news-inner
clock09:00 calendar-gray 03 Avqust 2016 view-gray126 dəfə oxunub
view-gray126 dəfə oxunub

Leninin arvadının məhv etdiyi rus yazıçısı

Onu daha çox uşaq nağılları yazarı kimi tanıyırlar. Halbuki Korney Çukovski yaradıcılığa uşaq nağılları yazmaqla başlamamışdı. Tamam başqa arzuları vardı. Məşhur tənqidçi idi. Dövrünün ədəbi mühiti haqqında tənqidi məqalələr yazırdı.

Korney Çukovski elə indi də ədəbi mühitdə uşaq yazıçısı olmaqla yanaşı Nekrasov, Çexov, Blok haqqında kitabları ilə tanınır. Onun bu araşdırmaları olduqca sanballı əsərlər hesab olunur.

Bununla belə Çukovski oxucuların yaddaşında daha çox “Aybolit” və başqa uşaq nağıllarının müəllifi kimi qaldı. SSRİ-də neçə-neçə nəsil onun nağılları ilə böyüdü.

Onun uşaq nağılları yazmasının çox kədərli tarixçəsi vardı.

Çukovski və xəstə oğlu qatarla Peterburqa qayıdırmışlar. Tənqidçi oğlunun başını qatmaq üçün özündən nağıl uydurmağa başlayır. Düşünməyə vaxtı yoxmuş, ani pauzada uşaq ağlayıb-sızlayırmış, buna görə də Çukovski qatar təkərlərinin taktında şeir deməyə başlayır, özündən süjet qurur. Beləcə “Timsah” nağılı yaranır. Çukovski “Timsah”ı çap etdirir. Nağıl məşhurlaşır.

Daha sonra Çukovskinin “Moydadır”, “Tarkanşina”, “Barmaley”, “Aybolit” adlı uşaq nağılları çıxır. Beləcə ədəbi tənqidçi uşaq nağılları müəllifinə çevrilir. Onu hər yerdə uşaq nağılları müəllifi kimi qəbul edirlər.

SSRİ-nin ilk illərində də Korney Çukovskinin uşaq nağılları rəsmi ideologiya tərəfindən qəbul olunur, yazdığı nağıl kitabları çap edilir. Onun yaratdığı nağıl qəhrəmanlarının şərəfinə heykəl qoyulur, onların əsasında uşaq oyuncaqları hazırlanır.

Ancaq...

1928-ci ilin fevral ayında Xalq Maarif Komissarı müavini, Leninin xanımı Nadejda Krupskayanın “Pravda” qəzetində “Çukovskinin “Timsah”ı haqqında” adlı məqaləsi çıxır. Məqalədə Krupskaya yazıçının nağıllarını sərt tənqid edir, uşaqlar üçün zərərli olduğunu deyir: “Bu boşboğazlıq uşaqlara hörmətsizlikdir... Onları əvvəlcə pryaniklə, şən qafiyələrlə, komik obrazlarla şirnikləşdirirlər, eyni zamanda da məcbur edirlər ki, tör-töküntü udsunlar. Bu da izsiz baş verməyəcək. Mən fikirləşirəm ki, “Timsah”ı bizim uşaqlara vermək olmaz.”

Yuxarıdan gələn siqnal tezliklə lazımi reaksiya oyadır.

Bundan sonra mətbuatda Çukovskinin əleyhinə kampaniya başlanır, məqalələr yazılır. Onu fərdiyyətçilikdə ittiham edirlər. Belə çıxır ki, onun nağılları partiyanın xətti ilə uyğun gəlmir, köhnənin qalığıdır, burjuaziya tör-töküntüsüdür. Bu nağıllarda Kommunist partiyasının rolu haqqında heç nə yoxdur.

Redaktorlar arasında “çukovşina” termini yaranır. Bəziləri daha irəli gedir: “Biz Çukovski və onun qrupunu gülləməliyik”. Valideynlər kütləvi şəkildə bəyan edirlər ki, uşaqlarına Çukovski nağılları oxutmayacaqlar: “Biz gərək qəti şəkildə mövqe göstərək, uşaq ədəbiyyatında Çukovski qrupu ilə yola gedə bilmərik. Əgər biz ədəbiyyatımızı düşmən təsirindən qoruya bilməsək onda onlar bunu əlimizdən alacaqlar. Biz də Kreml uşaq bağçasının valideynləri qərara gəlmişik ki, uşaqlara bu kitabları oxutmayaq.”

Bundan sonra naşirlər Çukovski ilə əməkdaşlığı dayandırırlar, onun nağılları qadağan olunur, kitabları yığışdırılır. İşsiz qalan yazıçı intihar həddinə çatır. O, 1929-cu ilin dekabrında “Literaturnaya qazeta”ya məktub yazaraq əvvəlki nağıllarından imtina etdiyini, “ağıllandığını” bildirir. Lakin bundan sonra da nəşriyyatların qapıları üzünə açılmır.

Çukovski gündəliyində yazırdı: “30-cu illərdə məni qadağan etdilər. Mənim adımı söyüşə çevirmişdilər. Nəticədə ehtiyac içində boğulurdum. Ağlımda yeni süjetlər, nağıllar əməl gəlirdi, amma mövhumatçılar məni əmin edirdilər ki, nağıllarım heç kəsə lazım deyil. Özümü gərəksiz hiss edirdim.”

O, yeni nağıl kitabını bir də İkinci Dünya Müharibəsi zamanı yazacaqdı. Müharibədən sonra isə Korney Çukovskinin nüfuzunu artıq heç kəs dana bilməyəcəkdi. Qoca nağılçı uşaqları tez-tez Peredelkinodakı bağına dəvət edəcək, onları başına yığıb nağıl danışacaqdı. Oksford universitetinin ədəbiyyat elmləri doktoru dərəcəsinə layiq görüldüyü üçün iş otağının divarından mantiya asılmışdı. Bu mantiyanı əyninə geyəndə həqiqətən sehrli dünyadan gəlmiş qoca nağılçıya bənzəyəcəkdi. Uşaqlar da heyrətlə baxıb gülümsəyəcəkdilər.

Çukovski o dəhşətli günləri, bir gecədə adının üstündən hər yerdə xətt çəkilən, ölümdən döndüyü günləri də heç vaxt unutmayacaqdı. Elə buna görə də Aleksandr Soljenitsının “İvan Denisoviçin günü” əsərini oxuyandan sonra çap olunması üçün Tvardovski ilə birgə mübarizə aparacaqdı. Hətta bir az da cəsarət göstərib Soljenitsin axtarışda olanda onu öz evində gizlədəcəkdi.

Bu isə təbii ki, tamam ayrı yazının mövzusudur.

news-inner-user
Mirmehdi Ağaoğlu

544 məqalə

Paylaş

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Sizi ən yaraşıqlı sayan adamı necə tapmalı?
21:00 09 Dekabr 2019
Məşhur musiqiçi Nəsimiyə kompozisiya həsr edib
18:51 09 Dekabr 2019
Nobelin təqimatında soyqırımı qalmaqalı
18:29 09 Dekabr 2019
General formasından xeyir-dua istəyən Səlim - Yeni Hekayə
18:01 09 Dekabr 2019
Ərini zəhərləyib öldürən qadın - Əlilliyi olan aktyorların tamaşası
17:20 09 Dekabr 2019
Opera və Balet Teatrında “Şelkunçik” nümayiş olunacaq
16:51 09 Dekabr 2019
"Bir əsrlik Nəsimi araşdırmaları" təqdim olunacaq
16:20 09 Dekabr 2019
22 yaşlı məşhur reper hava limanında öldü
15:39 09 Dekabr 2019
Mağazaya getdiyinə görə xanımını dindirməyən, qızlarını ölümlə hədələyən, oxuyub-yaza bilməyən böyük aktyor – Maraqlı faktlar
15:07 09 Dekabr 2019
Məşhur rejissor vəfat etdi
14:33 09 Dekabr 2019
Səfər Alışarlı mərhum jurnalistə hekayə həsr edib
14:01 09 Dekabr 2019
Məşhur kuklaçı vəfat etdi
13:27 09 Dekabr 2019
Kəramətin kitabı çıxdı
12:45 09 Dekabr 2019
Azərbaycanlı rəssam Xorvatiyanın səfirinə ərə getdi - Foto
12:18 09 Dekabr 2019
Bu yazıçılarımız deputatlığa namizəd oldular - Siyahı
12:01 09 Dekabr 2019
1 manatdan pul yığıb toy edən cütlük
11:30 09 Dekabr 2019
“Çölçü” İsraildə ən yaxşı film oldu
10:50 09 Dekabr 2019
Təmizə çıxdıqca çirklənənlər
10:15 09 Dekabr 2019
Filmimiz beynəlxalq kinofestivalda
09:44 09 Dekabr 2019
İlqar Məmmədovla ədəbiyyat söhbəti: “Şair heç vaxt dövlət idarə edə bilməz”
08:59 09 Dekabr 2019