Bu gün görkəmli italyan rəssam Artemiziya Centileskinin doğum günüdür.

Kulis.az sənətçi haqqında məqaləni təqdim edir.

İncəsənət tarixi uzun əsrlər boyu kişilərin hegemonluğu altında olub. İntibah və Barokko dövrlərində qadınların nəinki rəssam olması, hətta rəssamlıq akademiyalarına qəbul edilməsi belə mümkünsüz görünürdü. Lakin XVII əsrin qaranlıq, intriqalarla dolu İtaliyasında bir qadın ortaya çıxdı və bütün tabuları yıxdı. O, təkcə fırçası ilə yox, həm də həyatdakı dözümü, cəsarəti və sarsılmaz iradəsi ilə tarixə düşdü. Bu qadın Artemiziya Centileski idi.

"Avtoportret"

Artemiziya 1593-cü ildə Romada dünyaya gəlib. Onun atası Oratsio Centileski dövrünün tanınmış rəssamlarından və məşhur Karavacconun yaxın dostlarından biri idi. Anasını çox erkən yaşlarında itirən Artemiziya uşaqlığını atasının emalatxanasında keçirir. Boyaları qarışdırır, kətanları hazırlayır və yavaş-yavaş rənglərin sehrli dünyasına daxil olurdu.

Çox keçmədən atası qızındakı qeyri-adi istedadı görür. Artemiziya sadəcə yaxşı rəsm çəkmirdi, onun əsərlərində dərin psixoloji gərginlik və qeyri-adi işıq-kölgə oyunu var idi. Cəmi 17 yaşı olanda o, ilk mühüm əsəri sayılan "Suzanna və qocalar"ı yaradır. Həmin dövrdə qadın rəssamların bu qədər mürəkkəb anatomik detalları təsvir etməsi görünməmiş hadisə idi. Lakin bu uğur tezliklə onun həyatının ən böyük faciəsi ilə kölgədə qalacaqdı.

"Suzanna və qocalar" əsəri

Təcavüz və xəyanət

Artemiziyanın atası qızının rəssamlıq texnikasını, xüsusən də perspektiv qaydalarını daha yaxşı mənimsəməsi üçün həmkarı Aqostino Tassini ona müəllim təyin edir. Tassi cəmiyyətdə xuliqan, davakar və əxlaqsız bir adam kimi tanınırdı. O, dəfələrlə gənc qızı narahat edir, ondan rədd cavabı alırdı.

1611-ci ilin may ayında Tassi vəziyyətdən istifadə edərək Artemiziyaya təcavüz edir. O dövrün qaydalarına görə, namusun təmizlənməsinin yeganə yolu təcavüzkarın qurbanla evlənməsi idi. Tassi də evlənəcəyinə söz verir və bu yalanla Artemiziyanı bir müddət susdurur. Lakin sonradan Tassinin onsuz da evli olduğu və qızı aldatdığı üzə çıxır. Bunu öyrənən ata Oratsio məhkəməyə müraciət edir.

"İsgəndəriyyəli Müqəddəs Ketrin" portreti

İşgəncəli məhkəmə

Məhkəmə prosesi düz yeddi ay davam edir və tarixə ən rüsvayçı məhkəmələrdən biri kimi düşür. O dövrdə qadının sözünə inanmırdılar. Artemiziyanın düz danışdığını sübut etmək üçün məhkəmə ona dəhşətli bir sınaq tətbiq edir: "Sibille" adlanan işgəncə.

Rəssam üçün barmaqlar onun həyatı deməkdir. Məhkəmə zalında Artemiziyanın barmaqlarına iplər bağlanır və o, ifadə verdikcə iplər sıxılır. Sümüklərinin qırılma təhlükəsinə baxmayaraq, gənc qadın geri çəkilmir. O, Tassinin üzünə baxaraq bağırır:

"Bu doğrudur, bu doğrudur, bu doğrudur! Sənin mənə verdiyin üzük bu idi və indi mənim barmaqlarım belədir".

Sonda Tassi təqsirkar bilinib Romadan sürgün edilsə də, o bu cəzanı heç vaxt tam çəkmir və tezliklə şəhərə qayıdır. Artemiziya isə böyük bir travma və zədələnmiş reputasiya ilə qalır.

Fırça ilə alınan qisas: "Yudit və Holofernes"

Məhkəmədən dərhal sonra Artemiziya Florensiyaya köçür və burada sənət tarixinin ən dəhşətli, ən ehtiraslı əsərlərindən birini – "Yudit və Holofernes"i yaradır. Bu tablo sadəcə İncil mövzusu deyildi, bu, açıq-aşkar bir qisas aktı idi.

Kişi rəssamlar (məsələn, Karavacco) eyni mövzunu işləyərkən Yuditi zərif, qorxaq və iyrəncliklə baş kəsən bir qadın kimi təsvir edirdilər. Artemiziyanın tablosunda isə hər şey fərqlidir. Yudit bütün bədən ağırlığını istifadə edərək Holofernesin başını kəsir, qan fışqırır. Yuditin köməkçisi Abra sadəcə kənardan baxmır, o da Holofernesi var gücü ilə basdırır.

Ən təsiredici detal isə budur: Holofernesin üzü Aqostino Tassinin üzüdür, Yudit isə Artemiziyanın avtoportretidir. O, real həyatda ala bilmədiyi qisası kətan üzərində ən vəhşi və ən əbədi formada almışdı.

"Yudit və Holofernes" əsəri

Şöhrət, Florensiya və Qalileo

Florensiyada Artemiziyanın ulduzu parlamağa başlayır. O, Mediçilər ailəsinin himayəsinə keçir. Uğurları o qədər böyük olur ki, onu Avropanın ən nüfuzlu incəsənət qurumuna – "Accademia delle Arti del Disegno"ya qəbul edirlər. Artemiziya bura qəbul edilən ilk qadın olur.

Burada o, nəinki sənət dünyasının kişiləri ilə eyni səviyyədə dayanır, hətta dövrünün ən böyük dühaları ilə dostlaşır. Məşhur alim Qalileo Qaliley ilə onun yaxın dostluğu yaranır. Onlar uzun illər məktublaşır, incəsənət, elm və optika haqqında müzakirələr aparırlar. Artemiziyanın cəsarəti və savadı onu təkcə bir rəssam yox, eyni zamanda hörmətli bir ziyalıya çevirmişdi.

"Mariya Maqdalena ekztazda" əsəri

Son illər və unudulmaz miras

Artemiziya həyatının sonrakı illərində Neapol, Roma və qısa müddət Londonda fəaliyyət göstərir. O, öz dövrü üçün ağlasığmaz bir müstəqilliklə yaşayır, ailəsini təkbaşına dolandırır və müştəriləri ilə birbaşa özü müqavilələr bağlayırdı. Sifarişçilərinə yazdığı bir məktubda o, məğrurluqla belə deyirdi:

"Bir qadının nələr edə biləcəyini görəcəksiniz... Siz bu qadın ruhunda Sezarın ruhunu tapacaqsınız".

Artemiziya Centileski 1656-cı ildə Neapolda vəfat edir. Ölümündən sonra uzun illər boyu onun əsərləri atasına və ya digər kişi rəssamlara aid edildi. Cəmiyyət belə bir istedadın qadından gələ biləcəyini qəbul etmək istəmirdi.

"Kleopatra" əsəri

Lakin zaman hər şeyi öz yerinə qoydu. XX əsrdə yenidən kəşf edilən Artemiziya bu gün təkcə İtalyan Barokkosunun ən böyük nümayəndələrindən biri deyil, həm də ədalətsizliyə sənəti ilə üsyan edən qadın gücünün simvolu sayılır. Onun tablolarındakı qadınlar ağlamır, qurban olmur, onlar mübarizə aparır və qalib gəlirlər. Məhz buna görə Artemiziya Centileski incəsənət tarixinin ən parlaq, ən qürurlu nümayəndələrindən biri kimi yaşamağa davam edir.

• Madonnadan 21 il sonra yeni albom: "Confessions II"
• “Shahin Novrasli Festival-2026” ədəbi müsabiqəsinin nəticələri açıqlandı
• "Pyeronun sirri" əsərinin müəllifi vəfat etdi