dalmaq istəyirlər, qol-qıç sınır, sınıqçıların müştərisi çoxalır.

Ancaq bir var, adamın qolu-qıçı sına, bir də var özü.

Bəziləri sınanda səsi məmləkəti başına götürür, yüzillik palıd ağacı kimi inilti-nərilti ilə yıxılır, bəziləri qrafit kimi kirimişcə ovxalanır.

"Sınmış insan" ifadəsi sadəcə, metafora deyil - sınmış adam - gözünün odu alınmış, sanki somnambula vəziyyətində gəzib-dolaşan, bütün həyat impulslarını Qara dəlik kimi yoxa çıxaran bir məxluqdur. Ən maraqlı yaltaqlar, qabiliyyətli kombinatorlar, istedadlı "işverən"lər və üzəduranlar bu məxluqların sırasından çıxır. Puşkin ("Stansiya gözətçisi"), Qoqol ("Şinel") kimi sənətkarlar sözügedən obrazlar barədə ürəyi yana-yana, şəfqətlə söz açırdılarsa, Çexov ("Məmurun ölümü") və ondan sonrakı yazıçılar onlara ironiyayla yanaşırdı. Çexov belə adamlar barədə boş yerə: "Mənasız yaşayırsınız, cənablar" - demirdi...

Şöhrətli abxaz yazıçısı Fazil İskəndərin "Kazım dayının atı" adlı gözəl bir hekayəsi var. Hekayədə oyur-oyur oynayan, bütün qaçışların mükafatını alan yaraşıqlı bir atdan söhbət açılır. Müharibə vaxtı imiş, bu atı cəbhənin ehtiyacları üçün müsadirə edir və iki aydan sonra geri qaytarırlar. Lakin bu, artıq həmin at deyil. Onun, nəinki cıdıra çıxmağa, heç öz milçəklərini qovmağa belə həvəsi yoxdur. Məlum olur ki, cəbhədə ata yük daşıtdırıblar, arabaya qoşublar, onun yüyrək təbiətinə uyğun olmayan digər işlər gördürüblər. Uşağın "Bu ata nə olub axı?" sualını Kazım dayı belə cavablandırır:

- Onun qürurunu sındırıblar.

- Hansı qürurunu?

- Aydın məsələdir, at qürurunu...

Artıq qonum-qonşu atı eşşək yerinə işlədir, əvəzində bir qarın ot-ələf verirlər... At da, könüllü-könülsüz, beş eşşəyin işini görür.

Qeyd edək ki, bu, sadəcə, alleqorik hekayə deyil, atlar da sınırlar.

Dostoyevskinin "Alçaldılmışlar və təhqir olunmuşlar" romanındakı Makar Devuşkin obrazı Kazım dayının atından çox da fərqlənmir. Özünün təhqiramiz vəziyyətini yaxşı başa düşən Devuşkin bununla barışmaq istəmir, gəl ki, etiraz üçün canında təpər yoxdur...

Ancaq ədalət naminə, sınmışların hamısını bir gözdə görmək də düz olmaz.

Məsələn, ötən əsrin 40-cı illərində ABŞ-da "Sındırılmış nəsil" adlanan güclü ədəbi cərəyan formalaşmışdı. Berrouz, Ginzberq, Keruak kimi məşhur təmsilçiləri olan bu ədəbi nəsli əvvəl-əvvəl "əxlaqsız, romantik, cəmiyyətin tör-töküntüsü" adlandırmaqdan çəkinmirdilər. Onları köşəyə sıxışdırmış hakim qaydalara qarşı çıxdıqlarına, özlərini insan saydıqlarına görə nonkomformist damğası vurulan bu yazarlar sonradan Amerika ədəbiyyatının klassiklərinə çevrildilər.

Sındırılmışların belə özəlliyi də var. /525.az/

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Tünzalə Ağayeva Türkiyəyə yardım göndərdi
10:26 31 İyul 2021
Ən başıbəlalı mahnımız: Onu Fatimeyi-Zəhraya, Şah İsmayıla və Cəfər Cabbarlıya nə bağlayır?
09:02 31 İyul 2021
Facebookda tənha insanları necə tanımaq olar?
21:00 30 İyul 2021
Ssenaristlər üçün Yay Məktəbi təşkil olunur
19:00 30 İyul 2021
Şəhidlərə həsr olunmuş kitab işıq üzü görüb
18:05 30 İyul 2021
Ürək dil acır ki, sönməmiş odum - Səməd Vurğundan şeir çələngi
17:30 30 İyul 2021
Qısa hekayə: Yanğın
16:23 30 İyul 2021
Hüquqşünas teatra rəhbər gəldi
15:30 30 İyul 2021
Xalqı efirdən partizan hərəkatına çağıran Xalq artisti - O, İlhamə Quliyeva ilə eşq yaşamışdımı?
14:26 30 İyul 2021
Türkiyə evimizdir - evimiz yanır
13:51 30 İyul 2021
Rejissorumuz beynəlxalq festivalda jüri sədri oldu
13:06 30 İyul 2021
İçimizi yanır! – Türk sənətçilərin yanğın harayı
12:20 30 İyul 2021
Yazıçımız Beynəlxalq ədəbiyyat festivalında qalib gəldi
11:41 30 İyul 2021
Ssenarimiz Ukraynada ən yüksək balı topladı
11:05 30 İyul 2021
Özü torpağın altında, saatı cibimdə... - Orxan Cuvarlı yazır
10:09 30 İyul 2021
Tural Abbaslının hay-küyü, Aysel Əlizadənin kukla eksperimenti - “Elin sözü” düzdürmü?
09:01 30 İyul 2021
Ən gözəl sevgilərlə xərçəng belə sağalar - Bahar Zamanının şeirləri
21:00 29 İyul 2021
Kino Günü açıq havada qeyd olunacaq
18:06 29 İyul 2021
Müəllifi kim öldürüb? - Qismət yazır...
17:20 29 İyul 2021
Azərbaycan almanlarından bəhs edən kitab çıxdı
16:51 29 İyul 2021