Bu gün məşhur türk müğənni Sezen Aksunun doğum günüdür.

Kulis.az Rəna Nevzatın onun haqqında yazısını təqdim edir.

Sezen Aksu Türkiyənin yaxın yarım əsrlik tarixinin canlı musiqi arxivinə çevrilmiş bir sənətçidır. Əsl adı Fatma Sezen Yıldırım olan, ancaq milyonların qəlbində "Sezen Aksu" kimi taxt quran bu qadın bütöv bir coğrafiyanın hissiyyatını təkbaşına ifadə edə bilir. Eşqi, ayrılığı, üsyanı və peşmanlığı biz onun səsində tapdıq. Yaxşı bilirik ki, bəzən bir şeirin, bir hekayənin, hətta bütöv bir romanın verə biləcəyi kədəri tək misraya sığdırmaq mümkündür; bax o ədəbi melankoliya Sezenin mahnılarında tamamilə həyata keçir.

***

Sezen Aksu 1954-cü ildə Türkiyənin Dənizli şəhərində anadan olub. Amma onun ruhunu və sənətini formalaşdıran əsas məkan İzmir oldu. İzmirin azad, dəniz qoxulu havası gənc Sezenin xarakterinə dərindən təsir etmişdi. Musiqiyə olan sevgisi onu çox erkən yaşlarında oxumağa, mahnı bəstələməyə həvəsləndirdi. 1970-ci illərin ortalarında "Kaybolan Yıllar", "Gölge Etme" kimi mahnıları dillər əzbəri oldu. O dövrün türk pop musiqisi əsasən qərb mahnılarına yazılmış aranjimanlardan ibarət idi. Sezen isə öz sözlərini, öz bəstələrini gətirdi. O, sadəcə ifaçı deyildi, həm də bəstəkar idi

Əslində, onun mətnləri poeziyaya çox yaxındır. Şeirlərdəki ritmi, sözləri ustalıqla musiqiyə çevirməyi bacarır. O, dinləyicisinə yuxarıdan aşağı baxmır, onunla eyni masada əyləşib dərdləşir.

***

1990-cı illər Türkiyədə musiqi inqilabının baş verdiyi dövr idi. Bu inqilabın mərkəzində isə yenə "Minik Sərçə" dayanırdı. Onun məşhur "Gülümse" albomu təkcə satış rekordları qırmadı, bu albom həm də yeni pop musiqi standartlarını müəyyənləşdirdi. Onno Tunç və Uzay Heparı kimi musiqiçilərlə işləməsi Sezenin sənətində tamamilə yeni bir mərhələ açdı. Aysel Gürelin yazdığı dərin fəlsəfi mətnlər Sezenin bəstələri ilə birləşəndə ortaya unudulmaz nəğmələr çıxırdı.

Bu illər eyni zamanda böyük itkilər dövrü idi. Onno Tunçun, daha sonra isə Uzay Heparının qəfil, faciəvi ölümləri Sezen Aksunun həyatında dərin izlər buraxdı. O, kədərini yenə musiqi ilə sağaltmağa çalışdı. Yaraları qanadıqca daha dərindən, daha təsirli oxumağa başladı. Şəxsi faciələrini sənətə çevirmək bacarığı onu dinləyicilərinə daha da yaxınlaşdırdı, mahnılarını hər kəsin ortaq kədərinə çevirdi.

***

Sezen Aksunu bənzərsiz edən xüsusiyyətlərdən biri də onun eqodan uzaq olması, sənəti rahatlıqla paylaşa bilməsidir. O, Türkiyə musiqi bazarına ulduzlar ordusu bəxş edib. Tarkan, Sertab Erener, Levent Yüksel, Aşkın Nur Yengi, Göksel, Yıldız Tilbe və başqaları məhz Sezen Aksunun məktəbindən, onun vokalından və bəstələrindən keçərək səhnəyə qədəm qoyublar.

O, yalnız özü üçün yaşamadı. Gənc istedadların əlindən tutdu, onlara ən dəyərli mahnılarını verdi, albomlarının prodüserliyini etdi. Bu səbəbdən Sezen Aksuya tez-tez sadəcə "pop kraliçası" deyil, "pop musiqisinin anası" deyirlər. Onun yetişdirdiyi sənətçilər bu gün də musiqi dünyasının ön sıralarında yer alırlar.

***

Musiqinin ənənəvi sərhədlərini aşmaq Sezen üçün həmişə vacib olub. O, yalnız məhəbbət və ayrılıqdan oxumadı. Eyni zamanda yaşadığı cəmiyyətin, bu çətin coğrafiyanın ağrılarını da səsləndirdi. Qadın hüquqları, təhsil, sülh və bərabərlik mövzularında həmişə səsini ucaltdı. "Kardelen" layihəsi ilə qız uşaqlarının təhsilinə böyük maddi və mənəvi dəstək oldu. "Cumartesi Türküleri" ilə itkin düşən övladlarını axtaran anaların dərdinə şərik çıxdı, onların səsini milyonlara çatdırdı.

Sezen Aksu fərqli mədəniyyətlərin, fərqli etnik qrupların və inancların musiqisini bir araya gətirməyi bacardı. Onun layihələrində Anadolu türküləri, balkan melodiyaları, yunan musiqiləri eyni harmoniya daxilində səsləndi. Bu, sənətçinin eyni zamanda nə qədər böyük humanist olduğunun sübutudur.

2016-cı ildə Sezen Aksu səhnə ilə vidalaşdığını açıqladı. Bu qərar milyonlarla pərəstişkarını kədərləndirsə də, o, verdiyi sözün üstündə durdu. Ancaq səhnədən getməsi, musiqidən getməsi demək deyildi. O, bu gün də yazmağa, bəstələməyə və gənc sənətçilərə dəstək olmağa davam edir. Evindəki stüdyo hələ də gənc istedadların ən böyük ümid qapısı, ən yaxşı "ədəbiyyat və musiqi" emalatxanasıdır.

Bu gün onun mahnıları olmadan bir ayrılıq acısı çəkmək, bir sevinc yaşamaq, ya da sadəcə pəncərədən yağan yağışa baxıb düşüncələrə dalmaq sanki yarımçıqdır. Sözlərini səmimiyyətdən, gücünü isə yaşanmışlıqlardan alan bu böyük sənətkar hələ uzun illər boyunca duyğularımızın ən yaxşı tərcümanı olacaq. Çünki əsl sənət fiziki varlığın hüdudlarını aşır; o, zamanla birlikdə qocalmır, əksinə, illər keçdikcə daha da dərinləşir, mənalanır və bütövləşir. Sezen Aksu sadəcə qulağımızda deyil, həmişə ruhumuzda daimi bir səs kimi qalacaq.

• Aclıq aksiyası niyə dünyanın ən təhlükəli etiraz forması sayılır? - Tarixin ən qorxulu müqaviməti
• 88 yaşlı Entoni Hopkins albom buraxdı
• Londondakı qalereyadan Çörçillə aid qalmaqallı videoinstalyasiya yığışdırıldı