Bu gün görkəmli italyan rəssam Andrea Del Sartonun doğum günüdür.

Kulis.az Sadiq İsmayılın sənətçi haqqında materialını təqdim edir.

İtalyan İntibahının "qızıl əsri" dedikdə ağlımıza ilk növbədə Leonardo da Vinçi, Mikelancelo və Rafael gəlir. Lakin bu üç böyük titanla eyni havanı udan, fırçasının hər bir toxunuşunda mükəmməlliyi əldə edən başqa bir usta da var idi: Andrea del Sarto. Müasirləri onu “qüsursuz rəssam” adlandırırdılar. Onun əsərləri anatomik dəqiqilik və qüsursuz mütənasibliyi ilə seçiliir.

Dərzi oğlunun Florensiyanın sənət zirvəsinə yüksəlişi

İtalyan dilində “dərzi oğlu” mənasına gələn “del Sarto” ifadəsi onun atasının peşəsi ilə əlaqədar idi. Kiçik yaşlarından zərgər və rəssam emalatxanalarında çalışan Andrea işıq-kölgə keçidlərini və parça qatlarının axıcılığını elə dəqiqliklə mənimsədi ki, qısa zamanda Florensiyanın ən çox tələb olunan ustalarından birinə çevrildi. Onun üçün rəsm çəkmək nəfəs almaq qədər təbii və texniki baxımdan qüsursuz idi.

Rənglərin sehrbazıının şah əsəri : “Harpiyalar Madonnası”

Sartonun sənətindəki ən böyük üstünlüklərdən biri rəng palitrası və işıqlandırma idi. O, Leonardonun yumşaq kölgə keçidləri texnikasını götürüb ona canlı, dolğun rənglər qatdı. Onun 1517-ci ildə çəkdiyi “Harpiyalar Madonnası” yüksək İntibah klassisizminin zirvəsi hesab olunur. Bu əsərdə Məryəm ananın duruşundakı heykəltəraşlıq əzəməti, mələklərin və müqəddəs obrazların üzündəki təbii ifadə, rənglərin bir-biri ilə harmoniyası həm Rafaelin zərifliyini, həm də Mikelancelonun gücünü xatırladır.

Fransız kralının sarayında böyük qalmaqal

1518-ci ildə Fransa Kralı I Fransisk Andreanı öz sarayına dəvət etdi. Kral onun istedadına heyran qalmışdı və ona böyük sərvət təklif edirdi. Lakin Andreanın Fransa macərası gözlənilmədən bitdi. Rəvayətə görə, həyat yoldaşının həsrətinə dözməyən rəssam, kraldan Florensiyaya qayıtmaq üçün icazə istədi. Kral ona sənət əsərləri toplamaq üçün böyük miqdarda pul verib geri qayıtmasını tapşırsa da, Andrea bu pulu həyat yoldaşı üçün ev tikməyə xərclədi və bir daha Fransaya qayıtmadı. Bu addım onun beynəlxalq nüfuzuna böyük zərbə vurdu.

Həddindən artıq mükəmməl boyakar niyə birinci ola bilmədi?

Məşhur sənət tarixçisi Corco Vazari öz yazılarında Andrea del Sartonun faciəsini belə təsvir edirdi:

“Onun fırçasında heç bir xəta yox idi. Lakin əsərlərində böyük dahi şəxsiyyətlərə xas olan o dramatik alov, iddia və çılğınlıq çatışmırdı”.

Mikelancelo və da Vinçi sənəti fəlsəfə və elmlə birləşdirir, böyük ambisiyalar arxasınca qaçırdılar. Andrea isə sakit, iddiasız və emalatxanasına bağlı bir sənətkar idi. O, möhtəşəm Mannerizm hərəkatının təməlini qoyacaq Rosso Fiorentino və Cakopo Pontormo kimi böyük tələbələr yetişdirsə də, özü həmişə kölgədə qalmağı seçdi.

Taun epidemiyasının sükutunda tənhalıq: “qüsursuz rəssam”ın faciəvi sonu

1530-cu ilin payızında Florensiyanı dəhşətli bir fəlakət — taun epidemiyası bürüdü. Şəhərdə minlərlə insan həyatını itirir, küçələri qorxu və xaos bürüyürdü. Təəssüf ki, bu amansız xəstəliyə yoluxanlardan biri də 44 yaşlı Andrea del Sarto oldu.

Onun ölümü yaşadığı həyat kimi həm dramatik, həm də faciəvi bir sükut içində baş verdi. Şagirdlərindən birinin yazdığına görə, rəssam xəstələnərkən ən çox güvəndiyi və uğrunda kralın sərvətini belə qurban verdiyi həyat yoldaşı Lukreziya infeksiya qorxusundan onun yanına daxil olmaqdan çəkinirdi. Andrea tək-tənha, ehtiyac duyduğu qayğıdan uzaq şəkildə çarpayısında son nəfəsini verdi.

Hətta onun dəfn mərasimi də möhtəşəm sənətinə yaraşan təmtəraqla keçirilmədi. Epidemiya qorxusu səbəbindən, heç bir böyük mərasim təşkil olunmadan, dostları və şəhər əhalisi xəbər tutmadan, nəşi gecənin qaranlığında tələsik Florensiyadakı bir kilsədə torpağa tapşırıldı. Beləcə, fırçası ilə sənətə qüsursuzluq gətirən usta, həyatına tam bir tənhalıq və sükut içində nöqtə qoydu.

Andrea del Sarto pafoslu dramatizm yerinə, vizual təmizliyi və harmoniyanı seçən ustadır. Əgər Renessans sənətində səhvsiz bir kompozisiya və işıq dərsi axtarırsınızsa, baxmalı olduğunuz ilk ünvan del Sartonun fırçasıdır.

• Yataqda ölənə şaşan Türkəm mən - Əmin Abid Gültəkin
• İndi onu səngərdə bəs üşütmürmü qar, külək? - Əhməd Cəmil
• Artıq adamlar - Anton Çexovun hekayəsi