21 Mart Ümumdünya Poeziya Günüdür.
Kulis.az mövzu ilə bağlı materialı təqdim edir.
Poeziya bəşəriyyətin ən qədim və ən səmimi yaddaş kartıdır. O, sadəcə qafiyəli sətirlər toplusu deyil, insan ruhunun ən dərin qatlarının, kədərinin və sevincinin musiqisiz nəğməsidir.
1999-cu ildə UNESCO tərəfindən təsis edilən Ümumdünya Poeziya Günü hər il 21 martda – təbiətin oyandığı, baharın gəldiyi bir gündə qeyd olunur. Bu tarixin seçilməsi təsadüfi deyil; necə ki bahar torpağı dirildir, poeziya da insan düşüncəsini və dilin estetik gücünü hər dövrdə yenidən canlandırır.
Azərbaycan ədəbiyyatı da bu böyük xəzinənin ən parlaq parçalarından biridir. Nizaminin hikməti, Füzulinin qəlbi titrədən qəzəlləri və müasir şairlərimizin azad ruhlu misraları poeziyanın ölməzliyinin sübutudur.
21 mart həm təbiətin, həm də ruhun bayramıdır. Bu gün bir kitab rəfinə yaxınlaşmaq, unudulmuş bir şeiri yenidən oxumaq və ya hisslərimizi bircə misra ilə ifadə etmək üçün ən gözəl bəhanədir. Çünki poeziya olan yerdə ruh heç vaxt qocalmır.
Poeziya ilə bağlı maraqlı faktlar:
Tarixin ilk yazarı bir qadın şairdir: Dünyada adı məlum olan ilk müəllif e.ə. 23-cü əsrdə yaşamış şumer şahzadəsi və baş rahibə Enheduannadır. Onun tanrılara həsr etdiyi himnlər bəşər tarixində fərdi müəllif imzası daşıyan ilk ədəbi nümunələr sayılır.
***
Poeziya musiqidən qədimdir (yazılı olaraq): Bir çox mədəniyyətlərdə şeir musiqi alətləri icad edilməzdən əvvəl yaranıb. İnsanlar ritmik nitqdən istifadə edərək məlumatları yadda saxlamağı asanlaşdırırdılar.
***
Beyin üçün "musiqi" təsiri: Nevroloqlar müəyyən ediblər ki, şeir oxuyarkən beynin sağ yarımkürəsi eynilə musiqi dinləyərkən verdiyi reaksiyanı verir. Şeir beynimizi "rəqs etməyə" məcbur edir.
***
Ən qısa şeir forması: Yaponların Hayku janrı cəmi 17 hecadan ibarətdir. Cəmi üç sətirlə bütöv bir kainat mənzərəsini və ya dərin bir fəlsəfi fikri ifadə etmək poeziyanın möcüzəsidir.
***
Dünyanın ən uzun şeiri: Hindistanın "Mahabharata" dastanı təxminən 200.000 fərdi misradan ibarətdir. Bu, "İliada" və "Odisseya"nın cəmindən təxminən 10 dəfə böyükdür.
***
Qafiyəsiz şeir inqilabı: Maraqlıdır ki, qədim yunan və latın poeziyasında bildiyimiz mənada "qafiyə" (sətir sonu səsləşməsi) demək olar ki, yox idi. Onlar qafiyəyə deyil, misranın ritminə və ölçüsünə önəm verirdilər.
***
Yaddaşın dostu: Qədim dövrlərdə qanunlar, tibbi reseptlər və tarixi hadisələr şeir formasında yazılırdı. Çünki ritmik və qafiyəli mətni yadda saxlamaq düz yazıdan (nəsr) qat-qat asandır.
***
Poeziya terapevtikdir: "Poeziya terapiyası" rəsmi psixoloji metod kimi qəbul edilir. İnsanın öz hisslərini metaforalarla ifadə etməsi emosional travmaların sağalmasına kömək edir.
***
Kosmosda səslənən şeir: 1971-ci ildə "Apollon 15" missiyası zamanı astronavt Al Worden Ay orbitində olarkən şeir oxumuşdu. Beləliklə, poeziya sözün əsl mənasında ulduzlara çatmışdı.
***
Metrik müxtəliflik: Poeziya həm də riyaziyyatdır. Məsələn, Şekspirin istifadə etdiyi "Yambik pentametr" ölçüsü insanın ürək döyüntüsü ritminə ən yaxın olan ölçü hesab olunur.
***
21 Mart Ümumdünya Poeziya Günü bizə xatırladır ki, texnologiyanın sürətlə inkişaf etdiyi bu dövrdə belə, bir insanın qəlbindən qopan səmimi bir misra dünyanı dəyişmək gücünə malikdir. Poeziya — ruhun danışdığı dildir.
