news-inner
clock12:00 calendar-gray 01 Dekabr 2014 view-gray3104 dəfə oxunub
view-gray3104 dəfə oxunub

Dövrümün dahisi: Allen

Bu gün Vudi Allenin 79 yaşı tamam olur.

Vudi Alleni tanımayan adamla onu tanış eləmək asan iş deyil.

Çünki Allen həyatdakı yeganə peşmanlığının “özü yox, başqası ola bilməmək” kimi səciyyələndirsə də o bu qoca dünyada özünü ən gözəl ifadə edən insanlarından biridir.

Etdiyi stand-uplar, çəkdiyi və oynadığı filmlər, yazdığı hekayələr, tamaşa, ssenarilər, hətta ifa etdiyi musiqilərlə dövrümüzün ən rəngli insanlarından biri olduğunu təsdiq edir.

Allen üçün müqəddəs heç bir şey yoxdur, o ən görkəmli filosoflardan tutmuş Amerika prezidentinə qədər hamıya ironiya ilə yanaşa bilmək kimi qəribə bir istedada malikdir.

Onun ironiyasında bizim başa düşdüyümüz mənada öldürücü gülüş yoxdur, sadəcə ağır intellektual əməkdən sonra yaranan ələsalma, boşboğazlıq etmə vərdişi var.

Dünyanın ən qəliz fəlsəfə kitablarını yazan, bir cümləsinə onlarla şərh verilən Vitgenşteyn yaxın dostuna yazırdı: “İndi yeganə istədiyim şey boşboğazlıq eləməyə bir adam tapmaqdır”.

Vudi Allen təkcə ciddi mövzularda boşboğazlıq etmir, həm də bu dərin mövzuların ciddiliyini də bizə çatdırır.

“Bütün cavablarınıza qarşı suallarım var” deyir.

Vudi Allenin hekayələr kitabını isə nəşriyyatın da qeyd etdiyi kimi zövq üçün oxumaq lazımdır.

“Yalan-gerçək” (Getting even) adlanan bu kitabda Vudi Allen doğrusu mənə yazıçı kimi görünmədi.

Əslində o heç rejissor da deyil, aktyor da.

O sadəcə Vudi Allendir, filmində, pyesində, hekayəsində də Vudi Allen olur, heç zaman rejissor Vudi Allenə, yazıçı Vudi Allenə çevrilmir.

Allenlik də bir peşədir.

Əslində bu məqaləni Vudi Allen haqda yox, onun iki hekayəsindən yazacaqdım.

Allenlik bir az sistemsizlikdir, bir az qarışıqlıq, bir az da pintilikdi.

“Yalan-gerçək” kitabı “Viva Vargas” hekayəsi ilə başlayır.

Bu hekayənin epizodları əsasında Vudi Allen 1971-ci ildə “Bananas” filmini çəkib.

Film gündə bir inqilabın olduğu Latın Amerikası sosializminə ən yüngül formada desək lağ edir.

İnqilab bu filmdə özünün ən ifrat və ən qrotesk, kim bilir bəlkə də ən gerçək təsvirini tapır.

Pilləkənlərdə qətlə yetirilən diktatorun son anları Amerika televiziyası ilə canlı yayımlanır.

İri planda verilən bu pilləkənlər tamaşaçının yadına “Zirehli Potyomkin” filminin Odessa pilləkənlərinisalır.

Gəmidəki üsyana dəstək verən xalq kütlələrini çar qoşunları məhz bu pilləkənlərdə güllələyir.

Bolşevizmin ən parlaq tərənnümü sayılan bu film üçün Göbbels kimi təbliğat dahisi “Bu filmə baxıb bolşevik olmaq olar” sözlərini əsirgəməmişdi.

Allen üçün müqəddəs dəyər yoxdur, o Eyzenşteyni də məsxərəyə qoymağı bacarır.

Eləcə də bolşevizmi, eləcə də xristianlığı...

Kitabdakı “Ölüm qapını döyəndə” hekayəsi Berqmanın “Yeddinci möhür” filminə ironiya kimi yazılıb.

Filmdə səlib yürüşlərindən qayıdan cəngavər Ölüm mələyi ilə rastlaşır, Ölüm mələyi onun canını almaq istəyəndə cəngavər ona şahmat oynamağı təklif edir.

Sonra bu süjetə gənc ailədən ibarət akrobatlar daxil olur.

Film boyu şahmat oyunu fasilələrlə davam edir, sonda cəngavər uduzur, ölüm hamını haqlayır.

Berqman öz filmini insanın ölüm sualına olan cavabı kimi xarakterizə etmişdi.

Vudi Allenin “Ölüm qapını döyəndə” hekayəsində toxuculuqla məşğul olan sahibkar Ölüm mələyinə əvvəlcə şahmat oynamağı təklif edir.

Lakin Ölüm mələyi şahmat oynaya bilmədiyini deyir.

Sahibkar Ölüm mələyinin şahmat oynadığı rəsmlərini gördüyünü xatırlayır.

Bu cümlə olduğu kimi filmdən götürülüb.

Ölüm mələyi sahibkarla rummi adlı kart oyununu oynamağa başlayır.

Onlar Ölüm mələyinin verəcəyi bir gün möhlətdən oynayırlar, amma sahibkar oyunu elə qurur ki, Ölüm mələyi 28 dollar uduzmalı olur.

Üstündə ancaq bir neçə dolları olan Ölüm mələyi pulun qalanını sonra ödəməyə razı olur, borcu üçün möhlət istəyir.

Çıxıb gedəndə də pilləkənlərdən yumalanır.

Allen belə Allendi...

news-inner-user
Qan Turalı

228 məqalə

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Sənət müsabiqəsi elan olundu - Mükafat fondu 50 min avro
19:00 28 İyul 2021
Qobustanda Hindistan qalereyası açıldı
18:20 28 İyul 2021
“Ev dustağıyam” kitabının təqdimatı olub
17:25 28 İyul 2021
Bu mənəm - şairlərin yuxusuna gizli kamera yerləşdirən – Güneydən şeirlər
16:40 28 İyul 2021
Bakıda yeni fotosərgi açılacaq
16:00 28 İyul 2021
“Nimdaş” müxbirin dönər sifarişi - Ulucay Akif yazır...
15:29 28 İyul 2021
Müslüm Maqomayevin heykəlinin yeri müəyyənləşdi
15:01 28 İyul 2021
Səndən ayrılanda, dağlar, cavandım - Günün şeiri
14:15 28 İyul 2021
Boşanmadan ikinci qadınla evləndi, ölümündən sonra oğlu meydana çıxdı, müəmmalı qəzada öldü – Səxavət Məmmədovdan 10 maraqlı fakt
13:30 28 İyul 2021
Səməd Səmədovun dəfninə gəlmədilər - Giley
12:40 28 İyul 2021
İşıqları keçirib yazanlar
12:00 28 İyul 2021
Dərnəgülün qansoranları – Vüsal yazır…
11:20 28 İyul 2021
“Fəryad 2” filminə kişi axtarırlar – 15 manata
10:40 28 İyul 2021
Müğənni 56 yaşında öldü
10:05 28 İyul 2021
Votsapda beş roman yazan xanım: “Mənim davam internetdəki əxlaqsız kişilərlədir” - Müsahibə
09:00 28 İyul 2021
Homoseksual kralın aşiq olduğu bəstəkar
21:00 27 İyul 2021
Özbək şairi 44 günlük müharibədən kitab yazdı
18:51 27 İyul 2021
Adam öldürmək istəyirəm - Yeni hekayə
18:01 27 İyul 2021
Bakıda caz müsabiqəsi elan olunub
17:09 27 İyul 2021
Taleh Yüzbəyovdan yeni film gəlir - Fotolar
16:13 27 İyul 2021