Bu gün macar əsilli ABŞ bəstəkarı Mikloş Rojanın anım günüdür.
Kulis.az sənətçi haqqında materialı təqdim edir.
Macarıstan əsilli ABŞ bəstəkarı Mikloş Roja musiqişünas və Hollivud kinematoqrafiyasının tanınmış simfonistlərindən biridir. Üç dəfə "Oskar" mükafatına layiq görülən Roja akademik klassik musiqi ənənələrini, xüsusilə macar folklor motivlərini kinematoqrafiyaya gətirərək film musiqisinin statusunu müstəqil sənət səviyyəsinə qaldırıb.
Budapeştdə doğulan və Leypsiq Konservatoriyasında təhsil alan bəstəkar gənc yaşlarından Bela Bartok və Zoltan Kodayın izi ilə gedərək macar xalq musiqisinin ritmik və harmonik strukturlarını mənimsəyib. Paris və Londondakı fəaliyyətindən sonra Hollivuda dəvət alan Roja kino musiqisinin əsas isimlərindən birinə çevrilib.
Alfred Hiçkokun "Spellbound" və Billi Uaylderin "Double Indemnity" filmlərinə yazdığı musiqilər gərginlik və psixoloji xüsusiyyətlərinə görə janrın dönüş nöqtəsi olub. Bəstəkar "Spellbound" filmində termenvoks alətindən istifadə edərək kino tarixində ilk dəfə psixoloji pozuntunu elektron-akustik səslə təsvir edib.
Roja həm də monumental tarixi filmlərin musiqi müəllifi kimi tanınıb. Onun "Ben-Hur", "Quo Vadis" və "El Cid" kimi ekran işləri üçün yazdığı partituralar kino musiqisinin fonduna daxil olub.
Mikloş Rojanın karyerasına İkinci Dünya müharibəsi zamanı vətəni Macarıstandan təcrid olunması və ailəsinin üzləşdiyi faciələr təsir göstərib. Avropada faşizmin və antisemitizmin yayıldığı 1930-cu illərin sonunda Fransa və Böyük Britaniyadakı fəaliyyətini dayandırıb ABŞ-yə köçmək məcburiyyətində qalan bəstəkar Avropada qalan ailəsi və qohumları üçün narahatlıq keçirib.
Müharibə dövründə bəstəkarın bir çox yaxın qohumu və dostu Macarıstandakı Holokost zamanı həyatını itirib. Vətəni ilə əlaqəsi kəsilən bəstəkarın mədəniyyətin və yaxınlarının məhv edilməsi xəbərlərini Hollivudda izləməsi onda psixoloji travma yaradıb. O, özünü ömrünün sonuna qədər mənəvi baxımdan "sürgündə" hesab edib. Bəstəkar avtobioqrafiyasında qeyd edib ki, Hollivudda qazandığı şöhrət və sərvət vətənindəki yaxınlarını qoruya bilməməsi faktını unutdurmayıb. Bu nostalgiya onun akademik əsərlərində, xüsusilə skripka və violonçel konsertlərində əks olunub.
Mikloş Roja hazırda Macarıstanda və qlobal musiqi dünyasında klassik simfonik kino musiqisinin əsas simalarından biri kimi qəbul edilir. Budapeşt Musiqi Akademiyasında və Macarıstan Filarmoniyasında bəstəkarın həm film musiqiləri, həm də akademik simfonik əsərləri müntəzəm ifa olunur. Macar musiqişünasları onu Bartok və Kodayla bir cərgədə, macar musiqi kimliyini dünyaya tanıdan sima kimi təqdim edirlər.
Hazırda dünya orkestrləri, o cümlədən London Simfonik Orkestri və Vyana Filarmoniyası Rojanın "Ben-Hur" və "El Cid" süitalarını müstəqil klassik əsər kimi konsert proqramlarına daxil edirlər.
Con Uilyams, Hans Zimmer və Hovard Şor kimi Hollivud bəstəkarları Mikloş Rojanı əsas müəllimlərindən və ilham mənbəylərindən biri adlandırırlar. Mikloş Roja kinematoqrafiyanı simfonik elementlərlə zənginləşdirən bəstəkar kimi xatırlanır.
