writer1

Aliyə

Məqalə sayı

999
clock10:30 calendar-gray 22 İyun 2018 view-gray428 dəfə oxunub
view-gray428 dəfə oxunub

Namus anlayışının gətirdiyi fəlakət

Aliyə

Məlumdur ki, bizdə və bizim kimi cəmiyyətlərdə bir insanın zorakılığa məruz qalması, yalnız psixoloji və fiziki təzyiqə məruz qalması deyil, zorlama bir ailənin faciəsidir, ölümdən betər “rüsvayçılıq”dır. Zorlanan qıza “kaş ki, ölsəydi” deyirlər, ataya “bədbəxt” deyirlər.

Lerikdə baş verdiyi ehtimal olunan zorlama əhvalatı aydın insanları ümumiyyətlə, elliklə hamını hansı halda ailənin, zərərçəkənin bu hadisədən daha az zərərlə çıxacağı barədə düşündürdü, ailənin isə adətən belə məsələlərdə həll yolu olan “zorlayanı, zorlananla evləndirmək” kimi çıxış yolunu seçdiyi bildirildi:

Bu çıxış yolunda adətən ailənin şərəfi gözlənilir, “rüsvayçılığ”ın üstü örtülür və yaşamağa davam edilir. Zorakılığa məruz qalanın ona təcavüz edən adamla hansı travmalarla yaşayacağı, nələr çəkəcəyi hesaba alınmır; “ən azı ölümdən bu yaxşıdır”.

Az sonra ailə bütün əhvalatı təkzib etdi. Məsələ bu hadisənin olub-olmamasında deyil. Bu hadisə yeganə həll deyil və belə hadisələr onlarladır.

Amma belə hadisələrdə problem harada gizlənir? Faciə haradadır?

Gün kimi aydındır ki, faciə kişimərkəzçi cəmiyyətin faciəsidir. “Şərəf”, “namus” anlayışının yaratdığı dəhşətdir. Bu yanaşmada qadın kiminsə namusudur.

Bəs qurbanın-zorlananın faciəsi nədir? Çünki o, özü də, özünə eynən elə yanaşır və rüsvayçılıq mənbəyi kimi görür. Bu kişimərkəzçi cəmiyyət ona ən böyük dəyərinin bədəni olduğunu anladıb.

Əlbəttə, heç kim demir ki, bədən boş şeydir, bakirəlik önəmsiz məsələdir. Amma axı bu, fərdin məsələyə öz yanaşması olmalıdır, daha başqalarının ona sunduğu yanaşma yox.

Ona görə, ədəbiyyat kitablarındakı zorlanan qızlar özlərini kirlənmiş, ləkələnmiş sayır. Bu yalnız zorakılığa məruz qalmanın yaşatdığı psixoloji travma deyil, bu həm də cəmiyyətin, ətrafın belə yanaşmasının yaratdığı travmadır.

Ailənin necə bu hadisədən həll yolu tapıb yaşamalı olduğunu bilmirəm, amma zorlanan üçün həll yolu bircədir; zorlayanın cəzalanması və zorlanana onun, həyatının yeganə dəyərinin bədəni ilə məhdudlaşan “namus” anlayışından ibarət olmamasını öyrətmək, onun bir ruhsal varlıq kimi dəyərli olduğunu anlatmaq, hiss etdirmək. Ona ətrafın göstərdiyi “korlanmış mal” yanaşmasına tüpürüb keçməyi öyrətmək. “Kiminsə sənə təcavüzü səni korlaya bilməz, korlanmaq əşyaya aiddir” – deyə onu inandırmaq.

Hər şeydən əziz övlada bu yolda ailə dəstək verməlidir. Busa, asan deyil, ailənin də psixoloji travmaları var. Sağlam düşünə bilməyən cəmiyyət ona daim bir psixoloji diskomfort yaşadacaq. Milli-mənəvi dəyərlərə görə, zorlama hadisəsi bütün cəmiyyətin namus məsələsi olmalı idi. Amma əksi baş verir, bu “mentalitet” mənəvi dəyərlərə sahib çıxmır, əksinə, əzilənə təzyiq edir, onu qınayır, onu utandırır.

Belə çıxır ki, deputatların, dövlət komitəsinin rəhbərlərinin örnək bildiyi mentalitet hamının işinə yaramır. İstifadəyə yararlı olmaq üçün onu ayırmaq lazımdır: Varlılar üçün mentalitet, kasıblar üçün mentalitet, güclülər üçün, gücsüzlər üçün mentalitet, deputatlar üçün mentalitet, rusdillilər üçün, elitlər və kəndlilər üçün və s. Belə olanda hər kəs işini bilər. İki üzlülük də olmaz. Yoxsa əziləni qınayan milli mentaliteti necə rahatlıqla tərifləyəsən?

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Dayısı oğlu onu zorladı, bacısı ilə sevgili oldu, özünü göldə boğdu...
21:00 25 Yanvar 2021
Venesiya karnavalı ilk dəfə onlayn formatda keçiriləcək
19:03 25 Yanvar 2021
Şuşa Teatrı haqqında film çəkildi
18:38 25 Yanvar 2021
Brilliant, Faiq, Aygün, Röya... - Onları belə görmədiniz
17:47 25 Yanvar 2021
Gecə qəfil evimə gələn qaradərili oğlan – Azər Əhmədovun qısa hekayələri
17:11 25 Yanvar 2021
Afaq Məsud Meksika səfiri ilə görüşdü
16:47 25 Yanvar 2021
Azərbaycanlı bəstəkar haqqında kitab çap edildi
16:33 25 Yanvar 2021
Dövlət varidatı elan olunmuş əsərlərdən istifadəyə görə qonorardan istifadə qaydası
15:55 25 Yanvar 2021
Atamın Qarabağda qalan əlləri – Hekayə
15:17 25 Yanvar 2021
Aygün Kazımovanı arxada qoydu, vərəmə tutuldu, 31 yaşında Amerikada güllələndi – Azərbaycanlı müğənninin faciəvi həyatı
14:37 25 Yanvar 2021
Beynəlxalq ədəbiyyat mükafatının qalibi bəlli oldu
13:58 25 Yanvar 2021
Türk aktyor evində ölü tapıldı
13:15 25 Yanvar 2021
2020-ci ildə Azərbaycanda ən çox satılan 10 kitab - Siyahı
12:34 25 Yanvar 2021
“Netflix”də çəkilən ilk aktrisamız: “Çox yaxşı qonorar verdilər” – Müsahibə
12:05 25 Yanvar 2021
Peyvənd qorxusu, toy dərdi və öldürülən yeganə azərbaycanlı
11:14 25 Yanvar 2021
Tanınmış ssenarist vəfat etdi
10:44 25 Yanvar 2021
Ağalar Qut Sabiri tənqid erəkən... - Təbrizdən yazırlar
10:15 25 Yanvar 2021
Muzeylər açıldı
09:35 25 Yanvar 2021
Günel Mövludun ən böyük nöqsanı – Cavid Ramazanov “Düşərgə”dən yazır...
09:03 25 Yanvar 2021
Eldar Quliyev "İstiqlal" ordeni ilə təltif olunub
15:16 24 Yanvar 2021