writer1

İbrahim Nəbioğlu

Məqalə sayı

28
clock12:05 calendar-gray 08 Aprel 2014 view-gray1539 dəfə oxunub
view-gray1539 dəfə oxunub

Prokrustun yatağı

Prokrust qədim Yunan mifologiyasında yolkəsən, quldurdur. Afinaya gedən yollardakı səyyahları, yolçuları şirin dillə aldadıb evinə gətirən Prokrust, əvvəlcə onları soyub, qarət edirmiş. Daha sonra da onları dəmir taxtına uzadaraq olmazın işgəncə verirmiş. Qurbanının boyu yataqdan uzundursa ayaqlarını kəsib yatağın boyu ilə eyni edir, yox, əgər yatağa uzatdığı adamın boyu qısadırsa onda əl və ayaqlarını bağlayaraq, boyu uzanıncaya qədər dartırmış. Yəni, toruna düşən hər kəsi yatağın ölçüsü ilə bir boya gətirirmiş.

Uşaqlığımda evdə atamın kitabxanasındakı “Dünya xalqlarının mifləri” adlı kitabını vərəqlədiyimi və Prokrustun işgəncələrini əks etdirən qravüra və rəsmlərdən irkildiyimi, daha səmimi desəm, qorxduğumu xatırlayıram. O vaxt Prokrustun bu hekayəsinin qorxulu bir nağıl olduğunu düşünür, unutmağa çalışır və təsəllini “yaxşı qəhrəmanın” gəlib çıxacağında tapırdım.....

Zamanla mifləri oxumağın, öyrənmənin dünyanı, kainatı anlamaq üçün nə qədər önəmli olduğu qənaətinə gəldim. İndiki zəmanədə “Prokrustun yatağı” mifinin nə qədər ibrətamiz, nə qədər dərin anlamlar kəsb etdiyini, insanlıq tarixi üçün nə dərəcə vacib olduğunu görməmək çətin deyil. Bu gün “Prokrustun yatağı” deyəndə kimisə, nəyisə bir qəlibin, çərçivənin içinə salmaq, zorla eyni ölçüyə gətirilmək başa düşülür.

Cəmiyyəti, insanları, düşüncəni eyniləşdirmək “Prokrustun yatağı” metaforu ilə anlaşılır. Bu metafor orta çağlarda fiziki bir ölçüdən daha çox dini itaəti ölçmək üçün istifadə edilirdi. Hər din, hər məzhəb öz “yataq ölçülərinə” sahib idi və ona uymayanlar fiziki olaraq yox edilmək demək idi.

“Ən əl-Həqq” deyə hayqıran Nəsiminin dərisinin soyularaq edamı, inkvizisiya məhkəmələrinin yüzminlərlə yəhudi, müsəlman və ateisti qətlə yetirməsi, Lenin və Trotskinin, Stalinin damarlarda qanı donduran terror və vəhşilikləri,

Hitlerin ari irqindən olmayanları qaz kameralarında boğaraq məhv etməsi və s. Proktusun “standartlaşdırma” və “eyniləşdirmələrindən” daha qəddar, daha dəhşətli deyillərmi? Tarix yazmaqla bitməyən örnəklərlə doludur. Və bu örnəkləri görmək üçün əslində heç uzaq tarixə belə baş vurmağa ehtiyac yoxdur. Ukraynada baş verənlər, Krımı saxta qəlibə salma təşəbbüsləri, elə Maydandakı milyonların etirazı bunlara başqa misal deylimi?

Son zamanlar Türkiyədə baş verənlər dəhşət vericidir. Monteskyö tərəfindən XVIII əsrdə hazırlanmış və bütün mütərəqqi dövlətlərin anayasasında yer almış ən həyati-vacib prinsip – qanunverici, icraedici və məhkəmə sistemlərinin bitərəfliyi və müstəqil olma prinsipi pozulmuş, Türkiyə hüquqi dövlət olmaqdan çıxmaq üzrədir. Halbuki, Türkiyə cəmi bircə il əvvəl Yaxın Şərqdə yeni bir güc mərkəzi olmuş, İslam və Qərb dəyərlərini sintez etmiş, iqtisadi inkişaf və sabitliyə nail olmuşdu. Azadlığı dar çərçivələrə salan qanunlar, senzura, hüquq sistemindəki “dar qəliblərə” sıxışdırılan zorakı dəyişikliklər, Facebook, Youtube, Twitter-i yasaqlama planları ölkəni 2014-cü ildə fəlakətin xəbərçisi olan turbulentliyə itələyib. Səndən fərqli həyat fəlsəfəsi olanları, fərqli paradiqmaya sahib insanları düşmən olaraq görsən, onları özün kimi görmək istəsən və tolerant olmasan Prokrustun o metaforunu mütləq xatırlamalısan....

Əlində nəhəng bir gürz olan Prokrust uşaqlığımda bəzən yuxuma da girərdi. Səksənib qalxdığımda hekayəni xatırlayır və Teseyin gəlib Prokrustu məğlub edəcəyi ilə özümə gəlirdim. Bəlkə inanmayacaqsınız, amma mən təəssüf ki, bu gün də qorxuram, Prokrusun o dəmir yatağı, o zindan ağırlığındakı gürzü gözümün önündən keçmir. Və düşünürəm ki, yunan mifolojisinin ən cəsur siması, Poseydon və Etranın oğlu, İyoniyanın baş qəhrəmanı gəlib hər şeyi düzəldəcək. Zira hər zülmün bir sonu, hər qaranlığın da bir aydınlığı var.....

...Və gün gəlir Prokrustun özünü də o dəmir taxta yatırırlar. Tesey Prokrust üzərində qələbə çalır: “Necə ki, Prokrust davranırdı əsirlərinə, Tesey də o üsulla intiqamını aldı”...

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Məşhur Amerika filmi yenidən çəkiləcək
18:51 16 Sentyabr 2021
Azərbaycanlı professor vəfat etdi
18:15 16 Sentyabr 2021
Azərbaycanlı şair: “Hər ay ABŞ-dan mənə pul gəlir” – Müsahibə
17:31 16 Sentyabr 2021
Mədəniyyət Nazirliyi məlumat yaydı - Mətn
17:05 16 Sentyabr 2021
Çingiz Abdullayev şeir oxudu – Fotolar
16:15 16 Sentyabr 2021
Əri qorxusundan onu boşadı, çadrasını Cəfər Cabbarlı açdı, anası qızına görə dinə qarşı üsyan elədi - İlk kinoaktrisamızın ağlagəlməz həyatı
15:28 16 Sentyabr 2021
Millət vəkili Salam Sarvanı təbrik etdi - Foto
14:56 16 Sentyabr 2021
Özbəkistanla müştərək film çəkəcəyik
14:00 16 Sentyabr 2021
Benzinin bahalaşmasına haqq qazandıran millət vəkilləri – Sərdar yazır...
13:15 16 Sentyabr 2021
Səyavuş Aslanın küçədə qalan oğlu ilə bağlı rəsmi açıqlama - Foto
12:24 16 Sentyabr 2021
Acun azərbaycanlı olduğunu açıqladı – Video
12:18 16 Sentyabr 2021
Mübariz İbrahimovun yaxın dostu olmuş taksi sürücüsü: “Hər gün bizim idman zalına gəlirdi” - Maşından reportaj
12:06 16 Sentyabr 2021
Bukerin qısa siyahısına düşən əsərlər nədən bəhs edir?
11:35 16 Sentyabr 2021
Ölkəmizdə yeni layihə: Uşaqlar nağıl yazacaq
11:01 16 Sentyabr 2021
Səyyad Əlizadənin vəziyyəti daha da ağırlaşdı - Açıqlama
10:25 16 Sentyabr 2021
Əməkdar artistimiz dünyasını dəyişdi
10:15 16 Sentyabr 2021
Xarkovda Nizami Gəncəvinin abidəsinin açılış olub - Foto
09:57 16 Sentyabr 2021
Üzü örtülü qadınla necə evlənməli? – Zamin Hacı yazır
09:00 16 Sentyabr 2021
Nuru Paşa Cəfər Cabbarlıya nə hədiyyə etdi? - Tarixi fakt
21:00 15 Sentyabr 2021
"Amerika" adlı qızıl unitazı oğurlayan şəxs tapılmır - Foto
18:43 15 Sentyabr 2021