writer1

Aliyə

Məqalə sayı

996
clock08:45 calendar-gray 20 Mart 2014 view-gray3275 dəfə oxunub
view-gray3275 dəfə oxunub

Kosam niyə öldü?

Aliyə yazır...

Ağ dana, ay ağ dana

Ağ dana gedər qağdana

Qağdanı qar basıbdır

Bəs nə yesin ağ dana?

Səmənini hazır alan adamlarıq. Yazın gəlişinə bu şeri bədahətən deyən adam qədər sevinə bilmərik.Hərçənd qışın qaramatından, soyuğundan, yoxsulluğu açıb –ağardan qarından cəzana gələnadamların ümidi göyərir:Yaz gəlir!

Hələ xeyli qədimlərdə buralarda uzanan qışı qorxutmaq, təhqir edib qovmaq üçün tamaşa mərasimlər keçirirlərmiş.

«Kəvsəc» oyununda qışın mənfur obrazı bir təlxəyin simasında ümumiləşirmiş. Bu təlxəyə cır-cındır geyindirir, üz-gözünü kömürlə, unla gülməli vəziyyətə qoyur, ələ salır, qatıra tərsinə mindirib, əlinə tükü tökülmüş bir qarğa verib kəndləri gəzdirirmişlər. Yazağzı keçirilən “Kövsəc” oyunları qışa nifrətin, onu yola salmaqla yazı gözləmək, çağırmaq kimi mahiyyəti vardı.

Novruzun Torpaq çərşənbəsində keçirilən «Cütçü Şumu» mərasim şənliyi əkinçiliklə bağlı idi. Bu mərasimdə kəndin zəhmətkeş, namuslu adamlarından biri Cütçü baba seçilirmiş. Cütçü baba ilk cüt düzəldən, əkin əkməyi öyrədən insanın obrazı idi. O nəğmələr oxuyur, vəsfi-hallar söyləyirdi. Hətta öküzlə cütçünün deyişməsini təsvir edən tamaşalar da göstərilirmiş. Adamlar bu mərasim keçirilərsə ilin bərəkətli keçəcəyini düşünürdülər.

Kütləvi şənlik mərasimləri improvizə və zarafatlarla bol olurdu.

Borca getdim samana

Pislik qaldı yamana

Mart, gözüvə barmağım,

Yaza çıxdı oğlağım....

«Martla qarının deyişməsi»ndən seçilib. Qarının qışı qovub çıxara bilməyən martla deyişməsi Novruz Bayramında göstərilən tamaşalardan olub. Bu tamaşanın sözləri və dramaturgiyası olsa da improvizələr bol imiş.

A kosa, kosa, gəlsənə....

Novruz mərasiminin ən parlaq oyun tamaşası və günümüzdə ən məşhur olanı «Kosa –kosa» oyunudur. Bura kəndirbaz və hoqqaçı (gözbağlayıcı, tryuk göstərən) aktyorlar da aid idi. Kosa-kosa oyunlarında bu oyunların iki əsas personajı vardı. Kosa və keçəl. Qədimlərdə kosa obrazı şəri, pisliyi, səfaləti obrazlaşdırırdı. Sonralar isə Kosanın xeyirxah, gülərüz, zarafatcıl maskaları meydana çıxıb. Adətən uzun və arıq, donqar burunlu təsvir edilir.

Keçəlin iki maskası çox yayılıb-bu günədək də o iki cür təqdim olunur: lovğa, təkəbbürlü, qorxaq, heyvərə və cəsur, fəndgir, ağıllı. Bu günədək oynanılan «Kosa öldü», «Kosa ikicanlıdır», «Kosa keçi alır» və s. Xalqın sevdiyi, gözlədiyi oyun –süjet saxlanılmaqla məsxərə tamaşaları oynanılır. Bu tamaşalar da improvizələrlə dolğunlaşıb.

Bu gün müxtəlif bayram tədbirlərində, televiziyanın bayram proqramlarında oynanılan «Kosa-kosa» oyunları sanki o tamaşalardan bir iqtibasdır, Kosa və keçəl «qoruyub saxlamalı olduğumuz» eksponatdır, improvizələrə can atsalar da ona toxuna bilmirlər, o,dirilib bayram sevincinə qoşula bilmir, əksinə bu vurhavurun qarşısında başqa cür gülünc olur, bayağılaşır. Sanki bu «a kosa kosa gəlsənə» yox, «a kosa kosa, ölsənə...» oynayırıq. Niyə dirilik, yeni gün, həyat rəmzi olan obrazlar tamaşalar bu qədər rəngsiz, ölüdür? Kosa niyə bizdən küsdü?

Novruz Bayramı ilə əlaqədar oynanılan meydan tamaşalarıözünəməxsus, maraqlı, orqanik və sərbəst keçirilirdi. Bu tamaşaların iki əsas cəhəti vardı - vəziyyətə uyğun improvizələr və tamaşaçı ilə - camaatla səmimi atmosferdə sözatma, zarafatlaşma. Bu sərbəstlik yoxsa,bəlkə kosanı da keçəli də rahat buraxaq?

Paylaş

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

"Youtube" son 10 ilin ən məşhur kliplərini təqdim edib
17:20 14 Dekabr 2019
Atam ölən yaşda öləcəyəm... - Həmid Piriyevdən hekayə
16:30 14 Dekabr 2019
Elton Conun əlyazması satıldı
15:30 14 Dekabr 2019
“Baladadaşın toy hamamı” nümayiş olunub
14:46 14 Dekabr 2019
Qədir Rüstəmov jurnalisti niyə tutdurmaq istəyirdi? - Anım
13:40 14 Dekabr 2019
“Yol” filminin aktrisası dünyasını dəyişdi
13:00 14 Dekabr 2019
“Xaç atası” filminin aktyoru vəfat etdi
12:00 14 Dekabr 2019
Milli Qəhrəman Albert Aqarunova həsr edilmiş rəqs festivalının qalibləri mükafatlandırılacaq
10:50 14 Dekabr 2019
Həyat adamı məyus edir - Seymur Baycan yazır...
10:12 14 Dekabr 2019
Ailəsinin dəlixanaya saldırdığı dahi heykəltaraş
09:01 14 Dekabr 2019
Uğursuzluq və xaric oxumaq haqqında ballada
21:00 13 Dekabr 2019
Heçlik oyunu - Monoloq - Video
18:26 13 Dekabr 2019
Ən gözəl qış mənzərələri - Fotolar
17:47 13 Dekabr 2019
Yaradıcılıq Fakültəsində Fəxri Uğurlu ilə görüş keçirilib
17:10 13 Dekabr 2019
Dostlar əlində yıxıldım... - Şeirlər
16:30 13 Dekabr 2019
Azərbaycanlı aktyor evində ölü tapıldı - 3 gündən sonra
15:54 13 Dekabr 2019
İsa peyğəmbərin bağlanan kitabxanası
15:18 13 Dekabr 2019
"Sözləri Hüseyn Cavidindir" adlı not kitabı təqdim olunacaq
14:40 13 Dekabr 2019
Bakıda yaşayan gürcü şair əməliyyat olundu
14:00 13 Dekabr 2019
Arvadının sevgilisini zorlayan ər
13:50 13 Dekabr 2019