writer1

Etimad Başkeçid

Məqalə sayı

49
clock09:00 calendar-gray 12 Oktyabr 2013 view-gray2314 dəfə oxunub
view-gray2314 dəfə oxunub

Şeytanla müqavilə bağlayıb, cənnətə düşmək…

Şeytanın bir nəfər olsun muzdlu köməkçiçi yoxdur, əks tərəfdə isə onların sayı milyonlarladır (Mark Tven).

Murad Köhnəqalanın, basabası və hər il baş verən insan tələfatını önləmək üçün, şeytana daş atma mərasimdə quşatandan istifadə edilməsi təklifini oxuyub, xeyli güldüm. Doğrudan da, bu ayini bir qədər nizamlı yerinə yetirmək olmazmı? Yoxsa adama elə gəlir ki, insanlar şeytanı daşlayarkən, şeytan da onalara daş atır…

Dindar, mömin qardaşların nəzərinə: sizin dini hisslərinizə, müqəddəs torpaqlarda rəhmətə gedənlərin (bunun hansı şəraitdə baş verməsindən asılı olmayaraq) birbaşa cənnətə düşməsi ilə bağlı inancınıza sayğım böyükdür. Mən burada yalnız ədəbiyyat, sənət və mədəniyyətdəki şeytan, daha doğrusu, şeytanın «yoldan çıxardığı» bir obraz - Faust haqqında danışacağam.

Onsuz da, şeytan reallıqda varmı, yoxmu dartışmalarına sivil dünyada çoxdan son qoyulub. Burada fəlsəfənin «qızıl orta» prinsipindən çıxış edib, şeytan həm var, həm də yoxdur deyə bilmərik. Gəlinən ortaq məxrəc odur ki, inananlar üçün var, ateistlər (Qərbdə ateizmi din kimi qəbul edən güclü bir fikir cərəyanı da mövcuddur) üçünsə yoxdur. Və insanlar bir-birinin dini hisslərinə hörmət etməlidir, vəssalam. Əks yanaşma bəşəriyyəti orta əsrlərə götürər, qan su yerinə axar.

Yazılı ədəbiyyatın meydana çıxdığı vaxtlardın bu yana elə bir sənətkar tapa bilməzsiniz ki, onun əsərlərində bu və ya digər şəkildə şeytanın adı keçməsin.

Orta əsrlərdə xristianların tanrısı indiki kimi tolerant deyildi, onun yer üzündəki milyonlarla köməkçisi isə şeytanla, onun başdan çıxardığı «imansızlar»la amansız mübarizə aparırdı. İnkvizisiyanın tüğyan etdiyi vaxtlarda adamı şeytanla işbirliyində günahlandıraraq tonqala atmaq üçün üç nəfərin sözü bir yerə qoyması kifayət idi. Stalin «üçlük»lərinin proobrazı haqqında düşünərkən bunu unutmamaq lazımdır.

Nə qədər qulağımızı cırmaqlasa da, deməliyik ki, Avropanın indi bizim həsəd apardığımız səviyyələrə gəlib çatmasında «şeytanla müqavilə bağlayan» adamların hədsiz rolu olmuşdur. Bu sənətkarların başında isə, 1000-ci illərdə Papa olmuş II Silvestrin özü gəlir. İndi bizə qəribə görünə bilər, amma ərəblərin say sisemini öyrəndiynə və tətbiq etdiyinə, ümumiyyətlə, elmə həvəsli olduğuna görə Silvestrin şeytana uyduğunu iddia edirdilər. Gidi dünya, bu xristianların müsəlmanlardan elm öyrəndiyi vaxtlar idi. II Silvestrin obrazına M.Bulqakovun «Ustad və Marqarita» romanında da rast gəlmək olar.

Şeytanın «başdan elədiyi» ən mühüm fiqurlardan biri də Faustdur. «Faust» deyəndə Qetenin məşhur faciəsi ağıla gəlir. Amma mən Qetenin personajının prototipi olmuş gerçək Faustdan danışıram. O Faustdan ki, Şpenqler, ardınca da onun çoxsaylı ardıcılları bütün müasir Qərbi Avropa mədəniyyətini onun adına bağlayırlar.

Şpenqler özünün məşhur «Avropanın süqutu» əsərində Qədim dünya – Orta əsrlər – Yeni dünya tarxi dövrləşdirilməsinə qarşı çıxır. O, dünya tarixində səkkiz yetkin mədəniyyətin olduğunu bəyan edir. Bunlar Misir, hind, Babil, çin, ərəb-Bizans, yunan-Roma, maya və Faust (Qərbi Avropa) mədəniyyətləridir.

16-cı əsrin ortalarında Almaniyada yaşamış doktor İohann Faust qədər adı ədəbiyyatda, musiqidə, təsviri sənətdə, elmi araşdırmalarda əbədiləşmiş ikinci bir sənətkar tapmaq çətindir. «Həşərat müəllim»( H.Mann), «Doktor Faust» (T.Mann), «Faust» (H.Heyne) «Cek Faust» (M.Suenvik), «Faust»(İ.Turgenev) və s. – bunlar Faust haqqında yazılmış saysız-hesabsız əsərlərdən yalnız bir qismidir. Bethovendən tutmuş, Berlioza, Şumana, Listə, Berlioza qədər onlarla, yüzlərlə musiqi korifeyləri Faust haqqında ölməz əsərlər yaratmışlar. Hələ mən Faustun kinoda, təsviri sənətdə və s. yaradılmış obrazlarından danışmıram…

İsa peyğəmbərin möcüzələrini təkrarlaya biləcəyini iddia etdiyinə, özünü astroloq, alim kimi qələmə verdiyinə, ənənəni, yasaqları və tabuları saya salmadıgına, öz iradəsini hər şeydən uca tutduguna görə hər yerdə şeytanın əlaltısı kimi qəbul edilən, hər yerdən qovulan, heç yerdə qərar tuta bilməyən Faust sonralar beləcə Avropa mədəniyyət tipinin simoluna çevrildi.

Xalq arasında dolaşan rəvayətlərin, demək olar, hamısında Faust cəhənnəmə göndərilir. Bu, ənənənin və kütləvi şüurun yanaşmasıdır. Qetenin təqdimatında isə sonda mələklər başıbəlalı Faustun ruhunu şeytanın əlindən alıb, cənnətə götürürlər…

İndiki dünyamızda şeytan müqavilə bağlamaq üçün adam tapmaqda çətinlik çəkir yəqin ki. Çünki dünya şeytana papış tikən insanlarla dolub-daşır. Belə görünür ki, Qərbdə şeytan öz missiyasını artıq başa vurub. Şərqlilər isə, onu şiddətlə daşlamaqda davam edirlər. Bu zaman hətta şəhid düşənlər də olur.

Fərq yanaşmalardadır. Qərb şeytanı bütün insan naqisliklərinin mücəssəməsi, bir mədəni diskurs kimi qəbul edir və buna uyğun münasibət sərgiləyir. Yəni, naqislikliklərdən təmizlən – bu elə şeytanın sənə bulaşan hiylələrindən arınmaq deməkdir…

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Azərbaycanlı müğənni koronavirusdan sağaldı
13:37 10 İyul 2020
"Heç yerə çıxarda bilmirik" - Vaqif Bayatlıdan xəbər var
12:52 10 İyul 2020
Süni şöhrətə qaçan gənc şair və Allahın “cangüdənləri” – Sərdar Amin yazır...
12:15 10 İyul 2020
Tarık Akanın heç yerdə bilinməyən söhbəti
11:12 10 İyul 2020
Səni sevən öldü, zalım – Səhər Əhməd yazır...
10:35 10 İyul 2020
Notr-Dam kilsəsi yenidən bərpa ediləcək
10:01 10 İyul 2020
Dodağının altında məni söyüb qarğıyırdı - Bircənin romanı
09:00 10 İyul 2020
Xalq artistinin oğlu vəfat etdi
01:53 10 İyul 2020
Azərbaycanlı alimin kitabı Avropa dillərində nəşr olunacaq
18:37 09 İyul 2020
Uşaqlar üçün tamaşa
17:56 09 İyul 2020
Təranə Vahidin Türkiyədə çap olunan hekayəsi: "Durna adam"
17:15 09 İyul 2020
Qızını ərə verən atanın ölümü
16:26 09 İyul 2020
İspaniyada Haqverdiyevə həsr olunmuş poçt markaları buraxıldı
15:47 09 İyul 2020
Qadına görə başına bəla gələn məşhurlar: onların arasında Müşfiq də var
15:08 09 İyul 2020
Məşhur sənətçi prezidentliyə namizəd olacaq
14:19 09 İyul 2020
Yaltaqlıq ən perspektivli valyutadır
13:30 09 İyul 2020
Uşaq təbəssümü
12:53 09 İyul 2020
Qorxu və təşviş insanı necə formalaşdırır? – Nazlı Əmirova ekzistensializmdən yazır...
12:30 09 İyul 2020
Bəhram Bağırzadənin həyat yoldaşı: "Hələ danışa bilmir"
11:48 09 İyul 2020
Cinsi yanğısını Facebookda söyüşlə soyudanlar
11:19 09 İyul 2020