writer1

Sevda Sultanova

Məqalə sayı

860
clock10:37 calendar-gray 06 Sentyabr 2017 view-gray404 dəfə oxunub
view-gray404 dəfə oxunub

Marina Svetayevaya nifrət edənlər

Sevda Sultanova

Marina Svetayevanın kiçik qızı İrina anadan sağlam doğulmamışdı. O, anasına sevincdən çox qayğı gətirmişdi. Ümumiyyətlə, Svetayeva çətin xarakterli adamıydı, yaxşı, qayğıkeş ana olmağa da can atmırdı.

Özünü ədəbiyyatda quş kimi yüngül hiss edən qadın məişət qayğılarında boğulurdu, qayğıları görməzdən gəlirdi, çətinliklərə saymazyana yanaşırdı.

Amma başqa tərəfdən də dövrün - söhbət 1918-20-ci illərdən gedir, - aclığı, soyuğu, maddi çətinliklər, min cürə güzəran sorunları onu tükədirdi.

İrina isə qayğı, diqqət tələb edirdi.

Böyük qızı Alya ilə ədəbi məclislərə gedəndə xəstə, iki yaşlı İrinanı çarpayıya bağlayırdı ki, yıxılmasın. Svetayeva Mandelştama və onun həyat yoldaşına İrinanı qaranlıq otaqda, çarpayıya ayağından necə bağladığını göstərəndə ər-arvad dəhşətdən sarsılmışdı.

O, ümumiyyətlə İrinadan danışmağı sevməzdi. Bir dəfə rəfiqələrindən biri Marinaya qonaq gəlir. Onlar səhərədək söhbətləşir, şeir oxuyur. Və sübhə yaxın rəfiqəsi kresloda əski yığnağının arasında bir başın tərpəndiyini görür. Rəfiqəsi o günədək İrina haqda nəsə bilmədiyini yazır.

Marina İrinanı uşaq evinə verir və qızcığaz 1920-ci ildə orda ölür. Yaxınları, tanışları körpənin ölümündə anasını günahlandırır.

İstənilən halda Svetayeva qızının xilası naminə mümkün olan hər şeyi etmədiyi üçün özünü onun ölümündə günahlandırırdı: “İndi çox şeyi anlayıram: hər şeydə mənim avantürizmim günahkardır, çətinliklərə yüngül münasibətim, nəhayət – səhhətim, müdhiş dözümlülüyüm... Özünə asan olanda, başqasına çətin olacağını düşünmürsən...”

Hələ on il əvvəl rus poeziyasının çox sevdiyim şairlərindən biri Svetayevanın həyatını anladan kitabdan yuxarıdakı sətirləri oxuyanda sözün birbaşa mənasında emosional şok yaşamışdım. Amma bu fakt ona münasibətimi dəyişdimi? Dəyişmədi. Onun davranışına haqq qazandırmasam da, adı gələndə ilk yada düşən özəl həyatı yox, şeirləri olur.

Hərçənd, bu, həmişə müzakirəyə açıq olacaq davranışdır.

Onun durumunu hər halda anlamağa çalışmışdım: çətin illər, yoxsulluq, təhlükəli siyasi rejim, dövrün mənəvi, psixoloji çətinliyi...

Srağagün dostlarla söhbətdə ədəbiyyat, incəsənət adamlarının şəxsiyyəti və yaradıcılığı mövzusunda mübahisəmiz oldu. Sual hələ də açıq qalır: yaradıcı insanın şəxsiyyətini onun əsərlərindən ayırmaq gərəkirmi? Yaradıcı insanın özəl həyatı, hər hansı siyasi rejimə münasibəti və s. onun əsərlərinin dəyərləndirilməsinə təsir etməlidirmi? Zaman-zaman bu faktorların qarşıdurması gərgin müzakirələrə yol açır.

Sonuncu belə müzakirələrdən biri Səməd Vurğunla bağlıyıdı.

Heç bir halda kiminsə şəxsiyyətinin üstündən xətt çəkməyin ədalətli olmadığını düşünürəm.

Yaradıcı adamın şəxsiyyəti yaradıcılığını dəyərləndirilməsinə kölgə salmamalıdır. Məsələn, Amerikanın kino ictimaiyyətinin indiyədək rejissor Elia Kazana münasibəti birmənalı deyil. O, 1952-ci ildə Antiamerika fəaliyyətini təhqiq edən komitənin dinləmələrində Kommunist Partiyasına üzv olan aktyorların adını açıqlamışdı.

Həmin aktyorların adı “Hollivudun qara siyahısı”na düşür. “Hollivudun qara siyahsı”na 1940-50-ci illərdə siyasi əqidəsinə görə peşəkar fəaliyyətinə qadağa qoyulan Amerikanın mədəniyyət və incəsənət xadimlərinin adı salınırdı. Hətta məşhur amerikalı rejissor Orson Uells amansız idi: “Kazan öz ruhunu üzgüçülük hovuzuna dəyişdi”.

Kazanın bu addımını çox kinematoqrafçı bağışlamadı və 1999-cu ildə rejissor fəxri Oskar alanda bəziləri onu alqışlamaqdan imtina elədi, Stiven Spilberq, Cim Kerri isə sadəcə könülsüz alqışlamaqla kifayətləndilər.

Onun adamları ələ verməsi faktı heç bir halda dünya kinosundakı yerini inkar etmir. Etməməlidir də...

Mövzuyla bağlı ikinci əsas məsələ budur: bizdə şəxsiyyətə rasional və peşəkar münasibətin olmaması... Sıravi oxucuların münasibətini nəzərdə tutmuram, onların hər səviyyədə reaksiyaya haqqı var, hətta o təhqiramiz olsa belə...

Rasional, peşəkar münasibət deyəndə yaradıcı adamları idealizə etmədən, həyatını, yaşadığı mühiti incələyən, onları olduğu kimi göstərməkdən çəkinməyən araşdırmaların, kitabların demək olar ki, olmamasını nəzərdə tuturam. Bu araşdırmalar onların addımlarına hərtərəfli baxmaq imkanını verməlidir, məsələn, Səməd Vurğun hansı proseslərdən keçərək ədalətsizliyin yanında olub? Onun faciəsi hansı şəraitdən başlanıb, iç konflikt yaşayıbmı və s.

Anlayıram ki, yaxın tarixdə baş verənlərə, xüsusən məsafə yaxınlığı baxımından daha çox emosional yanaşmamaq çətindir. Zira, bu cür araşdırmalar bizə həm soyuqqanlı düşünməyə yardımçı olacaq, həm də əhəmiyyətli təcrübə verəcək.

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Ədəbiyyat tariximizə qızıl hərflərlə yazılan misralar: 5 seçmə şeir
17:20 08 May 2021
Azərbaycanlı musiqiçi vəfat etdi
16:20 08 May 2021
Gənc yazardan yeni hekayə: Şlaqbaum
15:39 08 May 2021
Aktyor kitabxananın qonağı oldu
15:01 08 May 2021
Musa Yaquba sevgi və iztirabla - Kamal Abdulla yazır...
14:20 08 May 2021
Çingiz Hüseynovun ən çox sevdiyi 10 roman - Siyahı
13:36 08 May 2021
Xalq şairi Musa Yaqub dəfn olunub - Fotolar
12:37 08 May 2021
Şeir yazmağa Stalinə görə başladı, evli ola-ola bir qadına vuruldu, arvadı sevgilisinə yazdığı şeirləri gizli oxudu – Musa Yaqubun nağıl kimi həyatı
12:30 08 May 2021
Xalq artisti koronavirusdan dünyasını dəyişdi
11:38 08 May 2021
Şuşanın Mədəniyyət paytaxtı elan olunmasının 10 tarixi dərsi
11:10 08 May 2021
Ölən adamdan şair olar? - Gənc şair Fikrət Qocaya şeir həsr etdi
10:35 08 May 2021
Qətlə yetirilmək istərdim: Gecənin qaranlığında... Bıçaqla...
10:05 08 May 2021
2021-ci ilin “Oskar” saxtakarlığı – Sevda Sultanovadan sərt tənqid
09:00 08 May 2021
Jurnalist Fulya haqqında film çəkiləcək
18:56 07 May 2021
Sabir Rüstəmxanlıdan təsirli sözlər: “Əlvida, əziz qardaş!”
18:08 07 May 2021
Nizami Gəncəvi və Yunus Əmrəyə həsr edilən səhnə əsəri nümayiş olunub
17:46 07 May 2021
“Buynuzdan yazanda kəndi işğal olunan şairlərdən utanırdım” - Musa Yaqubun son müsahibəsi
17:15 07 May 2021
Musa Yaqubun dəfn olunacağı yer bəlli oldu
16:39 07 May 2021
Azərbaycanlı şairin ingiliscə kitabı çıxdı
16:12 07 May 2021
Musa Yaqub vəfat etdi
15:35 07 May 2021