Kulis.az nüfuzlu Pulitser mükafatı haqqında materialı təqdim edir.

Müasir dünyada sözün gücü, həqiqətin araşdırılması və yaradıcı ifadə formaları bəşəriyyətin inkişafında mühüm rol oynayır. Bu sahələrdə ən nüfuzlu mükafatlardan biri olan Pulitser mükafatı həm jurnalistikanın, həm də ədəbiyyat və incəsənətin ən yüksək nailiyyətlərini qiymətləndirən beynəlxalq əhəmiyyətli bir mükafatdır. Bu mükafat macar-yəhudi əsilli amerikalı jurnalist və naşir Cozef Pulitser tərəfindən təsis edilmişdir.

Pulitser mükafatının yaranması bir insanın həyat yolu və idealları ilə sıx bağlıdır. 1847-ci ildə Macarıstanda doğulan Pulitser gənc yaşlarında ABŞ-a mühacirət etmiş və vətəndaş müharibəsində iştirak etmişdir. Sonralar jurnalistika sahəsində fəaliyyətə başlayan Pulitser qısa müddətdə özünü bacarıqlı redaktor və naşir kimi tanıtdı. Onun rəhbərlik etdiyi qəzetlər, xüsusilə “New York World”, təkcə xəbər yaymaqla kifayətlənmir, həm də korrupsiyanı ifşa edən araşdırmalar, sosial problemlərə toxunan yazılar və ictimai maraq doğuran mövzularla seçilirdi.

Pulitserin jurnalistikaya gətirdiyi yeniliklərdən biri də geniş oxucu kütləsini cəlb etmək üçün müxtəlif janrların birləşdirilməsi idi. O, qəzet səhifələrində həm ciddi siyasi analizlərə, həm də əyləncəli materiallara yer verirdi. Bu yanaşma sonradan “sarı mətbuat” anlayışının yaranmasına səbəb olsa da, eyni zamanda jurnalistikanın kütləviləşməsinə böyük təsir göstərdi.

Pulitser həyatının son illərində sağlamlıq problemləri səbəbindən aktiv fəaliyyətini dayandırsa da, onun ən böyük mirası ölümündən sonra gerçəkləşdi. O, vəsiyyətində Kolumbiya Universitetinin nəzdində jurnalistika məktəbinin yaradılmasını və jurnalistika, ədəbiyyat, musiqi və teatr sahələrində mükafatın təsis olunmasını istədi. Nəticədə Pulitser mükafatı 1917-ci ildən etibarən təqdim olunmağa başladı.

Bu gün Pulitser mükafatı hər il müxtəlif kateqoriyalar üzrə verilir. Jurnalistika sahəsində ictimai xidmət, araşdırma jurnalistikası, beynəlxalq və milli reportajlar kimi istiqamətlər xüsusi yer tutur. Ədəbiyyat sahəsində isə roman, şeir, dram, tarix və bioqrafiya kimi janrlar qiymətləndirilir. Maraqlı məqamlardan biri də odur ki, jurnalistika üzrə “ictimai xidmət” kateqoriyasında qalib olanlara qızıl medal təqdim edilir, digər kateqoriyalar üzrə isə pul mükafatı və sertifikat verilir.

Pulitser mükafatı yalnız mükafatlandırma vasitəsi deyil, həm də jurnalistlər və yazıçılar üçün bir standart rolunu oynayır. Bu mükafata layiq görülmək peşəkar fəaliyyətin zirvəsi hesab olunur. Dünyanın ən nüfuzlu media qurumları və yazıçıları bu mükafatı qazanmaq üçün çalışır. Mükafatın qalibləri Pulitser Mükafatı Komitəsi tərəfindən müəyyən edilir ki, bu da onun obyektivliyini və etibarlılığını təmin edir.

Tarix boyu Pulitser mükafatı bir çox mühüm hadisələrin işıqlandırılmasında rol oynamış jurnalistlərə və bəşəriyyətin problemlərini dərin şəkildə əks etdirən yazıçılara təqdim olunmuşdur. Məsələn, müharibələr, sosial ədalətsizliklər, insan hüquqları və siyasi qalmaqallar kimi mövzular bu mükafatın diqqət mərkəzində olmuşdur. Bu da göstərir ki, Pulitser mükafatı sadəcə yaradıcılığı deyil, həm də cəmiyyətə təsiri qiymətləndirir.

Maraqlı faktlardan biri də odur ki, illər keçdikcə mükafatın kateqoriyaları genişlənmiş və müasir dövrün tələblərinə uyğunlaşdırılmışdır. Xüsusilə rəqəmsal jurnalistikanın inkişafı ilə yeni media formatları da qiymətləndirilməyə başlanmışdır. Fotojurnalistika sahəsində ayrıca kateqoriyaların yaradılması isə vizual medianın əhəmiyyətini artırmışdır.

Pulitser mükafatı ilə bağlı bir sıra unikal və maraqlı faktlar da mövcuddur. Məsələn, bu mükafat ilk dəfə 1917-ci ildə təqdim olunsa da, bəzi illərdə heç bir qalib seçilməmişdir; bu, münsiflərin yüksək standartlarından irəli gəlir. Digər maraqlı məqam isə odur ki, bəzi jurnalistlər bu mükafatı bir neçə dəfə qazanaraq tarixə düşmüşlər. Hətta bəzi hallarda mükafat ölümündən sonra da təqdim edilmişdir ki, bu da yaradıcı fəaliyyətin zamanla daha yaxşı qiymətləndirildiyini göstərir.

Bundan əlavə, Pulitser mükafatı yalnız böyük media qurumlarına deyil, bəzən kiçik və yerli qəzetlərə də verilmişdir. Bu isə göstərir ki, əsas meyar maliyyə gücü deyil, təqdim olunan materialın keyfiyyəti və cəmiyyətə təsiridir. Son illərdə isə onlayn jurnalistika və rəqəmsal platformalarda yayımlanan materialların da mükafata layiq görülməsi bu mükafatın zamana uyğun inkişaf etdiyini sübut edir.

Ədəbiyyat sahəsində də maraqlı hallar mövcuddur. Bəzi məşhur yazıçılar, məsələn Ernest Heminquey və Vilyam Folkner bu mükafata layiq görülərək dünya ədəbiyyatında öz mövqelərini daha da möhkəmləndirmişlər. Bununla yanaşı, bəzi böyük yazıçılar heç vaxt Pulitser mükafatı almamışdır ki, bu da mükafatın subyektiv seçim elementlərinin də mövcud olduğunu göstərir.

Nəticə etibarilə, Pulitser mükafatı həm tarixi, həm də müasir əhəmiyyəti ilə seçilən, jurnalistikanın və ədəbiyyatın inkişafına böyük töhfə verən bir mükafatdır.

Cozef Pulitserin ideyası bu gün də yaşayır və dünyanın hər yerində həqiqəti yazan, cəmiyyətə təsir edən və insanları düşündürən yaradıcı insanları ruhlandırmağa davam edir.

• “Molla Nəsrəddin” jurnalının 120 illiyinə həsr olunmuş sərgilər açıldı
• "Səni sevmək başqa birinə sillə vurmaqdı" - İlham Qəhrəmanın şeirləri
• “Ulduz müharibələri”ndəki başlıq rekord qiymətə satıldı