writer1

İbrahim Nəbioğlu

Məqalə sayı

28
clock12:05 calendar-gray 08 Aprel 2014 view-gray1300 dəfə oxunub
view-gray1300 dəfə oxunub

Prokrustun yatağı

Prokrust qədim Yunan mifologiyasında yolkəsən, quldurdur. Afinaya gedən yollardakı səyyahları, yolçuları şirin dillə aldadıb evinə gətirən Prokrust, əvvəlcə onları soyub, qarət edirmiş. Daha sonra da onları dəmir taxtına uzadaraq olmazın işgəncə verirmiş. Qurbanının boyu yataqdan uzundursa ayaqlarını kəsib yatağın boyu ilə eyni edir, yox, əgər yatağa uzatdığı adamın boyu qısadırsa onda əl və ayaqlarını bağlayaraq, boyu uzanıncaya qədər dartırmış. Yəni, toruna düşən hər kəsi yatağın ölçüsü ilə bir boya gətirirmiş.

Uşaqlığımda evdə atamın kitabxanasındakı “Dünya xalqlarının mifləri” adlı kitabını vərəqlədiyimi və Prokrustun işgəncələrini əks etdirən qravüra və rəsmlərdən irkildiyimi, daha səmimi desəm, qorxduğumu xatırlayıram. O vaxt Prokrustun bu hekayəsinin qorxulu bir nağıl olduğunu düşünür, unutmağa çalışır və təsəllini “yaxşı qəhrəmanın” gəlib çıxacağında tapırdım.....

Zamanla mifləri oxumağın, öyrənmənin dünyanı, kainatı anlamaq üçün nə qədər önəmli olduğu qənaətinə gəldim. İndiki zəmanədə “Prokrustun yatağı” mifinin nə qədər ibrətamiz, nə qədər dərin anlamlar kəsb etdiyini, insanlıq tarixi üçün nə dərəcə vacib olduğunu görməmək çətin deyil. Bu gün “Prokrustun yatağı” deyəndə kimisə, nəyisə bir qəlibin, çərçivənin içinə salmaq, zorla eyni ölçüyə gətirilmək başa düşülür.

Cəmiyyəti, insanları, düşüncəni eyniləşdirmək “Prokrustun yatağı” metaforu ilə anlaşılır. Bu metafor orta çağlarda fiziki bir ölçüdən daha çox dini itaəti ölçmək üçün istifadə edilirdi. Hər din, hər məzhəb öz “yataq ölçülərinə” sahib idi və ona uymayanlar fiziki olaraq yox edilmək demək idi.

“Ən əl-Həqq” deyə hayqıran Nəsiminin dərisinin soyularaq edamı, inkvizisiya məhkəmələrinin yüzminlərlə yəhudi, müsəlman və ateisti qətlə yetirməsi, Lenin və Trotskinin, Stalinin damarlarda qanı donduran terror və vəhşilikləri,

Hitlerin ari irqindən olmayanları qaz kameralarında boğaraq məhv etməsi və s. Proktusun “standartlaşdırma” və “eyniləşdirmələrindən” daha qəddar, daha dəhşətli deyillərmi? Tarix yazmaqla bitməyən örnəklərlə doludur. Və bu örnəkləri görmək üçün əslində heç uzaq tarixə belə baş vurmağa ehtiyac yoxdur. Ukraynada baş verənlər, Krımı saxta qəlibə salma təşəbbüsləri, elə Maydandakı milyonların etirazı bunlara başqa misal deylimi?

Son zamanlar Türkiyədə baş verənlər dəhşət vericidir. Monteskyö tərəfindən XVIII əsrdə hazırlanmış və bütün mütərəqqi dövlətlərin anayasasında yer almış ən həyati-vacib prinsip – qanunverici, icraedici və məhkəmə sistemlərinin bitərəfliyi və müstəqil olma prinsipi pozulmuş, Türkiyə hüquqi dövlət olmaqdan çıxmaq üzrədir. Halbuki, Türkiyə cəmi bircə il əvvəl Yaxın Şərqdə yeni bir güc mərkəzi olmuş, İslam və Qərb dəyərlərini sintez etmiş, iqtisadi inkişaf və sabitliyə nail olmuşdu. Azadlığı dar çərçivələrə salan qanunlar, senzura, hüquq sistemindəki “dar qəliblərə” sıxışdırılan zorakı dəyişikliklər, Facebook, Youtube, Twitter-i yasaqlama planları ölkəni 2014-cü ildə fəlakətin xəbərçisi olan turbulentliyə itələyib. Səndən fərqli həyat fəlsəfəsi olanları, fərqli paradiqmaya sahib insanları düşmən olaraq görsən, onları özün kimi görmək istəsən və tolerant olmasan Prokrustun o metaforunu mütləq xatırlamalısan....

Əlində nəhəng bir gürz olan Prokrust uşaqlığımda bəzən yuxuma da girərdi. Səksənib qalxdığımda hekayəni xatırlayır və Teseyin gəlib Prokrustu məğlub edəcəyi ilə özümə gəlirdim. Bəlkə inanmayacaqsınız, amma mən təəssüf ki, bu gün də qorxuram, Prokrusun o dəmir yatağı, o zindan ağırlığındakı gürzü gözümün önündən keçmir. Və düşünürəm ki, yunan mifolojisinin ən cəsur siması, Poseydon və Etranın oğlu, İyoniyanın baş qəhrəmanı gəlib hər şeyi düzəldəcək. Zira hər zülmün bir sonu, hər qaranlığın da bir aydınlığı var.....

...Və gün gəlir Prokrustun özünü də o dəmir taxta yatırırlar. Tesey Prokrust üzərində qələbə çalır: “Necə ki, Prokrust davranırdı əsirlərinə, Tesey də o üsulla intiqamını aldı”...

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Görkəmli bəstəkar Vasif Adıgözəlovun yaşadığı evin qarşısında barelyefi açılıb
18:56 18 Fevral 2020
15 yaşlı aktrisa dünyasını dəyişdi
18:50 18 Fevral 2020
Yeni sevgilisi ilə yataq otağımda görüşdülər – Cəlil Cavanşir yazır 18+
18:12 18 Fevral 2020
İblis içimizdə ölən Allahdı - "Hz. İsanın Quranı" haqda
17:38 18 Fevral 2020
Kukla Teatrında “Bahar“ tamaşasının premyerası olub
17:00 18 Fevral 2020
"Ulutürkün Təbrizi" filmi təqdim olunacaq
16:22 18 Fevral 2020
Cem Yılmaz evlənir
15:48 18 Fevral 2020
Ermənilərin oğurladığı müasir mahnılarımız - Siyahı - Video
14:56 18 Fevral 2020
Aktrisadan müğənni Elnarəyə sərt sözlər: "Belə küftəbaşlar..."
14:05 18 Fevral 2020
Xalq artistimiz Avstriyada mükafata layiq görüldü
13:26 18 Fevral 2020
Azərbaycan filmi beynəlxalq festivalın qalibi oldu
12:49 18 Fevral 2020
Məscidə it bağlayan Mirpaşa həyatda namaz qılırdı
12:10 18 Fevral 2020
Məşhur iranlı drijor Musiqili Teatrda
11:40 18 Fevral 2020
Din insanı necə oğurlayır? – Filosof yazır...
11:15 18 Fevral 2020
Keçmiş sevgilisi Hollivud ulduzlarının terapevtini öldürdü
10:39 18 Fevral 2020
Rasim Qaraca 60 yaşını qeyd edir
10:17 18 Fevral 2020
Bu çayın suyu lilli... - İsi Məlikzadənin hekayəsi
08:55 18 Fevral 2020
Son anda adı dəyişən 10 şedevr roman
21:00 17 Fevral 2020
Kukla Teatrında fiziki məhdudiyyətli uşaqların iştirakı ilə tamaşa olacaq
19:27 17 Fevral 2020
Mərhum müğənni "konsert verəcək"
18:45 17 Fevral 2020