writer1

Sevda Sultanova

Məqalə sayı

796
clock10:37 calendar-gray 06 Sentyabr 2017 view-gray215 dəfə oxunub
view-gray215 dəfə oxunub

Marina Svetayevaya nifrət edənlər

Sevda Sultanova

Marina Svetayevanın kiçik qızı İrina anadan sağlam doğulmamışdı. O, anasına sevincdən çox qayğı gətirmişdi. Ümumiyyətlə, Svetayeva çətin xarakterli adamıydı, yaxşı, qayğıkeş ana olmağa da can atmırdı.

Özünü ədəbiyyatda quş kimi yüngül hiss edən qadın məişət qayğılarında boğulurdu, qayğıları görməzdən gəlirdi, çətinliklərə saymazyana yanaşırdı.

Amma başqa tərəfdən də dövrün - söhbət 1918-20-ci illərdən gedir, - aclığı, soyuğu, maddi çətinliklər, min cürə güzəran sorunları onu tükədirdi.

İrina isə qayğı, diqqət tələb edirdi.

Böyük qızı Alya ilə ədəbi məclislərə gedəndə xəstə, iki yaşlı İrinanı çarpayıya bağlayırdı ki, yıxılmasın. Svetayeva Mandelştama və onun həyat yoldaşına İrinanı qaranlıq otaqda, çarpayıya ayağından necə bağladığını göstərəndə ər-arvad dəhşətdən sarsılmışdı.

O, ümumiyyətlə İrinadan danışmağı sevməzdi. Bir dəfə rəfiqələrindən biri Marinaya qonaq gəlir. Onlar səhərədək söhbətləşir, şeir oxuyur. Və sübhə yaxın rəfiqəsi kresloda əski yığnağının arasında bir başın tərpəndiyini görür. Rəfiqəsi o günədək İrina haqda nəsə bilmədiyini yazır.

Marina İrinanı uşaq evinə verir və qızcığaz 1920-ci ildə orda ölür. Yaxınları, tanışları körpənin ölümündə anasını günahlandırır.

İstənilən halda Svetayeva qızının xilası naminə mümkün olan hər şeyi etmədiyi üçün özünü onun ölümündə günahlandırırdı: “İndi çox şeyi anlayıram: hər şeydə mənim avantürizmim günahkardır, çətinliklərə yüngül münasibətim, nəhayət – səhhətim, müdhiş dözümlülüyüm... Özünə asan olanda, başqasına çətin olacağını düşünmürsən...”

Hələ on il əvvəl rus poeziyasının çox sevdiyim şairlərindən biri Svetayevanın həyatını anladan kitabdan yuxarıdakı sətirləri oxuyanda sözün birbaşa mənasında emosional şok yaşamışdım. Amma bu fakt ona münasibətimi dəyişdimi? Dəyişmədi. Onun davranışına haqq qazandırmasam da, adı gələndə ilk yada düşən özəl həyatı yox, şeirləri olur.

Hərçənd, bu, həmişə müzakirəyə açıq olacaq davranışdır.

Onun durumunu hər halda anlamağa çalışmışdım: çətin illər, yoxsulluq, təhlükəli siyasi rejim, dövrün mənəvi, psixoloji çətinliyi...

Srağagün dostlarla söhbətdə ədəbiyyat, incəsənət adamlarının şəxsiyyəti və yaradıcılığı mövzusunda mübahisəmiz oldu. Sual hələ də açıq qalır: yaradıcı insanın şəxsiyyətini onun əsərlərindən ayırmaq gərəkirmi? Yaradıcı insanın özəl həyatı, hər hansı siyasi rejimə münasibəti və s. onun əsərlərinin dəyərləndirilməsinə təsir etməlidirmi? Zaman-zaman bu faktorların qarşıdurması gərgin müzakirələrə yol açır.

Sonuncu belə müzakirələrdən biri Səməd Vurğunla bağlıyıdı.

Heç bir halda kiminsə şəxsiyyətinin üstündən xətt çəkməyin ədalətli olmadığını düşünürəm.

Yaradıcı adamın şəxsiyyəti yaradıcılığını dəyərləndirilməsinə kölgə salmamalıdır. Məsələn, Amerikanın kino ictimaiyyətinin indiyədək rejissor Elia Kazana münasibəti birmənalı deyil. O, 1952-ci ildə Antiamerika fəaliyyətini təhqiq edən komitənin dinləmələrində Kommunist Partiyasına üzv olan aktyorların adını açıqlamışdı.

Həmin aktyorların adı “Hollivudun qara siyahısı”na düşür. “Hollivudun qara siyahsı”na 1940-50-ci illərdə siyasi əqidəsinə görə peşəkar fəaliyyətinə qadağa qoyulan Amerikanın mədəniyyət və incəsənət xadimlərinin adı salınırdı. Hətta məşhur amerikalı rejissor Orson Uells amansız idi: “Kazan öz ruhunu üzgüçülük hovuzuna dəyişdi”.

Kazanın bu addımını çox kinematoqrafçı bağışlamadı və 1999-cu ildə rejissor fəxri Oskar alanda bəziləri onu alqışlamaqdan imtina elədi, Stiven Spilberq, Cim Kerri isə sadəcə könülsüz alqışlamaqla kifayətləndilər.

Onun adamları ələ verməsi faktı heç bir halda dünya kinosundakı yerini inkar etmir. Etməməlidir də...

Mövzuyla bağlı ikinci əsas məsələ budur: bizdə şəxsiyyətə rasional və peşəkar münasibətin olmaması... Sıravi oxucuların münasibətini nəzərdə tutmuram, onların hər səviyyədə reaksiyaya haqqı var, hətta o təhqiramiz olsa belə...

Rasional, peşəkar münasibət deyəndə yaradıcı adamları idealizə etmədən, həyatını, yaşadığı mühiti incələyən, onları olduğu kimi göstərməkdən çəkinməyən araşdırmaların, kitabların demək olar ki, olmamasını nəzərdə tuturam. Bu araşdırmalar onların addımlarına hərtərəfli baxmaq imkanını verməlidir, məsələn, Səməd Vurğun hansı proseslərdən keçərək ədalətsizliyin yanında olub? Onun faciəsi hansı şəraitdən başlanıb, iç konflikt yaşayıbmı və s.

Anlayıram ki, yaxın tarixdə baş verənlərə, xüsusən məsafə yaxınlığı baxımından daha çox emosional yanaşmamaq çətindir. Zira, bu cür araşdırmalar bizə həm soyuqqanlı düşünməyə yardımçı olacaq, həm də əhəmiyyətli təcrübə verəcək.

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Harri Potter onlayn təqdim edildi
14:15 03 Aprel 2020
Lağ-lağı ovqatı insanları tərk etmir – Qorxmaz Quliyev...
13:31 03 Aprel 2020
Bakıda uşaqlar üçün virtual sərgi
12:41 03 Aprel 2020
Koronavirusun bizə öyrətdiyi üç hikmət – Şərif Ağayar yazır...
12:03 03 Aprel 2020
“Baba, yaxın gəlmə!” - Kənddə karantin günləri - Ayxan Ayvaz yazır...
11:46 03 Aprel 2020
İTV "Aprel döyüşləri" barədə filmi efirə niyə buraxmadı?
11:18 03 Aprel 2020
Beynəlxalq Buker Mükafatının qısa siyahısı açıqlandı
10:45 03 Aprel 2020
Xalq artisti bir aylıq əmək haqqını fonda bağışladı
10:29 03 Aprel 2020
Aygün Kazımovadan 103 yaşlı nənəyə sürpriz
10:00 03 Aprel 2020
Ata-anasının çırağını söndürdü - Bircənin romanı
09:00 03 Aprel 2020
Kaliforniya Universitetinin professoru: “Azərbaycan həkimlərinə inanın!” – Sual-Cavab
06:25 03 Aprel 2020
Atatürkü “təhqir edən”, ölkədən qaçarkən öldürülən məşhur yazıçı – Həyat Hekayəti
21:00 02 Aprel 2020
Xalq artisti həmkarlarını tənqid atəşinə tutdu: "Belə şeyləri cılız görürəm"
18:51 02 Aprel 2020
Koronavirusa qeyri-adi münasibət - Fotolar
18:45 02 Aprel 2020
Görünmür qəlbinə taxdığın üzük - Yeni sevgi şeirləri
17:57 02 Aprel 2020
Bəhram Bağırzadə evdən müsabiqə keçirəcək
17:02 02 Aprel 2020
Bakıda onlayn sərgi
16:21 02 Aprel 2020
“Bizi birləşdirən mədəniyyət” layihəsinin musiqi axşamları təqdim edilib
15:42 02 Aprel 2020
Koronavirus xəstələrinin kimliyi niyə açıqlanmır? - Psixoloqla aktual müsahibə
15:03 02 Aprel 2020
Məşhur rəssam vəfat etdi
14:42 02 Aprel 2020