Kulis.az məşhur amerikalı yazıçı Maya Anjelunun həyatı və yaradıcılığı haqqında materialı təqdim edir.
Maya Anjelu sözün həm yaraya, həm də şəfaya çevrilə bildiyini öz həyatı ilə sübut edən nadir yazıçılardan idi. Onun taleyi sadəcə bir yazıçının bioqrafiyası deyil; bu, susqunluqdan səsə, qaranlıqdan işığa, travmadan sənətə doğru uzanan uzun və ağrılı bir yolun poetik salnaməsidir.
1928-ci ildə ABŞ-da doğulan Maya Anjelunun uşaqlığı rahat və təhlükəsiz keçməyib. Valideynlərinin ayrılığı onu erkən yaşda həyatın sərt üzü ilə tanış etdi.
Daha sarsıdıcı hadisə isə səkkiz yaşında yaşadığı travma oldu, o, anasının sevgilisi tərəfindən cinsi zorakılığa məruz qaldı. Bu hadisədən sonra onin dili tutuldu və təxminən beş il danışmadı.
Amma məhz bu uzun sükut illərində o, ədəbiyyatla nəfəs almağa başladı. Kitablar onun üçün sığınacaq və yeni bir dil oldu. O, Vilyam Şekspir, Çarlz Dikkens və Edqar Allan Po kimi klassiklərin əsərləri ilə böyüdü. Bu müəlliflər onun içində gizlənən səsi oyatdı.
Maya Anjelu yalnız yazıçı deyildi — o, həyatın müxtəlif sahələrində özünü sınamış bir sənətkar idi. O, gəncliyində tramvay sürücüsü, aşpaz, müğənni, aktrisa kimi çalışmışdı.
Hətta o dövrdə San-Fransiskoda ilk afroamerikalı qadın tramvay sürücülərindən biri olmuşdu, bu fakt onun cəmiyyətin sərhədlərini necə aşdığını göstərir.
1960-cı illərdə o, vətəndaş hüquqları hərəkatına qoşuldu və Martin Lüter Kinq və Malcolm X kimi simalarla birlikdə fəaliyyət göstərdi. Bu dövr onun düşüncə dünyasını daha da dərinləşdirdi və yazılarında sosial ədalət, irqçilik və insan ləyaqəti əsas mövzulardan birinə çevrildi.
1969-cu ildə nəşr olunan ən məşhur əsəri - “Mən bilirəm qəfəsdəki quş niyə oxuyur” (“I Know Why the Caged Bird Sings”) — onun həyatını və ruhunu açıq şəkildə ortaya qoydu.
Bu, təkcə avtobioqrafik əsər deyildi, həm də bir xalqın susdurulmuş səsinin simvoludur.
Bu kitabla Maya Anjelu ədəbiyyatda yeni bir qapı açdı — o, afroamerikalı qadınların həyatını açıq, səmimi və poetik dillə ifadə etdi.
Əsər uzun müddət mübahisələrə səbəb olsa da, eyni zamanda milyonlarla oxucunun qəlbinə yol tapdı.
Maya Anjelunun poeziyası güclü, qürurlu və üsyankar idi. Onun “Yenə də yüksəlirəm” şeiri bu gün də qadın gücünün və insan ləyaqətinin manifesti kimi səslənir. Onun şeirlərində ağrı var, amma bu ağrı ümidsiz deyil, əksinə, dirəniş və ümidlə doludur.
1993-cü ildə o, Bill Klintonun andiçmə mərasimində şeir oxuyan ilk afroamerikalı qadın oldu. Bu hadisə onun sözünün artıq təkcə ədəbiyyat deyil, tarix səviyyəsində qəbul edildiyini göstərirdi.
Maya Anjelunun həyatı sürprizlərlə dolu idi: O, bir vaxtlar professional rəqqasə və müğənni kimi səhnəyə çıxıb, onun səsi uzun illər susqun qalsa da, sonradan dünyanın ən güclü səslərindən birinə çevrildi.
O, altıdan çox dil bilirdi — fransız, ispan və bəzi Afrika dilləri də daxil olmaqla.
Maraqlıdır ki, o, yazarkən xüsusi rituala sahib idi: otel otağında, demək olar ki, boş bir mühitdə yazmağı üstün tuturdu.
Onun əsərləri ABŞ-da bəzi məktəblərdə qadağan edilsə də, bu, onların təsir gücünü daha da artırdı.
Maya Anjelu həyatın ən ağır sınaqlarından keçərək sözün gücünü yenidən kəşf etdi. O, sübut etdi ki, insanın səsi əlindən alına bilər, amma ruhunu susdurmaq və sındırmaq mümkün deyil.
Onun həyatı bizə bir həqiqəti xatırladır: insan bəzən qırılır, bəzən susur, bəzən itir, amma özünün dediyi kimi, yenidən qalxmaq həmişə mümkündür.
Maya Anjelu yenidən yüksəlməyin, danışmağın və yazmağın simvoludur. Onun əsərləri hələ uzun illər boyu insanlara cəsarət verməyə davam edəcək.
