Bu gün görkəmli rus rəssam İlya Repinin doğum günüdür.

Kulis.az “Palitra” rubrikasında boyakarın 3 məşhur əsəri haqqında materialı təqdim edir.

İlya Yefimoviç Repin rus realizminin ən görkəmli nümayəndələrindən biridir. Müxtəlif mənbələrdə həm Ukrayna, həm də Rusiya rəssamı kimi təqdim edilir.

Sənətçi Rusiya İmperiyasının Xarkov quberniyasında, hazırda Ukraynanın Çuhuyiv şəhərində hərbçi mühacir ailəsində anadan olub.

İlk bədii təlimini yerli ikona çəknələrdən aldıqdan sonra Sankt-Peterburqdakı “Rəssamlıq Akademiyası”na qəbul olub və orada böyük qızıl medala layiq görülüb.

Akademik təqaüdlə Avropaya – xüsusilə Paris və İtaliyaya səyahət edərək fransız impresyonizmi ilə tanış olsa da, öz yaradıcılığında psixoloji realizm üslubuna sadiq qalıb.

O, yalnız kütləvi psixoloji və tarixi səhnələri ilə deyil, həm də dövrünün Lev Tolstoy, Modest Musorqski və Anton Çexov kimi görkəmli ziyalılarının canlı portretləri ilə böyük şöhrət qazanıb.

Ömrünün son illərini Finlandiyada keçirib və SSRİ rəhbərliyinin dəvətlərinə baxmayaraq geri qayıtmayaraq 1930-cu ildə orada vəfat edib.

"Burlaklar Volqada”

İlya Repin bu rəsmin ideyasını 1868-ci ildə Neva çayı sahilində istirahət edərkən zəngin gəzinti gəmiləri ilə yanaşı, ağır gəmiləri kəndirlə çəkən nökərlərin dəhşətli mənzərəsini gördükdən sonra tapıb.

Rəssam 1870-ci ildə Volqa çayı boyunca səyahətə çıxaraq nökərlərlə şəxsən tanış olub, onların hər birinin etüdlərini və portretlərini çəkib.

Böyük knyaz Vladimir Aleksandroviçin sifarişi ilə tamamlanan əsər 1873-cü ildə nümayiş olunduqda böyük rezonans doğurdu və Repinə dünya şöhrəti qazandırdı. Əsər hazırda “Dövlət Rus Muzeyi”ndə (Sankt-Peterburq) saxlanılır.

Rəsmdə qızmar günəş altında ağır gəmini çəkən 11 nökər təsvir olunub. Repin hər bir bənzərsiz insan tipajını və xarakterini dərindən işləyib. Mərkəzdəki keçmiş keşiş Kanin obrazı müdriklik və dözümü, ortadakı gənc Larka isə əsarətə qarşı üsyanı təcəssüm etdirir.

Qızılı qum, parıldayan çay səthi və aydın səma ilə nökərlərin cır-cındır içindəki tünd, ağır obrazları arasında kəskin estetik təzad yaradılıb.

Çayda görünən buxarlı gəmi texnoloji tərəqqini göstərdiyi halda, insanların hələ də heyvan kimi istismar edilməsi Rusiyanın sosial geriliyini və xalqın tükənməz dözümünü simvolizə edir.

Bu əsər Rusiyada Peredvijniki Rəssamlar Dərnəyinin manifestinə çevrildi. Repin akademik rəssamlığın idealizə olunmuş süjetlərindən imtina edərək, adi xalqın acınacaqlı həyatını yüksək sənət səviyyəsinə qaldırdı və Avropada Rusiya realizminə olan baxışı kökündən dəyişdi.

"İvan Qroznı və oğlu İvan"

Repin bu rəsmi 1881-ci ildə çar II Aleksandrın sui-qəsdlə öldürülməsindən və İspaniyada buğa döyüşlərində gördüyü qanlı səhnələrin təsirindən sonra çəkməyə başlayıb.

O, zorakılıq və qan tökülməsinə etiraz olaraq Çar İvan Qroznının qəzəb anında öz oğlunu qətlə yetirməsi haqqında tarixi rəvayəti mövzu seçdi. 1885-ci ildə nümayiş olunan rəsm imperator III Aleksandr tərəfindən senzuraya məruz qalaraq nümayişi qadağan edilən ilk rus rəsmi oldu (tezliklə qadağa götürüldü). Əsər hazırda “Tretyakov Qalereyası”nda (Moskva) saxlanılır.

Rəsmin mərkəzində dəhşətli peşmançılıq və şok keçirən atanın qucağında can verən oğlunun faciəsi dayanır. İvan Qroznının dəli olmuş gözləri və oğlunun alnından axan qanı silməyə çalışması dünya rəngkarlığının ən güclü emosional səhnələrindən sayılır.

Otaqdakı tünd qırmızı xalçalar, devrilmiş mebel və gərgin işıqlandırma faciəvi mühiti daha da ağırlaşdırır. Çarın əynindəki tünd geyim ilə şahzadənin qızılı ipək xalatı arasındakı kontrast diqqəti ölüm anına yönəldir.

Rəssam zorakılığın gətirdiyi qaçılmaz peşmanlığı və insan psixologiyasının ucqar nöqtələrini ustalıqla kətana köçürüb.

Əsər psixoloji realizmin və tarixi rəssamlığın zirvəsi kimi qəbul edilir. Şəklin yaratdığı güclü emosional təsir o qədər böyük olub ki, o, tarix boyu dəfələrlə vandalizmə (1913 və 2018-ci illərdə) məruz qalıb. Bu rəsm rus incəsənətində mütləqiyyət və hakimiyyət zorakılığına qarşı psixoloji etirazın simvoluna çevrilib.

"Zaporojye kazakları türk sultanına məktub yazır"

Repin bu əsər üzərində 10 ildən artıq işləyib. Rəsmin süjeti 1676-cı ildə Osmanlı Sultanı IV Mehmedin Zaporojye kazaklarına təslim olmaq tələbinə kazakların son dərəcə təhqiramiz və yumoristik cavab məktubu yazması haqqında tarixi rəvayətə əsaslanır.

Repin Ukraynaya səyahət edərək kazakların tarixlərini, geyimlərini və məişətini dərindən araşdırıb, xarakterik obrazlar yaradıb.

Rəsmi 1891-ci ildə çar III Aleksandr o dövr üçün rekord məbləğə (35.000 rubl) alıb. Əsər hal-hazırda “Dövlət Rus Muzeyi”ndə saxlanılır.

Rəsmin əsas daxili mühərriki azadlıq sevgisi və kollektiv gülüşdür. Repin kətanda təsvir olunan onlarca insanın hər birinə unikal, fərqli gülüş və istehza ifadəsi verib.

Qələbəlik və xaotik görünən masa ətrafı əslində mükəmməl dairəvi kompozisiyaya malikdir. Mərkəzdə məktubu yazan katib və onun ətrafında toplaşan müxtəlif yaşda və xarakterdə olan kazak döyüşçüləri yer alır.

Zəngin, parlaq və dinamik rənglər kazakların azad, coşğun və qorxmaz ruhunu vurğulayır.

"Zaporojye kazakları" rus və ukrayna təsviri sənətində milli ruhun, azadlıqsevərliyin və xalq komediyasının ən parlaq nümayişidir. Əsər Repinin çoxfiqurlu kompozisiyalarda və insan emosiyalarının təsvirində çatdığı texniki mükəmməlliyi bütün dünyaya subut edib.

İlya Repinin sənəti hazırda həm Rusiyada, həm də beynəlxalq miqyasda öz aktuallığını qoruyub saxlamır.

Bu günün qlobal sənət dünyasında konseptual sənət, media-art və abstraktsiya ön plana çıxdığı üçün Repinin klassik, hekayəyə söykənən akademik realizmi müasir incəsənət tendensiyaları üçün artıq aktual ideya mənbəyi hesab edilmir.

Onun əsərlərindəki 19-cu əsr Çar Rusiyasının sosial problemləri, inqilabi mövzuları və kəndli həyatı müasir qlobal auditoriya üçün sosial təsir gücünü itirib.

Xüsusilə son illərdəki geosiyasi gərginliklər və mədəniyyətlərarası boykotlar səbəbindən Repinin əsərlərinin qərb muzeylərində böyük sərgilərinin təşkili dayandırılıb, bu da onun dünya sənət gündəmindəki cari aktivliyini əhəmiyyətli dərəcədə zəiflədib.

• 50 yaş təkcə təqvim rəqəmi deyil... - Miri Rəsulzadə
• Ahmet Telli vəfat etdi
• Məşhurların Haluk Leventin dərnəyinə bağışladığı məbləğlər açıqlandı