Bu gün İkinci Qarabağ müharibəsi şəhidi Cəbrayıl Dövlətzadənin anım günüdür.

Kulis.az "44 günün yaddaşı" layihəsi çərçivəsində onun həyatı və döyüş yolu haqqında məqaləni təqdim edir.

Bəzi insanların həyatı illərlə ölçülür, bəzilərinin adı isə çox qısa bir ömrə sığan hadisələrlə yadda qalır. Cəbrayıl Dövlətzadənin həyatı da belədir. O, cəmi 19 il yaşadı. Bu 19 ilin içində uşaqlığını tez itirdi, erkən işləməyə başladı, idmana bağlandı, hərbiyə getdi, xüsusi təyinatlıların sırasına qoşuldu və 2020-ci ilin sentyabrında başlayan müharibənin ilk günlərində şəhid oldu. Bu gün onun haqqında danışanda isə qarşımıza yalnız bir əsgərin deyil, çox erkən böyümüş bir gəncin portreti çıxır.

Cəbrayıl Dövlət oğlu Dövlətzadə 11 sentyabr 2001-ci ildə Sumqayıtın Corat qəsəbəsində anadan olub. Əslən Zəngilan rayonundan idi. Ailədə üç uşaq olublar. Cəbrayılın özündən böyük bacısı, kiçik qardaşı vardı. Ailə çətinlikləri onun uşaqlığını yaşıdlarından tez bitirib. Anasının dediyinə görə, ibtidai sinfi başa vurandan sonra işləməyə başlayıb, yeniyetmə yaşlarında ofisiant işləyib və qazandığı pulu ailəyə gətirib.

Anasının xatirələrində Cəbrayılın başqa bir tərəfi də görünür. O, yalnız hərbə maraq göstərən sərt xarakterli oğlan deyildi. Rəsm çəkir, musiqi bəstələyir, şeir yazır, gitara ifa etməyi öyrənirdi. Doqquz il cüdo ilə məşğul olmuş, idmanda müxtəlif mükafatlar qazanmışdı. Yeniyetməlik illərində həvəskar rep də deyirdi. Yəni sonradan insanların yaddaşında hərbi formada görünən Cəbrayılın içində musiqiyə, şeirə, rəsmə maraq göstərən başqa bir gənc də yaşayırdı.

Anasının danışdıqlarından onun xarakterində erkən yaşda formalaşmış məsuliyyət hissi də diqqət çəkir. O, ailənin yükünü paylaşır, bacısına və qardaşına qayğı göstərir, anasını narahat edən məsələlərdə onu sakitləşdirməyə çalışırdı. Anası sonralar onun uşaqlığının demək olar ki, olmadığını deyəcəkdi. Bu detal Cəbrayılın portretini daha aydın göstərir: o, 19 yaşında şəhid olsa da, həyatın məsuliyyətini daha erkən yaşda öz üzərinə götürmüşdü.

Cəbrayıl 2019-cu ildə hərbi xidmətə yollanıb. Xidmətini başa vurduqdan sonra xüsusi təyinatlıların sırasına seçilib. Anası onun bu xəbəri böyük sevinclə qarşıladığını, xüsusi təyinatlı xidmətini isə özünə ciddi bir məktəb kimi gördüyünü danışıb. O, müharibəyə hazırlaşan bir hərbçi kimi təlimlərə xüsusi maraq göstərir, özünü fiziki cəhətdən daim inkişaf etdirməyə çalışırdı.

Cəbrayılın adı sonralar general-mayor Polad Həşimovun adı ilə də yanaşı çəkildi. Onun II Fəxri Xiyabanda məhz Polad Həşimovun yanında dəfn edilməsi bu iki qəhrəman arasında yaddaşda simvolik bir bağ yaratdı. Cəbrayılın həyatına həsr olunmuş ədəbi mətnlərdə də Həşimovun şəhadətinin gənc əsgərə təsirindən bəhs edilir. Burada artıq yalnız hərbi tarix yox, bir gəncin özündən əvvəlki nəslin qəhrəmanlığına necə bağlandığı görünür.

2020-ci il sentyabrın 27-də Vətən müharibəsi başladı. Cəbrayıl Dövlətzadə də ilk günlərdən döyüşlərdə iştirak etdi. Onun döyüş yolu Murovdağ istiqaməti ilə bağlıdır. Respublikanın müxtəlif qurumlarının məlumatlarında onun sentyabrın 28-də Kəlbəcər rayonu ərazisində Murovdağ döyüşlərində şəhid olduğu göstərilir. Cəmi bir gün sonra onun 19 yaşı tamam olacaqdı.

Onun son döyüşü ilə bağlı məlumatlar zaman keçdikcə geniş yayıldı. Döyüşün şahidləri və həmin dövrdə hazırlanmış reportajlarda Cəbrayılın komanda məntəqəsi uğrunda gedən döyüşdə irəli atıldığı, əlbəyaxa döyüşdə iki erməni zabitini öldürdüyü bildirilir. Sonrakı materiallarda həmin zabitlərdən birinin general, digərinin isə polkovnik olduğu qeyd olunur. Bu hadisə Cəbrayıl Dövlətzadənin adını müharibənin ən çox danışılan qəhrəmanlıq hekayələrindən birinə çevirdi.

Hadisənin yadda qalan tərəflərindən biri də onun döyüş yoldaşları barədə davranışı ilə bağlıdır. Müxtəlif materiallarda Cəbrayılın ailəli silahdaşlarının geri çəkilməsini istədiyi və özü irəli getdiyi bildirilir. Bu detal onun haqqında danışılan xatirələrdə dönə-dönə təkrarlanır. Beləliklə, son döyüşünün mərkəzində yalnız qarşı tərəflə üz-üzə gələn bir əsgər yox, özündən böyüklərin də həyatını düşünən 19 yaşlı bir gənc obrazı dayanır.

Cəbrayıl Dövlətzadə ölümündən sonra dövlət səviyyəsində bir neçə mükafata layiq görüldü. 15 dekabr 2020-ci il tarixli sərəncamla “Vətən uğrunda” medalı və “Azərbaycan Bayrağı” ordeni ilə təltif edildi. 2021-ci ilin 24 iyun tarixli sərəncamında isə onun “Kəlbəcərin azad olunmasına görə” medalla təltif edilməsi rəsmiləşdirildi.

Onun məzarı II Fəxri Xiyabandadır. Sumqayıtın Corat qəsəbəsində isə Cəbrayıl Dövlətzadənin barelyefi açılıb. Adı zaman keçdikcə yalnız hərbi sənədlərdə və şəhid siyahılarında deyil, xatirələrdə, reportajlarda və ədəbi mətnlərdə də yaşamağa başlayıb. Yazıçı Azad Qaradərəlinin “Cəbrayil əfsanəsi” romanı da onun həyatından və obrazından doğan bu yaddaşın nümunələrindəndir Roman Kulis.az-da hissə-hissə yayımlanıb.

Əsəri buradan oxuya bilərsiniz.

Cəbrayıl Dövlətzadənin hekayəsində ən ağır rəqəm 19-dur.

19 yaşında həyatın böyük suallarına cavab tapmağa başlayan bir gənc. 19 yaşında ailəsinin yükünü çiynində daşıyan oğul. 19 yaşında hərbi formanı geyinən əsgər. 19 yaşında müharibəyə gedən və geri qayıtmayan qəhrəman.

Onun anası illər sonra da oğlunun ölümünü tam qəbul edə bilmədiyini deyirdi.

“Elə bilirəm gələcək” – bu cümlə bir şəhid anasının yaddaşında donub qalan zamanın ifadəsidir.

Cəbrayılın həyatı isə həmin cümlənin içində davam edir: bir tərəfdə geri qayıtmayan 19 yaşlı oğlan, o biri tərəfdə hər gün yenidən xatırlanan bir ad.

• Sumqayıt teatrı yeni mövsümü "Ölməz" tamaşası ilə açacaq
• "Mənə qəhrəman göstər, sənə faciə yazım..." - Frensis Skott Fitscerald
• Məşhur aktrisa vəfat etdi