Bu gün məşhur hind rejissor Vişal Bhardvacın doğum günüdür.
Kulis.az sənətkarın həyatı və yaradıcılığı haqqında Sadiq İsmayılın hazırladığı materialı təqdim edir.
Vişal Bhardvac müasir Hindistan kinosunun (Bollivud) ən orijinal, dərin və çoxşaxəli sənətkarlarından biri, kinorejissor, ssenarist, bəstəkar, müğənni və prodüserdir. O, adətən kommersiya şablonları, parlaq rəqslər və bəsit melodramlarla tanınan hind kinosuna qərb ədəbiyyatının nizamlı fəlsəfəsini — xüsusilə Uilyam Şekspirin kəskin faciələrini gətirib və onları Hindistanın sosial, siyasi və psixoloji həqiqətləri ilə möcüzəvi şəkildə qovuşdurub.
Öz filmlərinin musiqisini şəxsən bəstələyən, kadrın ritmini nota köçürən nadir müəlliflərdən biri olan Bhardvac müasir Hindistan kinematoqrafiyasının simasını kökündən dəyişən bir neçə müstəqil vizyonerdən biridir.
Vişal Bhardvac Uttar-Pradeş ştatının Bijnor rayonunda anadan olub. Onun uşaqlıq və gənclik illəri poeziya və musiqi atmosferində keçib. Atası Ram Avtar Bhardvac Hindistan poeziyasında tanınan bir şair və şeir ssenaristi idi. Bu ailə mühiti gənc Vişalda sözün qüdrətinə və musiqinin poetik gücünə sonsuz sevgi aşılayırdı.
Bhardvac əvvəlcə peşəkar kriket oyunçusu olmaq arzusunda idi. Lakin 17 yaşında ikən keçirdiyi ağır zədə onun idman karyerasına son qoydu. Bu gözlənilməz hadisə onun bütün həyat axınını musiqiyə tərəf yönəltdi. Dehli Universitetində təhsil alarkən harmonium çalmağı öyrəndi və tezliklə musiqi bəstələməyə başladı. 1990-cı illərin ortalarında Mumbay kinosuna addım atan Bhardvac ilk olaraq bəstəkar kimi tanındı.
"Maachis" filmi üçün bəstələdiyi unudulmaz musiqilər ona Hindistanın ən mötəbər milli film mükafatını qazandırdı. Lakin bəstəkarlıq fəaliyyəti onun içindəki böyük hekayəçilik həvəsini tam təmin etmirdi. O, kadrın yalnız səsini deyil, həm də vizual dünyasını özü idarə etmək istəyirdi.
Vişal Bhardvac dünya kinematoqrafiyasının zirvəsinə qaldıran əsas amil onun Uilyam Şekspirin böyük faciələrinə verdiyi bənzərsiz şərq və Hindistan baxışı oldu. Klasik mətnləri olduğu kimi tərcümə etmək əvəzinə, o, Şekspirin fəlsəfi mahiyyətini saxlayaraq süjetlərə Hindistanın real sosial yaralarını köçürdü.
“Maqbool" - Bhardvac Şekspirin "Makbet" əsərini Mumbay yeraltı mafiya dünyasına köçürdü. Kral Dunkan rolu mafiya başçısı Cahangir Xana, Makbet rolu Maqboola, Ledi Makbet rolu isə Nimmiyə çevrildi. Qadağan olunmuş ehtiras, xəyanət, vicdan əzabı və cadugərlərin yerini alan iki korrupsioner polis obrazı ilə "Maqbool" müasir hind kinosunda estetik inqilab etdi.
"Omkara" – Süjet bu dəfə Uttar-Pradeş ştatının siyasi qanunsuzluq, silahlı dəstələr və qəbilə təfəkkürü hökm sürən kənd mühitinə daşındı. Saif Əli Xanın unudulmaz oyunu və filmin tünd, kənd-fauna estetikası filmi Kann və Qahirə daxil olmaqla dünya festivallarının sevimlisinə çevirdi.
"Haider" - Bhardvac Şekspirin "Hamlet" pyesini 1990-cı illərin siyasi baxımdan ən alovlu, qanlı və qalmaqallı bölgəsinə — Kəşmir münaqişəsi zonasına gətirdi. Danimarka sarayı Kəşmirin müharibə dağıntıları ilə əvəzləndi. Haider itkin düşmüş atasını axtaran, anası Qazala və əmisi Xurşid arasındakı qaranlıq münasibətləri çözməyə çalışan ruhi sarsıntılı bir gənc kimi təsvir edildi.
Vişal Bhardvacın bədii yaradıcılığında və şəxsi həyatında ən acı, mənəvi baxımdan ən sarsıdıcı dövr — 2014-cü ildə "Haider" filminin çəkilişləri və premyerası zamanı qarşılaşdığı sistemli təzyiqlər, sənətinin doğranması və öz ölkəsində xain elan edilməsi faciəsi idi.
Bhardvac "Haider" filmini çəkməklə Hindistan cəmiyyətinin ən həssas, toxunulmaz və ağrılı mövzusuna — Kəşmirdəki hərbi müdaxiləyə, yerli mülki əhalinin müəmmalı şəkildə itkin düşməsinə və ordunun səlahiyyətlərini aşmasına işıq tutmuşdu. Bu, Bollivud tarixində bir rejissorun atdığı ən riskli addım idi.
Kəşmirdəki çəkilişlər zamanı rejissor həm separatçı qrupların, həm də ordunun ciddi nəzarəti altında idi. Bir neçə dəfə çəkilişlər etirazlar və partlayış təhlükəsi səbəbindən dayandırıldı. Bhardvac hər an fiziki hücum və ya layihənin ləğv olunması qorxusu ilə işləyirdi.
Film tamamlandıqdan sonra Hindistan Mərkəzi Kino Sertifikatlaşdırma Şurası (Senzura Komitəsi) filmin nümayişinə qadağa qoymaqla hədələdi. Lisenziya almaq üçün rejissordan filmdən 41 vacib səhnəni və dialoqu kəsib atmaq tələb olundu. Mühafizəkar və ordunu müdafiə edən kadrların kəsilməsi Bhardvac üçün öz övladının bədənini doğramaq kimi mənəvi işgəncə idi. O, filmin ideyasını xilas etmək üçün bu ağrılı güzəştlərə getməyə məcbur oldu.
Film ekranlara çıxdıqdan sonra ölkədəki radikal millətçi dairələr, siyasətçilər və media Bhardvaca karşı dəhşətli nifrət kampaniyası başlatdı. Tvitterdə (X) və küçələrdə “#BoycottHaider” həştəqi ilə etirazlar təşkil olundu. Rejissor Hindistan ordusunun nüfuzunu ləkələməkdə, terrorizmə bəraət qazandırmaqda və "vətənə xəyanət etməkdə" ittiham edildi.
Bir sənətkar üçün öz xalqının, öz doğma torpağının yaralarını sənətlə müalicə etmək, insan hüquqlarını müdafiə etmək istəyərkən doğma vətənində "düşmən" elan olunmaq Bhardvacın qəlbində heç vaxt silinməyəcək dərin mənəvi yara açdı.
O, sonralar müsahibələrində bildirirdi ki, "Haider" onun ən çox sevdiyi, lakin ona ən çox əzab verən övladıdır.
Vişal Bhardvac yalnız Şekspir adaptasiyaları ilə kifayətlənməyib. O, qara yumor, triller və nağıl ariası janrlarında da nadir nümunələr yaradıb.
"Kaminey" - Dilində qüsur olan əkiz qardaşların Mumbay yeraltı dünyasında qarşılaşdığı çılğın triller. Film dinamik montajıvə "Dhan Te Nan" hit musiqisi ilə kult statusu qazandı.
"7 Khoon Maaf" - Ruskin Bondun hekayəsi əsasında çəkilən bu filmdə Priyanka Çopra özünün 7 həyat yoldaşını bir-bir qətlə yetirən Susanna obrazını canlandırdı.
"Matru Ki Bijlee Ka Mandola" - Siyasi satira və kapitalizm tənqidi.
"Khufiya" – “Netflix” üçün çəkilən və Hindistan kəşfiyyat idarəsinin qaranlıq dəhlizlərindən bəhs edən cəsusluq trilleri.
Müasir Hindistan və dünya kinosunda Vişal Bhardvac intellektual kinematoqrafiyanın və müstəqil sənət azadlığının rəmzi kimi son dərəcə aktualdır.
Müasir kinoda klassik ədəbiyyatı yerli mədəniyyətə uyğunlaşdırmaq istəyən hər bir rejissor üçün Bhardvacın ssenari strukturu və adaptasiya texnikası əsl akademik mənbədir.
O, öz filmlərinin musiqisini özü bəstələdiyi üçün kadrların ritmi, aktyorların nəfəsi və musiqinin melodiyası bir-birini təkrar etmir, əksinə, bir-birini tamamlayır.
Bhardvac kinosu şou-biznesin sadə əyləncə funksiyasına qarşı çıxaraq, kinonun cəmiyyətin vicdanı olması lazım olduğunu xatırladan nadir sənət platformalarından biridir.Vişal Bhardvac kommersiya təzyiqlərinə, senzura qadağalarına və siyasi fırtınalara baxmayaraq, öz poeziyasından və fəlsəfi duruşundan zərrə qədər də güzəştə getməyən dahi sənətkardır.
