writer1

Yalçın İslamzadə

Məqalə sayı

11
clock14:16 calendar-gray 14 May 2018 view-gray579 dəfə oxunub
view-gray579 dəfə oxunub

Empatiya hiss etmək, yoxsa lağ etmək?

Rakel Palasionun “Möcüzə” romanı haqqında

Malayziyadakı palma plantasiyasında işçilər onlara tanış gəlməyən bir canlıya rastlamışdılar və onu yadplanetli zənn edib döymüşdülər. Təbiəti Mühafizə Təşkilatının müdaxiləsi ilə sığınağa təhvil verilən canlının, xəstəlik nəticəsində tükü tökülmüş bir ayı növünə aid olduğu məlum olmuşdu. Misirdə tapılan mumiyalar arasında genetik xəstəlik nəticəsində skelet formalarında dəyişiklik olanların yadplanetli olduğu versiyası həmişə səsləndirilir. Bəzən deyilir ki, insanların aradakı fərqləri kənara qoyub “hamımız insanıq” qənaətinə gəlmələrinin tək yolu, yadplanetli təhdididir. Ancaq bu fantastik fərziyyədir, yadplanetlilərə ümid etməkdənsə, cəmiyyətə empatiya bacarığını aşılamaq daha praktik çıxış yoludur.

Ayrı-seçkilik həm də bir qrupun bir şəxsə qarşı yanaşmasında təzahür edə bilər. Məktəblərin birində sinif yoldaşları fiziki məhdudiyyətləri olan, bəzən köməksiz dərsə gələ bilməyən bir şagirdə qarşı ayrı-seçkilik edirdilər. Ona qarşı diskriminasiya göstərən şagirdlərə, həmin şagirdin yaşadığı çətinliklər və buna baxmayaraq haqqı olan təhsili almaq üçün necə mübarizə apardığı açıqlananda, münasibətləri müsbətə doğru xeyli dəyişdi. Güman ki, müəllimlər bu növ davranışların ortaya çıxma ehtimalının yüksək olduğunu nəzərə alıb şagirdlərə izah etsələr, ya da valideyinlər uşaqlarının dərs mühiti və yoldaşları ilə münasibətləriylə maraqlansalar belə davranışları dəyişdirə bilərlər. Müasir hüququn bizə aşılamağa çalışdığı, aradakı fərqlərdən asılı olmayaraq bütün insanların müəyyən təbii hüquqlara sahib olmalarıdır. Ancaq valideynlər və ümumiyyətlə böyüklər ayrı-seçkilik edilməsi riskinin fərqindədirlərmi? Ayrı-seçkilik və stereotipləşdirmə mexanizmləri praktikada çox incə şəkildə işləyə bilər və bir çox hallarda uşaqlar fərqində olmadan böyüklərin yanaşmalarını təqlid edirlər.

TEAS Press Nəşriyyat Evinin “3 alma” yayınlarından çıxan Rakel Palasionun “Möcüzə” romanı son dövrlərin yeniyetmələr üçün yazılmış ən populyar romanlarındandır. “New York Times”-ın bestseller siyahısında olan kitabın indiyə qədər 5 milyon nüsxəsi satılıb və Amazon online satış saytında 12,784 oxucu kitab haqqında mütləq çoxluğu müsbət olmaqla, rəy bildirib.

Əsər, üz quruluşunu bizim normal saydığımız formadan ciddi şəkildə fərqləndirən Treacher Collins sindormundan əziyyət çəkən və evdə təhsil alan şagirdin, təhsilini orta məktəbdə davam etdirməyə başlamasıyla baş verənləri təsvir edir.

Görünüşünün fərqli olması səbəbiylə qarşılaşdığı münasibəti bacısı Via, “Digər insanların Avqusta baxmağına heç vaxt öyrəşə bilməmişəm. Onun normal görünmədiyini bilirəm, ancaq yad adamların onu görəndə niyə belə şoka düşdüklərini həqiqətən anlamıram. Dəhşətə gəlmiş...Diksinmiş...Qorxmuş...İnsanların üzündəki ifadəni təsvir etmək üçün o qədər sözdən istifadə edə bilərəm ki...” sözləri ilə təsvir edir. İnsanların belə münasibətinə əsərin qəhrəmanı Avqustun reaksiyası başlarda “Kaş hər gün Hellouin olardı. Hamımız həmişə maska geyinə biləydik. Beləcə, maskalarımızın altında necə göründüyümüzü öyrənməmişdən əvvəl bir-birimizi tanıyardıq” şəklindədir. Çünkü bəzən ondan elə uzaqlaşırlar ki, “sanki şeytan görürlər”. Yenə də Avqust, “heç vaxt qar yağanda çətir götürən böyüklərdən olmamağı” qarşısına məqsəd qoyur.

Avqustun ev təhsilindən məktəb təhsilinə keçməsi ilə başlayan, ailə üzvlərinin, məktəb və sinif yoldaşlarının, sinif yoldaşlarının valideynlərinin anlayış və qərəzlə dolu münasibətləri, müxtəlif insanların dilindən və baxış bucağından təsvir edilir. Hətta valideynlərdən biri məktəbin inkluziv olmadığının Avqustu qəbul edərkən nəzərə alınıb alınmadığını direktordan soruşur. Təhsilə başladıqdan bir müddət sonra, Avqusta münasibətlərinə görə “Cekin tərəfi”, “Culianın tərəfi” və “neytrallar” olmaqla qruplaşmalar yaranır, sözlə və davranışla göstərilən münasibət, bəzən yuxarı siniflərin real şiddət tətbiqinə çevrilir.

Nəticədə, mədəniyyət qalib gəlir və son səhifələrində əsərin adının nə üçün “Möcüzə” qoyulduğunu aydın olur. Kitab orta məktəb şagirdlərinə və eləcə də təhsil psixologiyası sahəsində çalışanlara və valideyinlərə önhökmlərinin, qərəzlərinin, stereotiplərinin fərqində olmağa və onlara qalib gələrək “möcüzə” reallaşdırmağa kömək edəcək.

İnsanlarla digər canlılar, qadınlarla kişilər, böyüklərlə uşaqlar arasında, dəri rəngi, aksent və ya geyim fərqinə görə asanlıqla stereotipləşdirmənin bir nümunəsini canlı şəkildə təsvir etməklə, bunu fərq edib empatiyanın əhəmiyyətini göstərməklə, əsərin stereotipləşdirmənin populyar olduğu bütün cəmiyyətlərdə oxunması vacibdir. Şagirdlərin, eləcə də böyüklərin yay tətili üçün oxuma siyahılarında olmalı olan kitablardandır. Nəzərə alaq ki, komplekssiz insan demək olar ki yoxdur və cəmiyyətin fərdə o kompleksi aşmağa kömək etməsi ya da onu şişirdib maneəyə çevirməsi, “biz” adlandıracağımızın qrupun böyüklüyünü təyin edir.

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Dəyişən gerçəkliklərdə gizlənən həyat - Aliyə yazır...
17:01 18 Yanvar 2021
Xalq artisti xəstəxanaya yerləşdirildi
16:19 18 Yanvar 2021
"Şanlı tarix" sərgisi açılacaq
16:09 18 Yanvar 2021
Elçiliyə gecə saat 1-də gedən, Cəfər Cabbarlının qızını alan, baba olduğunu eşidəndə dünyasını dəyişən yazıçı – Maraqlı faktlar
15:27 18 Yanvar 2021
Yeşilçam filmlərinin məşhur aktyoru vəfat etdi
14:46 18 Yanvar 2021
Qazilərimizdən bəhs edən film çəkildi
14:29 18 Yanvar 2021
50 yaşı tamam olan yazıçı: “Az qalıram utandığımdan qaçıb gizlənəm” – Müsahibə
13:50 18 Yanvar 2021
Peyvənd vurduran nazir və qərarsız Facebook əhli
13:02 18 Yanvar 2021
Məni sevgi üstə yaxaladılar – Əlizadə Nuridən yeni şeirlər
12:15 18 Yanvar 2021
Muzeyə getməməyi ilə məzələnən xalqım, oy! – Sərdar yazır...
11:42 18 Yanvar 2021
Beyin anevrizması keçirən məşhur repçi sağaldı
11:07 18 Yanvar 2021
Axşama tamaşa var
10:30 18 Yanvar 2021
Nizamini dərin hissiyyatlı kadrlar öyrənməlidir - Cavanşir Yusifli yazır...
10:01 18 Yanvar 2021
Xudu Məmmədovun oğlu: “Mən çatanda atam yerdə uzanmışdı, ona süni nəfəs verirdilər” – Müsahibə
09:00 18 Yanvar 2021
Nana sevirdi - Nərmin Kamaldan hekayə
12:31 17 Yanvar 2021
“Ah, bu uzun sevda yolu” onlayn nümayiş ediləcək
17:20 16 Yanvar 2021
“Əli Kərim deyib ki, məndən yaxşı yazır” - Azərbaycanlı şairin son müsahibəsi
16:30 16 Yanvar 2021
Muzey və sərgi salonları bu tarixdən fəaliyyətə başlayacaq
15:17 16 Yanvar 2021
Çıxın dağlara-daşlara səpələnək, atışaq - Eyvaz Əlləzoğlunun hekayəsi
13:32 16 Yanvar 2021
20 Yanvarla bağlı sənədli film çəkilir - Video
12:15 16 Yanvar 2021