Kulis.az fərqli cinayətlər törətməkdə təqsirləndirilən məşhur 8 yazıçının siyahısını təqdim edir.

1. Fyodor Dostoyevski

Rus ədəbiyyatının nəhəng siması Dostoyevski gənc yaşlarında siyasi fəaliyyətinə görə ciddi hüquqi problemlərlə üzləşib. O, "Petraşevski dərnəyi"nin üzvü olduğu və qadağan olunmuş mətnləri oxuduğu üçün 1849-cu ildə həbs edilib. Yazıçı əvvəlcə güllələnməyə məhkum edilsə də, edama bir neçə dəqiqə qalmış hökm dəyişdirilərək Sibirə sürgünlə əvəz olunub.

Dostoyevski dörd il Omsk katorqasında ağır şəraitdə cəza çəkib, daha sonra isə hərbi xidmətə göndərilib. Bu dövrdə keçirdiyi fiziki və mənəvi sarsıntılar, rastlaşdığı cinayətkar xarakterlər onun gələcək yaradıcılığına, xüsusilə, "Cinayət və cəza" və "Ölü evdən qeydlər" əsərlərinə ciddi təsir göstərib.

2. Oskar Uayld

Viktoriya dövrü İngiltərəsinin ən parlaq dramaturqlarından biri olan Oskar Uayld öz dövrünün sərt əxlaq qanunlarının qurbanı olub. 1895-ci ildə o, homoseksuallıq ittihamı ilə (o dövrün qanunvericiliyində "kobud əxlaqsızlıq" kimi qeyd olunurdu) mühakimə edilərək iki il müddətinə ağır icbari işlərə məhkum olunub.

Həbsxana həyatı Uayldın həm sağlamlığını, həm də karyerasını sarsıdıb. O, həbsdə olduğu müddətdə məşhur "De Profundis" ("Dərinliklərdən") məktubunu, azadlığa çıxdıqdan sonra isə "Redinq zindanının balladası" əsərini qələmə alıb. Yazıçı cəzasını çəkib qurtardıqdan qısa müddət sonra yoxsulluq içində vəfat edib.

3. O. Henri (William Sydney Porter)

Qısa hekayə ustası kimi tanınan O. Henri ədəbi fəaliyyətə başlamazdan əvvəl bank əməkdaşı olub. O, Texasda işlədiyi bankda mənimsəmə (külli miqdarda pulu talama) ittihamı ilə üzləşib. Cəzadan yayınmaq üçün əvvəlcə Hondurasa qaçsa da, həyat yoldaşının ağır xəstəliyi səbəbindən geri qayıdaraq təslim olub.

Porter üç il həbs cəzası çəkib və məhz bu dövrdə qızına maddi yardım etmək məqsədilə hekayələr yazmağa başlayıb. Keçmişini gizlətmək üçün əsərlərini jurnallara "O. Henri" təxəllüsü ilə göndərib. Həbsxana həyatı ona insan xarakterlərini dərindən öyrənmək imkanı yaradıb və bu, onun əsərlərinin uğur qazanmasında böyük rol oynayıb.

4. Markiz de Sad

Fransız aristokratı və yazıçısı Markiz de Sad tarixin ən qalmaqallı şəxsiyyətlərindən biridir. O, müxtəlif vaxtlarda zorakılıq, küfr və əxlaq normalarını pozan digər əməllərinə görə dəfələrlə həbs edilib. De Sad ömrünün təxminən 32 ilini müxtəlif həbsxanalarda (o cümlədən Bastiliyada) və psixiatriya xəstəxanalarında keçirib.

Onun bir çox əsəri, o cümlədən məşhur "Sodomun 120 günü" romanı məhz həbsxana divarları arasında qələmə alınıb. Yazıçı öz əsərlərində mütləq azadlığı və sonsuz həzzi təbliğ edirdi ki, bu da dövrün qanunları və kilsə ehkamları ilə tamamilə ziddiyyət təşkil edirdi.

5. Migel de Servantes

Müasir roman janrının ilk nümunəsi hesab olunan "Don Kixot"un müəllifi Servantesin həyatı olduqca keşməkəşli keçib. Ədəbi fəaliyyətdən əvvəl o, vergiyığan işləyib. Lakin 1597-ci ildə dövlət vəsaitinin mənimsənilməsi və maliyyə pozuntuları ittihamı ilə Sevilya həbsxanasına salınıb (bəzi mənbələrə görə, bankın iflası nəticəsində pulları köçürə bilmədiyi üçün həbs edilib).

Servantesin şah əsəri olan "Don Kixot"un ilkin ideyası və bəlkə də ilk fəsilləri məhz bu həbsxana divarları arasında yaranıb. Yazıçı kitabın proloqunda bu faktı dolayısı ilə təsdiqləyərək qeyd edir ki, bu hekayə "hər cür narahatlığın hökm sürdüyü və hər kədərli səsin eşidildiyi bir zindanda" doğulub.

6. Pol Verlen

Fransız simvolizminin ən görkəmli nümayəndələrindən biri olan Verlenin həbsi digər dahi şair Artur Rembo ilə yaşadığı gərgin münasibətlərlə əlaqədardır. 1873-cü ildə Brüsseldə sərxoş vəziyyətdə aralarında yaranan mübahisə zamanı Verlen tapançadan atəş açaraq Rembonu biləyindən yaralayıb.

Bu hadisəyə görə Verlen iki il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib. Həbsxana həyatı şairin daxili dünyasında ciddi dəyişikliklərə yol açıb; o, burada katolikliyə qayıdıb və ən təsirli şeirlərindən bəzilərini ("Sagesse" – "Müdriklik" toplusu) qələmə alıb. Onun həbsxana təcrübəsi fransız poeziyasında dekadansın inkişafına təsir göstərən əsas amillərdən biri hesab olunur.

7. Uilyam S. Berrouz

"Bit nəsli"nin (Beat Generation) görkəmli nümayəndələrindən və postmodernizmin banilərindən olan Berrouz, bəlkə də, bu siyahıda ən ağır cinayəti törətmiş şəxsdir. 1951-ci ildə Meksikada sərxoş olduğu bir gecədə o, həyat yoldaşı Coan Vollmer ilə "Vilhelm Tell" oyununu oynamaq qərarına gəlir. Berrouz arvadının başına qoyduğu stəkanı nişan alarkən hədəfdən yayınır və onu alnından vuraraq öldürür.

Meksika qanunlarına görə, o, ehtiyatsızlıqdan adam öldürmə maddəsi ilə ittiham olunsa da, rüşvət və hüquqi boşluqlar sayəsində qısa müddət həbsdə qaldıqdan sonra ABŞ-a qayıda bilir. Berrouz sonralar etiraf edirdi ki, Coanın ölümü olmasaydı, o, heç vaxt yazıçı olmazdı; bu faciəvi hadisə onu "Yunker" ("Junky") və "Çılpaq nahar" ("Naked Lunch") kimi əsərləri yazmağa sövq edən qaranlıq bir qüvvəyə çevrilmişdi.

8. Aleksandr Soljenitsın

Sovet dövrünün ən məşhur dissident yazıçısı Soljenitsın İkinci Dünya müharibəsində kapitan rütbəsində xidmət edərkən həbs olunub. Onun "cinayəti" dostuna yazdığı məktubda Stalini "bığlı kişi" adlandıraraq tənqid etməsi idi. Bu "siyasi cinayətə" görə o, 8 il müddətinə QULAQ düşərgələrinə məhkum edilib.

Soljenitsının bütün yaradıcılığı ("İvan Denisoviçin bir günü", "QULAQ arxipelaqı") məhz bu həbsxana və sürgün təcrübəsi üzərində qurulub. O, sadəcə bir məhbus deyil, həm də sovet cəza sisteminin salnaməçisinə çevrilib. Yazıçının əsərləri təkcə ədəbi dəyərinə görə deyil, həm də totalitar rejimin iç üzünü açan tarixi sənədlər kimi dünya miqyasında böyük əks-səda doğurub.

• "Pulitser"dən imtina edən Nobel mükafatçısı - O, hekayələrini hansı yazıçıya satmışdı?
• Döyülmə və işgəncələrdən havalanan "xalq düşməni" - Onun həyat yoldaşı repressiyadan necə yayına bilmişdi?
• Əllərin ilantək çevik - Mixay Emineskunun şeirləri