Bu gün Amerikanın məşhur yazıçı,dramaturq və şairi Lenston Hyuzun anım günüdür.

Kulis.az onun həyatı və yaradıcılığı haqqında materialı təqdim edir.

Lenston Hyuz XX əsr Amerika ədəbiyyatının ən özünəməxsus, səsini bütöv bir xalqın səsinə çevirməyi bacarmış ən parlaq simalarından biridir. Onun həyatı sadəcə bir yazıçının bioqrafiyası deyil, eyni zamanda irqi bərabərsizliyə, çətinliklərə qarşı sözlə qələbə çalmış bir mübarizənin bədii salnaməsidir. 1920-ci illərdə Nyu-Yorkda baş qaldıran və qaradərili amerikalıların mədəni renessansı sayılan "Harlem İntibahı" hərəkatının rəhbərlərindən və əsas ilhamvericilərindən olan Hyuz, ədəbiyyata tamamilə yeni bir nəfəs gətirdi.

O, klassik poeziyanın sərt çərçivələrini sındıraraq küçənin, caz və blüz musiqisinin ritmlərini misralarına köçürdü. Buna görə də onu haqlı olaraq "caz poeziyasının atası" adlandırırlar.

Hyuzun uşaqlıq və gənclik illəri heç də rahat keçməmişdi. Valideynlərinin ayrılmasından sonra əsasən nənəsinin yanında böyüyən balaca Lenston erkən yaşlarından qürur, ədalət və xalq nağılları ruhunda tərbiyə almışdı. Atası onun yazıçı olmaq istəyinə qətiyyətlə qarşı çıxır, bunun gəlirsiz bir sahə olduğunu düşünərək oğlunu mühəndislik oxumağa məcbur edirdi. Lakin Lenstonun daxilindəki yaradıcılıq alovu hər şeydən güclü idi; o, Kolumbiya Universitetindəki mühəndislik təhsilini yarımçıq qoyaraq öz arzusunun ardınca getdi. Yazıçılıqla dolanmağın demək olar ki, qeyri-mümkün göründüyü bir dövrdə Hyuz fərqli işlərdə çalışdı – dənizçi oldu, Afrikaya və Avropaya səyahət etdi, Parisdə aşpaz köməkçisi və qabyuyan kimi işlədi. Bu zəngin və çətin həyat təcrübəsi onun yaradıcılığını xalqın real problemlərinə daha da yaxınlaşdırdı.

Onun kəşf olunma hekayəsi də ədəbiyyat dünyasının ən maraqlı hadisələrindən biridir. Vaşinqtonda bir oteldə ofisiant işləyərkən, o dövrün məşhur şairi Vaxel Lindseyin masasına xidmət edən Hyuz bəxtini sınamaq qərarına gəlir. O, yazdığı bir neçə şeiri utancaq şəkildə şairin masasına qoyur. Şeirlərdəki xam istedadı və musiqili ritmi dərhal hiss edən Lindsey, növbəti gün mətbuata verdiyi açıqlamada "ofisiant şair" tapdığını elan edir və bu hadisə Hyuzun ədəbi karyerasında böyük bir sıçrayış nöqtəsi olur.

Hyuzun yaradıcılığının əsas gücü onun öz xalqına olan sonsuz sevgisində və sadiqliyində idi. Digər bəzi qaradərili yazıçılardan fərqli olaraq, o, ağdərili oxucuların gözündə ideal görünməyə çalışmır, öz insanlarını olduğu kimi – sevincləri, kədərləri, yoxsulluqları, yumor hissi və daxili kübarlıqları ilə təsvir edirdi. O, təkcə şair deyil, həm də uğurlu dramaturq, nasir və publisist idi. Hyuzun yaratdığı "Cessi B. Simpl" xarakteri Harlem küçələrində yaşayan sadə bir insanın dili ilə cəmiyyətin ən dərin və ağrılı irqi problemlərini satirik və fəlsəfi tərzdə ortalığa qoyurdu.

Lenston Hyuz həm də böyük bir səyyah və beynəlxalq miqyaslı intellektual idi. 1930-cu illərdə o, SSRİ-yə səyahət etmiş, Orta Asiyada, o cümlədən Azərbaycanda olmuşdu. Bakıya gəlişi zamanı yerli ziyalılarla görüşmüş, şəhərin mədəniyyəti ilə tanış olmuşdu. Onun bu qlobal baxışı yaradıcılığına fərqli rənglər qatmış, onu təkcə Amerikanın deyil, bütün dünyada məzlum və hüquqları tapdanan insanların səsinə çevirmişdi.

Şairin 1956-cı ildə nəşr olunmuş "Dolaşarkən düşünürəm" ("I Wonder as I Wander") adlı avtobioqrafik kitabında 1932-ci ilin payızında (noyabr ayında) Bakıya gəlişi haqqında da yazıb. O, Bakıda olduğu müddətdə həm rəsmi ədəbi dairələrlə, həm də sıravi insanlarla sıx təmasda olub. Hyuz Bakıya gələndə onu o dövrün gənc, enerjili Azərbaycan sovet yazıçıları və şairləri qarşılayıblar. Rəsmi olaraq Yazıçılar İttifaqında təşkil olunan görüşlərdə yerli ədiblərlə ədəbiyyat, poeziya və irqi bərabərlik mövzularında uzun müzakirələr aparıb. Hyuz xatirələrində qeyd edir ki, buradakı ziyalılar onun şeirlərinə və Amerikanın cənubundakı irqi problemlərə böyük maraq göstərirdilər.

Hyuzu ən çox "Qara şəhər"in neftçiləri maraqlandırırdı. O, neft mədənlərinə getmiş, buradakı azərbaycanlı və rus fəhlələrlə, buruq ustaları ilə görüşmüşdü. Şair öz qeydlərində heyranlıqla yazırdı ki, cəmi 10-15 il əvvəl savadsız olan yerli fəhlələr indi mühəndislik edir, klublarda teatr tamaşalarına baxırlar. O, Bakı fəhlələrinin həyat tərzini Amerikanın cənubundakı qaradərili pambıq işçilərinin acınacaqlı vəziyyəti ilə müqayisə edirdi.

Dramaturq olduğu üçün Hyuz Bakı teatr həyatına xüsusi vaxt ayırmışdı. O, Bakıda operaya (xüsusən "Leyli və Məcnun" tipli milli sintezlərə) və dram tamaşalarına getmiş, pərdəarxasında yerli aktyorlar, rejissorlar və bəstəkarlarla söhbətlər aparmışdı. Şərq musiqisinin və teatrının heyranı olduğunu gizlətmirdi.

Şairin Bakı təəssüratlarının ən şirin və canlı detalı isə onun yerli uşaqlarla və küçə insanları ilə söhbətləri idi. Hyuz yazırdı ki, Bakı küçələrində gəzərkən uşaqlar onun ətrafına toplaşır, onun rənginə heyranlıqla baxır və ona böyük səmimiyyət göstərirdilər. O, Bakını "Xəzərin sahilində, Şərqlə Qərbin unikal şəkildə qovuşduğu, irqi harmoniyanın hökm sürdüyü rəngarəng bir şəhər" kimi təsvir edirdi.

• Şakiranın konserti üçün səhnə quraşdıran texnik faciəli şəkildə həyatını itirdi
• Günəş Mehdizadənin əri vəfat etdi
• Yazıçı Saday Budaqlı əməliyyat olundu