Kulis.az "Palitra" rubrikasında rəssam Con Henri Tvaxtmanın "Ark-la-Batay mənzərəsi" ("Arques-la-Bataille") əsəri haqqında materialı təqdim edir.
Con Henri Tvaxtman ABŞ-nin Ohayo ştatının Sinsinnati şəhərində alman mühacir ailəsində anadan olub.
O, ilk bədii təhsilini doğma şəhərində aldıqdan sonra “Münhen Təsviri Sənət Akademiyası”nda və Parisdəki məşhur “Academie Julian”da təhsilini davam etdirib.
Avropada yaşadığı illərdə yapon estetikası, “Uistler” tonalizmi və fransız impressionizmi ilə tanış olub.
ABŞ-yə qayıtdıqdan sonra Konnektikut ştatının Qrinviç şəhərindəki təsərrüfatında məskunlaşıb və burada öz həyətini, mülkünü və xüsusilə qış mənzərələrini fəsillər üzrə təsvir edib. 1897-ci ildə mühafizəkar sənət dairələrinə etiraz olaraq yaradılan və amerikan impresionizmi təbliğ edən məşhur "On amerikan rəssamı" qrupunun təsisçilərindən biri olub, 49 yaşında qəfil vəfat edib.
"Ark-la-Batay mənzərəsi" Tvaxtmanın Fransa dövrü əsərlərinin zirvə nöqtəsi hesab olunur. Rəssam Parisdəki “Academie Julian”da təhsil alarkən, 1884-cü ilin yayında ailəsi ilə birlikdə Fransanın Normandiya bölgəsində yerləşən “Ark-la-Batay” kəndində ev kirayələmişdi. O, orada Arks çayının qolu olan Betün çayı sahilini açıq havada kiçik yağlı boya etüdləri şəklində çəkdi.
1884–1885-ci illərin qışında Parisdəki emalatxanasına qayıdan Tvaxtman həmin təbii etüdü böyük, monumental kətan üzərinə keçirərək bu şah əsərini tamamladı. Əsər Paris Salonu standartlarına uyğun ölçüdə (təxminən 152 x 200 sm) işlənmiş və rəssamın fransız akademizmini, yapon sənətini və “Uistler” üslubunu sintez etdiyi əsas işə çevrilmişdir. Əsər hal-hazırda Nyu-Yorkun "Metropoliten İncəsənət Muzeyi"ndə saxlanılır.
Ark-la-Batay mənzərəsi”ndə sakitlik, poeziya və vizual balans ön plana çıxır.
Əsərin kompozisiyası yuxarıdan aşağıya doğru süzülən çay xətti, qamışlıqlar və sahildəki bitkilərlə qurulmuşdur. Şaquli ağac gövdələri ilə üfüqi su səthi arasında təmkinli bir ritm var. Məkanın düzlüyü və dekorativ naxış quruluşu Yapon ağac oyma sənətinin güclü təsirini göstərir.
Rəsmdə kəskin kontrastlardan istifadə edilmir. Bozumtul, dumanlı, gümüşü-yaşıl və solğun tonlar üstünlük təşkil edir. Ceyms Uistlerin tonalizm estetikasına sadiq qalan Tvaxtman işığı birbaşa parıltı kimi yox, havanın daxilinə yayılmış yumşaq atmosfer kimi təsvir etmişdir.
Əsər sakitlik, təklik və dərin bir meditativ sükunət hissi təlqin edir. Su səthindəki əks olunmalar və dumanlı arxa fon təbiətin keçici, lakin ruhi anını dondurur.
"Ark-la-Batay mənzərəsi” amerikan incəsənətində Avropa təsirinin yerli sənət üslubu ilə qovuşduğu ən mühüm dönüş nöqtələrindən biridir.
Əsər dumanlı tonal palitrası və yapon estetikası ilə amerikan tonalizminin zirvəsidir. Eyni zamanda, Tvaxtmanın növbəti illərdə yaradacağı amerikan impressionizmi hərəkatı üçün texniki və ideoloji bazanı formalaşdırmışdır.
Kompozisiyanın minimalizmi, kətan səthinin təmkinli işlənməsi və detallardan qaçaraq ümumi əhval-ruhiyyəyə fokuslanması 20-ci əsr amerikan modernizminə və abstrakt sənətinə zəmin yaratmışdır. Rəssam dostları üçün bu rəsm təbiəti naturalist kopyalamaq yox, onun ruhi mahiyyətini təsvir etmək baxımından böyük ilham mənbəyi olmuşdur.
Con Henri Tvaxtman bu gün həm Amerikada, həm də dünya sənət mühitində son dərəcə aktual və yüksək qiymətləndirilən rəssamdır.
Onun əsərləri Nyu-Yorkun “Metropoliten” və Vaşinqtonun “Milli İncəsənət Qalereyası” kimi dünyanın ən mötəbər muzeylərində daimi ekspozisiyalarda nümayiş olunur. Müasir tənqidçilər onu sadəcə klassik bir empresyonist kimi deyil, təbiəti minimalist və poetik forma abstraksiyasına çevirdiyinə görə 20-ci əsr müasir amerikan rəssamlığının öndərlərindən biri hesab edirlər.
