Bu gün amerikalı rəssam, dizayner, prodüser, yazıçı, kolleksiyaçı, jurnal naşiri, kinorejissor, pop-art cərəyanının görkəmli nümayəndəsi Endi Vorholun doğum günüdür.

Kulis.az onun həyat və yaradıcılığına dair maraqlı faktlardan ibarət materialı təqdim edir.

Endi Vorhol yalnız “Pop-Art” cərəyanının banisi deyil, XX əsrin vizual mədəniyyətini kökündən dəyişdirən, kütləvi istehsal ilə ali incəsənətdə sərhədləri silən sirli bir simadır.



Əsl adı Endrü Varhola olan bu şərqi avropalı mühacir övladı uşaqlıqda "Xorea" adlı sinir xəstəliyindən əziyyət çəkirdi və uzun müddət yatağa məhkum qalmışdı. Məhz bu məcburi təcrid dövründə o, jurnal şəkilləri toplamaq və radioda pop musiqi dinləməklə gələcək estetik dünyagörüşünün təməlini qoydu.

Pittsburqda incəsənət təhsili aldıqdan sonra Nyu-Yorka gələn Vorhol karyerasına reklam illüstratoru kimi başladı. Xüsusilə "I. Miller" ayaqqabı brendi üçün çəkdiyi parlaq, mürəkkəb texnikalı rəsmlər ona kommersiya dünyasında böyük uğur və nüfuz qazandırdı.



Lakin onun əsl inqilabi dəyişikliyi 1960-cı illərin əvvəllərində başladı. Vorhol gündəlik istehlak mallarını incəsənətin mərkəzinə gətirdi. Onun məşhur "Campbell's" şorba bankaları seriyası sadəcə qida məhsulunun təsviri deyildi; rəssam hər gün naharda bu şorbanı içdiyini və onun kütləvi cəmiyyətdəki bərabərləşdirici gücünü heyranlıqla izlədiyini bildirirdi.



Eynilə, ipəkboğma (silkscreen) texnikası ilə hazırladığı Merilin Monro, Elvis Presli və Ceki Kennedi portretləri məşhurluq, ölüm və media kultunun dərin təhlili idi.



Vorhol kommersiya incəsənətini alçaltmaq əvəzinə, "ən yaxşı incəsənət biznesdir" fəlsəfəsini irəli sürdü və öz emalatxanasını "Fabrik” adlandırdı. Gümüşü folqa və güzgülərlə bəzədilmiş bu məkan dövrün bütün avanqard rəssamlarının, musiqiçilərinin və marqinal fərdlərinin sığınacağına çevrildi.



Vorhol vizual sənətlə kifayətlənmirdi. O, məşhur "The Velvet Underground" rok qrupunun həm meneceri, həm də vizual konseptualisti oldu, onların debüt albomunun üzqabığı üçün soyulan banan rəsmini çəkdi.


Eyni zamanda kinomatoqrafiyada radikal təcrübələr apardı. Rəssamın çəkdiyi "Empire" filmi səkkiz saat ərzində fasiləsiz olaraq Empire State binasını, "Sleep" filmi isə şair Con Qyononun beş saatlıq yuxusunu nümayiş etdirirdi.



O, şəxsi həyatında da unikal bir obraz yaratmışdı. Şiddətli saç tökülməsindən əziyyət çəkdiyi üçün yüzlərlə gümüşü və sarı parik kolleksiyasına sahib idi və hər zaman eyni tipli tünd eynəklər taxırdı.

Vorhol hipoxondrik idi; xəstəxanalardan və mikroblardan dəhşətli dərəcədə qorxurdu, hətta müsahibələrində özü cavab vermək əvəzinə yanındakı dostlarının danışmasına şərait yaradırdı.

1968-ci ildə "Fabrik”ın keçmiş üzvü, radikal feminist Valeri Solanas tərəfindən vurulması rəssamın həyatını kəskin şəkildə dəyişdi. Vorhol kliniki ölüm keçirdi və möcüzə nəticəsində xilas olsa da, ömrünün sonunadək tibbi korset geyinmək məcburiyyətində qaldı. Bu hadisədən sonra o, daha qapalı və ehtiyatlı bir həyat sürməyə başladı, lakin yaradıcılıq tempini azaltmadı.

1969-cu ildə təməlini qoyduğu "Interview" jurnalı müasir məşhurluq mədəniyyətinin və populyar mətbuatın simasını formalaşdırdı.

Vorholun məşhur "Gələcəkdə hər kəs 15 dəqiqəliyinə məşhur olacaq" kəlamı bugünkü sosial media erası ilə təsdiqini tapdı.

Rəssam həm də kolleksiya hərisliyi ilə tanınırdı. O, küçədən tapdığı xırda əşyalardan tutmuş qiymətli antikvarlara qədər hər şeyi toplayır, onları "zaman kapsulları" adlandırdığı karton qutulara doldurub möhürləyirdi.

Ömrünün son illərində gənc sənətkar Jan-Mişel Baskiya ilə qurduğu yaradıcılıq tərəfdaşlığı onun sənətinə yeni enerji gətirdi. Hər ikisi fərqli nəsillərin və üslubların nümayəndəsi olsa da, birgə hazırladıqları kətanlar müasir incəsənətin şah əsərlərinə çevrildi.

1987-ci ildə sadə bir öd kisəsi əməliyyatından sonra gözlənilmədən vəfat edən Endi Vorhol özündən sonra təkcə zəngin irs deyil, həm də müasir dünyanın istehlak, məşhurluq və media mexanizmini ifşa edən sonsuz bir güzgü qoyub getdi.

• "Çəhrayı Pantera" filmində solo ifa edən saksafonçu vəfat etdi
• Sizin də məhləyə yağış yağırmı? - İbrahim İlyaslı
• “Kür” sənədli filmi beynəlxalq layihədə qalib oldu