writer1

Şərif Ağayar

Məqalə sayı

550
clock10:40 calendar-gray 30 Avqust 2017 view-gray440 dəfə oxunub
view-gray440 dəfə oxunub

Filosofun dili ilə ədəbiyyat yaratmaq olarmı?

Şərif Ağayar

Kulis.az Şərif Ağayarın “Ağalar Məmmədovun “Aşma”sı” yazısını təqdim edir.

Ağalar Məmmədovun “Aşma” kitabını oxuyuram…

Öhö-öhö! Boğazımı arıtlayım bir az.

Bilmirəm, nədənsə, çoxdan oxumaq istədiyim bu kitabın mütaliəsinə bu qədər yubanmışam. Xahiş edirəm “Ha-ha-ha! Onu indimi oxuyursan?” kimi küstah düşüncələrə qapılmayın. Ümumiyyətlə, bu tendensiyadan uzaq olun. Unutmayın, bir insan orta hesabla həftəyə bir kitab oxusa, yüz ilə 5 min kitab oxuya bilər. Halbuki dünyada milyonlarla dəyərli kitab var. Bu səbəbdən mütaliə ilə öyünmək, hava atmaq, nəyin gec, nəyin tez oxunduğunu xüsusilə vurğulamaq nadanlığını özünüzə yaxın buraxmayın. Əsas odur ki, oxuyaq. Gerisi təfərrüatdır.

Əslində, “Aşma” kitabında toplanan esse və yazıların çoxunu 2000-lərin ortalarında mətbuatda ara-sıra oxumuşam. Kitab şəklində isə bir başqa zövq yaşatdı.

Filosof Ağalar Məmmədovun dillə bağlı hökmlərini bir ara yüngülcə lağa da qoymuşdum. Demişdim, şair Salam Sarvan fəlsəfə ilə, Ağalar Məmmədovsa ədəbiyyatla məşğuldur. Necə deyərlər, səhv düşəndə yerimiz...

Ancaq “Aşma”da bir başqa həqiqət gördüm.

Kitab bir neçə bölmədən ibarətdir. Peşə icabı bu bölmələrin mənə ən maraqlı gələni “Fəlsəfə işığında dil” oldu.

Dünyada sinonim deyilənşey yoxdur. Söz sözü, ifadə ifadəni heç vaxt axıracan əvəz edə bilmir. Eyni zamanda sözlər başqa dillərə bütün effektləri ilə adekvat çevrilmir. Ağalar Məmmədovda fəlsəfi üfüqləri qapsayan fundamental istilahları azərbaycanlı oxucuya mümkün qədər çatdırmaq yanğısını hiss etdim.

Bölməyə verdiyi addan da göründüyü kimi, o, ədəbiyyatla məşğul deyilmiş. Açığını deyim, onun söz duyumu məni xeyli təsirləndirdi. Lakin bu duyum bədii yox, fəlsəfi duyumdur.

Aha, bax, indicə başqa bir mətləbə də gəldik: sözlərin nəinki sinonimi və tamamilə adekvat tərcüməsi yoxdur, eyni zamanda bir söz fəlsəfədə ayrı, dində ayrı, ədəbiyyatda ayrı çalarlarda və hətta mənalarda işlədilir.

Ağalar Məmmədovun özünəxas dil duyumu və dili, yeni yaratdığı söz və ifadələri ilə ədəbiyyatda işləmək olmaz. Bu baltayla ot biçməyə, dəryazla odun kəsməyə, yaxud, balerinanın futbol oynamasına, futbolçunun səhnəyə çıxmasına bənzəyir.

Necə ki, müəllifin kitabda yer alan “Kant və Hans” hekayəsi məna və ideya yükünə görə çox yaxşıdır, lakin bədii mətn kimi xeyli aşağı səviyyəlidir.

Qobustan qayalarına baxan müxtəlif sənət sahibləri düşünün. Tarixçi yazıların yaşını hesablamağa cəhd edəcək, memar quruluşuna baxacaq, yazıçı daşı yazan insanları, onların güzəranını, görünüşünü xəyal edəcək və s.

Söz də bu cürdür. O, yaddaşında dini, fəlsəfi, semantik yük, enerji daşıyır. Eyni zamanda bədii yükü var sözün. Yazıçı-şair məhz sözün canındakı bədii informasiyanı tutan insandır.

Hansı sənət sahibi oluruqsa olaq, yazılı düşünməkdən, yəni düşüncələrimizi yazmaqdan çəkinməməliyik. Bəzən köşə, esse deyəndə adamlar xeyli gücənirlər, dərin xəyallara dalırlar, əllərini çənələrinə qoyub müdrikləşirlər. Yanlışdır! Necə düşünürüksə, ürəyimizdən necə gəlirsə, o cür də yazmalı və paylaşmalıyıq. Böyüyüksə, böyük görünəcəyik, kiçiyiksə, kiçik. Kiçik ola-ola böyük görünmək istəsək, heç görünməyəcəyik. Gücənməklə, uzun-uzun və qəliz-qəliz kitab siyahıları sadalamaqla böyük olmayacağıq.

Varaqdan gizlənmək olmur. İlk cümlədəncə oxucu saqqalımızdan yapışır. Gizlənməyin yeganə yolu yazmamaq və danışmamaqdır. Amma bu, adamdan daha böyük hünər istəyir.

“Aşma” kitabında böyüklük gördüm...

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Mədəniyyət Nazirliyindən yeni kampaniya
18:44 23 İyun 2021
Dodaqların əriyən şamdır - Yeni şeirlər
18:03 23 İyun 2021
Bəsit forma oyunları – Gənc şairləri tənqid etdilər
17:15 23 İyun 2021
Filmimiz beynəlxalq mükafata layiq görülüb
16:28 23 İyun 2021
Ukraynanın yumor şousunda Bakı komandası da yer aldı
15:47 23 İyun 2021
Rəngkarlıq Muzeyində gənclər üçün ustad dərsləri davam edir
15:01 23 İyun 2021
Azyaşlı qızla evləndi, arvadı onu yatdığı yerdə tərk elədi, eyvandan yıxılıb öldü – “Arşın mal alan”ın talesiz Soltan bəyi
14:20 23 İyun 2021
Azərbaycan Beynəlxalq Film Festivalında təmsil olunub
13:41 23 İyun 2021
Nazirlik Qarabağdan film çəkmək istəyirsə... – Sevda Sultanova yazır
12:59 23 İyun 2021
"Fəlakət" boşandı
12:49 23 İyun 2021
Fərid Hüseynin kitabı Moldovada çap olunub
12:25 23 İyun 2021
Xanım şairimizin ən gözəl sevgi şeiri – Mətn
11:50 23 İyun 2021
Yaşı keçmiş subay kişilərin qorxuları - Günel Natiq yazır...
11:12 23 İyun 2021
Millət vəkilindən ilginc açıqlama: “Hüseyn Cavidi oxuya bilmədim”
10:38 23 İyun 2021
“Yaxından” adlı sərgi açılıb
10:04 23 İyun 2021
Qənirə Paşayeva: “Vaqif Səmədoğluna dedim, bir də məni belə məclislərə çağırmayın” – Müsahibə
09:01 23 İyun 2021
"Yeddi oğul istərəm" filminə çəkildiyinə görə peşman olub ağlayan Xalq artisti - Maraqlı faktlar
21:00 22 İyun 2021
Bakı Musiqi Akademiyasının 100 illiyi qeyd edilib
19:30 22 İyun 2021
Şuşa ilə bağlı yeni qurum yaradıldı
18:47 22 İyun 2021
Dinlə, gör nə deyir bu dəli-dəli...
18:02 22 İyun 2021