writer1

Sevda Sultanova

Məqalə sayı

798
clock12:59 calendar-gray 03 May 2018 view-gray269 dəfə oxunub
view-gray269 dəfə oxunub

Ana dilimizi zorlayanlar

Sevda Sultanova

Zavallı Azərbaycan dili, özəlliklə sovetlər qurulandan o qədər zorlanıb ki, onun əyər-əskiyini dilçilər, intellektuallar hələ də yığıb-yığışdıra bilmirlər.

İndi də millət vəkili Rəfael Hüseynov “gerb” sözünün “herb”lə əvəzlənməsini təklif edir. Doğrusu, dillə işləyən biri kimi bu sözün dəyişilməsinin mənim üçün prinsipial anlamı yoxdur. Nədən ki, söz dilimizin strukturuna oturuşub, orijinaldan yox, ruscadan uyğunlaşdırılsa belə.

Qısası, ortaya yeni problem atılıb və bir hərfin davası gedir.

Hərçənd, “bir hərf davası” bəlkə də ilk baxışda əhəmiyyətsiz, gülməli görünə bilər, amma özüm vəkil Elton Quliyev haqqında kitab üzərində işləyəndə belə sorunla üzləşmişəm. Bəzi sözlər vardı ki, onların düzgün yazılışını dəqiqləşdirməkdən ötrü vaxt çox sərf edirdim və özümü Mirzə Cəlilin “Sirkə” hekayəsində hiss edirdim (Hekayədə balıq yeyən bir neçə intelligent arasında mübahisə düşür ki, “balıq” deyilməlidir ya “balıx”).

Misalçün, “apelyasiya” sözünün düzgün yazılışını dəqiqləşdirmək üçün dilçi və hüquqşünaslara müraciət etmişdim. Onlayn lüğətlərin bəzisində bu söz iki “l”, bəzisində bir “l” ilə yazılıb. Hüquqşünaslar arasında da dəqiq bilən yoxdur ki, hansı yazılış qaydası doğrudur. Söz latıncadan gəlib və bu dildə “apellatio” kimi yazılır. Hətta bəzi məhkəmə orqanlarının rəsmi saytında bu söz iki, bəzisində bir “l” ilə yazılır.

Nəhayət, Qulu Məhərrəmliyə etibar edərək, onun həmmüəllifi olduğu “Azleks” onlayn lüğətindən yararlandım. Burda bir “l”dən istifadə olunub.

Yaxud redaktorlarla dəqiqləşdirə bilmirdik ki, “hantel”, yoxsa qantel yazılmalıdır? Hər lüğətdə bu söz fərqli göstərilib. Ruscanın təsiri ilə “qantel” yazan da var. Orijinalda, yəni almancada isə “hantel”dir. Bizdə “h” hərfi olduğundan niyə də “hantel” yazmayaq? Həm də “hantel” daha estetik səslənir.

Və ya taqım sözü. Onlayn lüğətlərdə “taqım” kimi göstərilsə də, saytlarda, bəzi rəsmi məlumatlarda belə “tağım” kimi yazılır.

...Mirzə Cəlildən bu yana dilimizdə ən bəsit məsələlər həllini tapa bilmir.

Əcnəbi dillərdəki xüsusi isimlərin, terminlərin, anlayışların adını dilimizdə yazılışı, tələffüzü ilə bağlı məqamlar da həmçinin. Hələ də ortaq məxrəcə gəlinməyib ki, xüsusi isimləri olduğu kimi, orijinalda saxlamaq lazımdır, yoxsa səsləndiyi kimi. Hərə istədiyi kimi yazır.

Başqa bir problem də odur ki, rus dilinin təsiri üzündən bir sıra xüsusi isimlər, anlayışlar bu dilin vurğularına, yazılış qaydalarına uyğun səslənir, yazılır. Halbuki ruscayla Azərbaycan dili arasında qrammatika, vurğu fərqləri var. Bizdə isə çox adam dünyaya rus dilinin vurğularıyla baxır. Örnəyi Stefan Sveyq, orijinalda Ştefan Çvayq kimi səslənir (almanca yazılışı Stefan Zweig) və ya Freyd orjinalda Froyddur (yazılışı isə Freud).

Yenə də dilçilərdən çox, müxtəlif sahələrdə araşdırma edən mütəxəssislərin dilin inkişafındakı roluna inanıram. Necə ki, hüquqşünaslıqda bunu Erkin Qədirli edir, sənətşünaslıqda isə Aydın Talıbzadə.

A.Talıbzadə yeni “Faciə: Janriçi mutasiyalar” kitabında bir qisim anlayışı daha əhatəli, dəqiq izah edir, bəzisinə yeni baxış təklif eləyir: növ, janr, faciə, tragediya, diskurs və s. Müəllif faciə ilə tragediyanın janr arxetipinin başqa olması haqda maraqlı mülahizələr yürüdür.

Kitabın dili rəvandır, dinamikdir, əcnəbi terminlərin dilimizlə ahəngdar uyğunluğu yaradılıb. Ona görə, bu kitab dil baxımından xüsusən əhəmiyyətlidir. Aydın müəllim kimi alimlər dil sahəsində Dilçilik İnstitutundan daha çox iş görür, dilimizin funksionallığının praktiki nümunəsini yaradır. Və bu kitab “Azərbaycanca kasıb dildir” deyənlərə tutarlı cavablardan biridir.

Yəni dilimiz kasıb, kasad deyil, bu zavallı, zərif, zəngin dilimizin heç bir günahı yoxdur, problem sadəcə bizim dilə münasibətimizdədir.

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Ən çox mənfi obraz canlandıran aktyorların adı açıqlandı
13:14 09 Aprel 2020
Karantin zamanı ərzaq paylayan müğənnilər
12:36 09 Aprel 2020
Bağırovun İran siqaretini təriflədiyinə görə güllələtdiyi aktrisa - Dəhşətli fakt
12:03 09 Aprel 2020
Kann Festivalından vacib açıqlama
11:29 09 Aprel 2020
Xalq artisti: "Arvadımla nərd oynayıram"
10:56 09 Aprel 2020
Azərbaycan şairləri Venesuelada dərc olundu
10:30 09 Aprel 2020
Mahnı müsabiqəsi elan olunub
10:06 09 Aprel 2020
Koronavirusdan bəhs edilən yeni Azərbaycan filmi
08:59 09 Aprel 2020
Bertolt Brextin bədənindən gələn leş iyi və "Ağ göl” romanı" – Ülvi Babasoy yazır...
21:00 08 Aprel 2020
Qadın da pişik kimidir... – Şeirlər
19:11 08 Aprel 2020
Təşəbbüs yaxşıdır, şərtlər yanlış – Yazıçılar AYB-nin koronavirusla bağlı müsabiqəsindən danışdılar - Sorğu
18:30 08 Aprel 2020
Nərgiz Cəlilova: “Bu günlərdə iştaham kəsilib”
17:42 08 Aprel 2020
İncəsənət-xeyriyyə layihəsi başladı
17:02 08 Aprel 2020
Atam mənə şans verdi - Gənc şair atasının ölümündən yazdı...
16:21 08 Aprel 2020
Xalq artistinin konserti nümayiş olunacaq
15:44 08 Aprel 2020
Meyxana ilə dustaqxanadan çıxan, dostunun ölümündə günahlandırılan, nikahdan kənar oğlu olan meyxanaçı– Maraqlı faktlar
14:58 08 Aprel 2020
Dünya qoynuna almaq istəmir bizi – Pandemiyadan şeir
14:25 08 Aprel 2020
Xalq artisti onlayn muğam dərsi verəcək
13:44 08 Aprel 2020
Tanınmış mahnı yazarı vəfat etdi
13:01 08 Aprel 2020
Epidemiya gəlməsəydi, bunları bilməyəcəkdik - "Sən demə..."
12:18 08 Aprel 2020