Kulis.az “Palitra” rubrikasında amerikalı rəssam Corc İnnessin məşhur “Lakovanna dərəsi” əsəri haqqında maraqlı materialı təqdim edir.

Corc İnness XIX əsr Amerika təsviri sənətinin ən görkəmli mənzərə rəssamlarından biridir. Sənətin sirlərinə əsasən fərdi cəhdləri ilə yiyələnən rəssam ilk dövrlərdə "Hudson River" (Qudzon çayı) məktəbinin təsiri altında yaradırdı. Lakin Avropaya səyahətləri zamanı "Barbizon" məktəbi ilə tanışlıq və isveçrəli filosof Emanuel Svedenborqun mistik təlimləri onun sənətə baxışını kəskin şəkildə dəyişir.

O, rəsmlərində təbiəti yalnız xarici görünüşü ilə deyil, həm də ruhi-daxili atmosferi, işıq və rəng keçidləri ilə təsvir edərək Amerika "Tonalizm" hərəkatının əsasını qoyanlardan biri olur.

“Lakovanna dərəsi” tablosu 1855-ci ildə, gənc və maliyyə çətinlikləri yaşayan İnness tərəfindən bir dəmiryolu şirkətinin sifarişi əsasında çəkilib. Şirkət öz yeni lokomotiv deposunu, relslərini və sənaye tərəqqisini reklam edən ticari bir rəsm istəyirdi. İnness bunun üçün Pensilvaniya ştatındakı Skranton şəhərinə yollanaraq mənzərəni yerindəcə müşahidə edir.

Rəsmin kompozisiyası qurularkən şirkət rəhbərliyi müəyyən tələblər irəli sürür: tabloda şirkətə aid dörd lokomotiv və qatar deposu tam aydın görünməli idi. Rəssam öz sənət azadlığı ilə bu ticari sifariş arasında tarazlıq yaratmağa çalışır. Rəsm ilk baxışdan korporativ reklam məqsədi daşısa da, İnness onu sıradan bir sənaye illüstrasiyası olmaqdan çıxararaq fəlsəfi və bədii dərinliyə malik şah əsərə çevirir.

Əsərdə vizual balans və işıq oyunları heyranedicidir.

Ön planda kəsilmiş ağac kötüklərinin arasında oturan və tərəqqini izləyən tənha bir insan fiquru yer alır. Bu fiqur izləyicinin diqqətini birbaşa vadiyə doğru yönəldir. Sol tərəfdəki böyük ağac isə kompozisiyanı çərçivəyə salır.

Mərkəzdən keçən qatarın tüstüsü arxa fondakı buludlar və dumanla qovuşur. İnness sənayeləşməni aqressiv yox, təbiətlə dinc yanaşı yaşayan bir ünsür kimi təsvir edir. Şərq işıqçılığı və "Barbizon" məktəbinin təsiri ilə mənzərə yumşaq, qızılı və atmosferik işıqla örtülüb. Lakin ön plandakı kəsilmiş kötüklər Amerikanın vəhşi təbiətinin sənaye uğrunda qurban verildiyini bildirən gizli kədəri ifadə edir. Vadinin sükunəti və sonsuz genişliyi isə gələcəyə olan ümidi təcəssüm etdirir.

“Lakovanna dərəsi” Amerika incəsənət tarixində "Hudson River" məktəbinin romantik və toxunulmaz təbiət anlayışından, "Tonalizm"in daha hissiyyatlı və daxili mənzərə fəlsəfəsinə keçid dövrünün ən mühüm nümunəsidir.

İnness bu əsərlə Amerika rəssamlığında Sənaye İnqilabı mövzularına baxış bucağını dəyişdi. O sübut etdi ki, sənaye təsvirləri yalnız soyuq texniki cizgilərdən ibarət deyil; onlar eyni zamanda dərin poetik və mənəvi məna daşıya bilər. Təbiətlə insan müdaxiləsi arasındakı mürəkkəb münasibəti estetik dildə ifadə edən bu rəsm, özündən sonrakı mənzərə rəssamlarına həm ideoloji, həm də texniki baxımdan güclü bələdçi oldu.

Dahi rəssam bu gün də ABŞ incəsənət mühitində son dərəcə aktualdır və əsərlərinə tez-tez müraciət olunur:

Nyu-Yorkun "Metropolitan", Vaşinqtondakı "Milli İncəsənət Qalereyası" və "Montclair" İncəsənət Muzeyi kimi aparıcı sənət mərkəzləri onun əsərlərini daimi ekspozisiyalarında nümayiş etdirir, adına xüsusi sərgilər təşkil edirlər.

Məşhur hərrac evlərində onun tabloları olduqca yüksək qiymətlərə satılır və kolleksiyaçılar tərəfindən böyük tələbat görür.

Müasir sənətşünaslar İnnessi sadəcə 19-cu əsrin klassiki kimi deyil, xüsusilə işıq və forma abstraksiyasına görə müasir Amerika modernizminin və rəng sənətinin ideoloji öndərlərindən biri kimi dəyərləndirirlər.

• Akademik Musiqili Teatrda “Şahmaran” tamaşasına daxili baxış oldu
• Niyə onun kitablarını oxumağı qadağan etmək istəyirdilər? - Gələcəyi görən yazıçı haqqında
• "Boyhood"un müəllifindən yeni film