Bu gün Tatarıstanın məşhur şair və yazıçısı Həsən Tufanın anım günüdür.

Kulis.az onun haqqında materialı təqdim edir.

Həsən Tufan təkcə tatar poeziyasının deyil, bütövlükdə insanlıq ləyaqətinin amansız bir rejim qarşısında qazandığı zəfərin adıdır. Onun ömrü, sanki seçdiyi o fırtınalı təxəllüsün — "Tufan"ın diktəsi ilə yaşanıb, hər mərhələsi dramatik bir dastan kimi vərəqlənib.

Əsl adı Hizbulla olan bu gənc, doğularkən taleyinə yazılan o müqəddəs addan sovet rejiminin ateist basqıları altında imtina etmək məcburiyyətində qalanda, bəlkə də gələcəkdə ruhunun qopacağı mənəvi tufanlardan xəbərsiz idi. Uralın qaranlıq mis mədənlərində fəhləlik edən, ağır fiziki əməklə yoğrulan o yeniyetmə oğlan daxilindəki poeziya işığı heç vaxt sönmədi. Ufanın məşhur "Aliyə" mədrəsəsinə uzanan yolu, onun sadəcə təhsil deyil, həm də milli kimlik və azad sənət axtarışının başlanğıcı oldu.

1920-30-cu illərdə tatar poeziyasına gətirdiyi bənzərsiz lirik nəfəs, onu qısa zamanda xalqın sevimlisinə çevirdi. Hamının məcburi şəkildə zavodlardan, kolxozlardan, sovet ideologiyasının saxta nailiyyətlərindən yazdığı bir dövrdə, Həsən Tufan tatar dilinin musiqisini, insan qəlbinin ən incə tellərini və təbiətin saf gözəlliyini tərənnüm edirdi. Məhz bu cəsarət, insan ruhunu siyasi qəliblərə sığışdırmaq istəməyən azadlıq sevdası onun ən böyük "günahı" oldu.

1940-cı ilin soyuq qışında sovet DTK-sının (NKVD) qapını döyməsi ilə şairin həyatında əsl tufan qopdu. Millətçilikdə ittiham olunan sənətkara oxunan ölüm hökmü, onun yaradıcılığını susdurmaq istəyənlərin qəddar addımı idi. Günlərlə, bəlkə də həftələrlə həbsxana küncündə öldürüləcəyi anı gözləyən şairin mənəvi iztirablarını təsəvvür etmək çətindir. Son anda bu dəhşətli hökm 10 illik həbs və Sibir sürgünü ilə əvəzləndi. Lakin Sibirin buzlu cəhənnəmi, onun bədənini dondursa da, içindəki yaradıcılıq atəşini söndürə bilmədi. Ucqar Sibir kəndlərində çobanlıq edən, odun yaran, aclıq və səfalətlə üz-üzə qalan Həsən Tufan şeirlərini kağızsız, qələmsiz yazdı - onları yaddaşına köçürdü, ruhunda bəstələdi. Onun poeziyası Sibir şaxtasına qalib gələn mənəvi bir qalxana çevrildi.

1956-cı ildə, Stalin rejiminin yumşalmasından sonra bəraət alaraq doğma Kazana qayıdan Həsən Tufan artıq saçları ağarmış, lakin əyilməmiş bir canlı əfsanə idi. Onun qələmindən çıxan "Ağ çiçəklər" şeiri sadəcə bir təbiət təsviri deyil, repressiya qurbanlarının, itirilmiş illərin və çəkilən acıların simvolik mənada sənətə çevrilmiş göz yaşları idi. Şair vətəninə qayıdışı ilə tatar ədəbiyyatına ikinci baharını bəxş etdi.

Həsən Tufan 10 iyun 1981-ci ildə Kazan şəhərində 80 yaşında vəfat edib.

• “Ləzginka” rəqs ansamblı Bakıda konsert proqramı ilə çıxış etdi
• Milyonlarla dollar dəyəri olan məşhur əsər oğurlandı
• Rənglərin imperatoru, impressionistlərin qənimi