news-inner
clock11:26 calendar-gray 02 Aprel 2018 view-gray387 dəfə oxunub
view-gray387 dəfə oxunub

Nuri Bilgənin avtomobil qəzasında ölən aktyor qohumu

Kulis.az Eyyub Məmmədovun “Həyata yaraşmayan ölüm” essesini təqdim edir.

Gözlərlə bağlı ibarələrlə doldurulmuş cümlələr əvvəllər məni elə də cəlb etmirdi. Nədənsə daim elə düşünürdüm ki, gözləri “qəlbin aynasına” bəzətməklə, onları “ruha açılan pəncərələr kimi” görməklə insanlar yersiz mübaliğələrə yol verir, sıradan bir insan əzasına lüzumsuz mənalar yükləməyə çalışırlar. Halbuki zamanla bu fikrimin dəyişməsinə səbəb də elə gözlərdə yaranan ifadələrə ilişib qalmağım oldu. Bir zamanlar bu cür həssasiyyətə ironiya ilə yanaşan insan sonradan qəfil necə oldusa belə gözlərə bu dəfə başqa bir məqsədlə anlamlar aramaq üçün, onların daxili dünyasına boylanmaq, hüdudsuzluğundan möhtəşəmliyinə bir addımlıq məsafə olan ruh dünyalarına səyahət üçün bələdçi kimi istifadə etməyə baxdı. Baxdı və bu zamandan etibarən həm də bu sıradan insanları bu qədər qeyri-adi edən şeyi özünə cəzb edən sirrin adını tapmış oldu.

Çox sevdiyim bir kadr: səhərin ala qaranlığı. Yenicə sökülməyə başlayan dan yeri və uzun iş saatından sonra yorğun-yorğun kameranın qarşısında (hər iki kameranın, həm filmin çəkildiyi, həm də filmdə çəkilən filmin kamerasının) gözlərini uzaqlara dikib dayanan bir cavan oğlan. Bu gözlərdəki baxışlar mənə tanışdır. Hərçənd ki, mən burada yanılacam. Çünki bu baxışlarda bir şeytanilik var. Adətən möhkəm, yetişkin, həyatda özünə hər vəziyyətdə yer eləməyi bacarmış, inandırmaq, sevdirmək, uğur qazanmaq və bütün bu keyfiyyətləri ilə yanaşı qəfil 180 dərəcə çevrilib tanınmaz insan halına gələ biləcək xarakter gizlənir bu gözlərin arxasında. Bu cür insanlar Turgenevin Rudini, Feytxvangerin Oskar Lauzentakı, Lermontovun Peçorini, Stendalın məşum qəhrəmanları və b. adlarını sadalamadığım insanlardır. Halbuki bizim qəhrəmanımız elə biri deyil. Hətta sonralar müsahibəsində də qeyd etdiyi kimi, adicə çılpaq qadın ayaqlarına baxmalı olduğu bir səhnədə belə olmazın əzablar çəkibmiş. Professional aktyorluq təcrübəsi olmasa belə cəmi üç filmlə özünü sevdirməyi bacarmış Mehmet Emin Toprak sonuncu filmində elə öz xarakterinə uyğun bir səhnə ilə ondakı bu gözlərin doğurduğu ifadələrin təsadüfi, insanı aldadan baxışlar olmasını sübut edir. Qonşuluqda yaşayan qızdan xoşu gəlsə də ona sevgisini açıb deyə biləcək cəsarəti olmadığından əlindəki şansları da bir-birinin ardınca boşuna xərcləyir. Bir gün isə yaşadığı binanın dəhlizində üz-üzə gələrkən sonuncu cəhdinə də qarovulçu mane olduqdan sonra o həyatda digər şeylərdə olduğu kimi sevgisində də gecikdiyini dərk edib lüzumsuz arzularından vaz keçir.

Çexovun “Albalı bağları” əsərindən təsirlənərək çəkilən “Mayıs sıkıntısı” filmində daim darıxan, özünə heç bir yerdə qərara tuta bilməyən bir kənd sakini rolunu oynayan Mehmet Emin Toprak məşhur rejissor Nuri Bilgə Ceylanın bacısıoğludur. Elə dayısının təklifi ilə fabrikdəki işini qoyub çəkilişlərə gələn Mehmet Emin ardıcıl üç filmlə məşhurluq qazanır. “Kasaba”, “Mayıs sıkıntısı”, “Uzak”. Təəssüf ki, kariyerası kimi ömrü də qısa olan bu gözəl aktyor yəqin ki, dayısı rejissor olmasaydı filmə çəkilməyəcəkdi. Dostlarının xatirələrinə inansaq o hətta, çəkildiyi filmlərdəki rolunu da elə ciddiyə almaz, film barədə söhbət düşəndə isə “eləcə filmdi də, çəkirik” deyərək böyük bir təvazökarlıq göstərərmiş. Oynadığı rollarda ortaya qoyduğu performans isə bu təvazökarlığına yaraşmayacaq nisbətə sahib idi.

“Kasaba” filmində yaşadığı qəsəbədə darıxan, ömrünü burada keçirmiş qohumları ilə bir gün buralardan çəkib gedəcəm deyərək açıq konfliktə girən, “Mayıs sıkıntısı”da şəhərə getmək üçün kəndlərinə gələn rejissora kömək edən, film çəkilişlərində iştirak edən, “Uzak” filmində isə artıq hər şeydən əli üzülərək şəhərə iş axtarmağa gələn, lakin burada da uğur qazana bilməyib, nəhayət, əbədi səadət axtarışından ümidini üzərək əliboş geriyə qayıdan bir insan obrazını canlandırır. Özünün dediyinə görə isə filmlərindən ən çox sevdiyi “Uzak”dır. Səbəbi, bəlkə də, bu qədər çox üşümüş olmasıdır. Elə “Uzak” filmində də kariyerasının ən yüksək uğurunu və sonuncu uğurunu qazanır. Ən yaxşı köməkçi aktyor rolu ilə mükafatlandırılan Mehmet Emin Toprak uğurunun da qurbanı olur.

Şəxsi həyatında kifayət qədər istiqanlı, mehriban və ünsiyyətcil olması ilə yanaşı həm də kifayət qədər fərqli xarakterə sahib olan aktyor həyat yoldaşının dediyinə görə həm utancaq, həm də bu utancaqlığından dolayı “sakar”, bizim dillə desək tutumsuz imiş. Tez –tez bu “sakarlıq” sənə bir ziyan gətirəcək deyə ona irad tutan xanımının peyğəmbərliyi özünü doğruldur. Ömrünün ən sonuncu “sakarlığını “ eliyən Mehmet Emin Toprak 2002-ci ildə Ankara film festivalından geri dönərkən yolda avtomobil qəzasına uğrayır. İyirmi səkkiz yaşında həyatdan və sənətdən vaxtsız köçmüş aktyor oynadığı az rollara baxmayaraq, izləyicilərin yaddaşında əbədiyyət qazanmağı bacarır.

Fikir vermişəm, həyatı və sənəti ilə əbədiyyət qazanmış insanların əksəriyyəti kor bir taleyin, hər hansısa təsadüfi bir qəzanın qurbanları olur. Bu qəzalar istər adi maşın qəzası olsun, istərsə də hansısa bir kənar şəxsin ehtiyyatsızlığı. Ya da Sabahəddin Alinin qatili olmuş axmaq bir debilin barbarlığı.

Fərqi yoxdur. Hər bir ölüm faciə, hər bir ölüm şairin dediyi kimi "erkən"dir. Bu mənada necə ki Bazarov öz çılğınlığına yaraşmayan bir lirik xəstəlikdən ölürsə , Mehmet Emin Toprakın da eləcə sənətə və yaradıcı ruha qənim kəsilmiş ölümdən - avtomobil qəzasından ölməsi onu sevənlərə dərin sarsıntı və məyusluq gətirir.

“Uzak” filmində bir dialoqda keçən cümləni tez-tez xatırlayıram:

“Sən deyirdin Tarkovski kimi film çəkəcəm. Hanı bəs? İnsan özü ilə doğular, özü ilə də ölər”.

Mehmet Emin Toprak özü ilə ölən adamlardandır. Ölüm motivi onun filmlərində ciddi bir mövzu kimi işlənir. Bu sanki həyatın faniliyinin sübutudur. Ölüm elə ya belə daim olacaq. Bu fanilikdən qaçış isti bir May günlərindən səni Uzaklara – soyuğun qışın, qarın çovğunun hakim olduğu nəhəng bir şəhərə atsa da gec tez qayıdıb öz Kasabana qayıdacaqsan. Baxmayaraq ki, bu həqiqəti dərk etmək üçün bu cavan oğlan hələ çox böyüməli idi. Babalar doğuluş , həyat, ölüm həqiqətlərində böyümüş nəvələrdir. Elə “Kasaba” filmində babası ilə aralarında keçən dialoqda da göründüyü kimi:

“- Öldükten sonra kendi toprağına gömülmək falan. Ne önemi varki bunun?

- Yok. Yok olmaz. Daha gençsin. Ölüme uzaksın da öyle konuşuyorsun. Hiç olurmu? Ölüme yaklaşınca insan düşünüyor. Ruhen de hazırlanıyor. Yoksa dayanılmaz buna. İnanmak lazım, inanmak.

Mehmet Eminin xatirəsini əbədiləşdirən daha bir şey var. Çox sevdiyim şair Hüseyn Alemdarın onun ölümünə yazdığı şeir. Bir zamanlar gözlərdə anlamlar axtarmayan mənim kimi şair Nuri Bilgeyə də “Dudaklarda , alınlarda anlamlar arama”, - deyir. Çünki artıq bu filmi çəksən də montajda soyuyacaq.” Ah, kalbim öyle diyor! Bu... Bu fotoğraf artık ağlamaq istiyor".

Eşqi uşağa, ölümü tanrı ahına bənzədən şairə görə “Her kes en acı kendine bağırır”.

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Çingiz Hüseynovun ən çox sevdiyi 10 roman - Siyahı
13:36 08 May 2021
Xalq şairi Musa Yaqub dəfn olunub - Fotolar
12:37 08 May 2021
Şeir yazmağa Stalinə görə başladı, evli ola-ola bir qadına vuruldu, arvadı sevgilisinə yazdığı şeirləri gizli oxudu – Musa Yaqubun nağıl kimi həyatı
12:30 08 May 2021
Xalq artisti koronavirusdan dünyasını dəyişdi
11:38 08 May 2021
Şuşanın Mədəniyyət paytaxtı elan olunmasının 10 tarixi dərsi
11:10 08 May 2021
Ölən adamdan şair olar? - Gənc şair Fikrət Qocaya şeir həsr etdi
10:35 08 May 2021
Qətlə yetirilmək istərdim: Gecənin qaranlığında... Bıçaqla...
10:05 08 May 2021
2021-ci ilin “Oskar” saxtakarlığı – Sevda Sultanovadan sərt tənqid
09:00 08 May 2021
Jurnalist Fulya haqqında film çəkiləcək
18:56 07 May 2021
Sabir Rüstəmxanlıdan təsirli sözlər: “Əlvida, əziz qardaş!”
18:08 07 May 2021
Nizami Gəncəvi və Yunus Əmrəyə həsr edilən səhnə əsəri nümayiş olunub
17:46 07 May 2021
“Buynuzdan yazanda kəndi işğal olunan şairlərdən utanırdım” - Musa Yaqubun son müsahibəsi
17:15 07 May 2021
Musa Yaqubun dəfn olunacağı yer bəlli oldu
16:39 07 May 2021
Azərbaycanlı şairin ingiliscə kitabı çıxdı
16:12 07 May 2021
Musa Yaqub vəfat etdi
15:35 07 May 2021
Erməni ilə yeyib-içən Mirişin faciəvi aqibəti – Yeni hekayə
15:21 07 May 2021
“Digitalart-lab” layihəsi mayın sonunadək davam edəcək
14:37 07 May 2021
Xalq artisti Arif Quliyev dəfn olundu - Fotolar
13:49 07 May 2021
“Min bir gecə” baleti beynəlxalq festivalda nümayiş olunacaq
13:09 07 May 2021
Çarşablı bir qadın onu küçəyə atıb getdi, nişanlısı başqasını sevdi, soyadı olmadığı üçün pionerə keçirmədilər - On doqquz “ana”sı tapılan Arif Quliyevin dəhşətli həyatı
12:14 07 May 2021