writer1

Aliyə

Məqalə sayı

976
clock08:45 calendar-gray 20 Mart 2014 view-gray3203 dəfə oxunub
view-gray3203 dəfə oxunub

Kosam niyə öldü?

Aliyə yazır...

Ağ dana, ay ağ dana

Ağ dana gedər qağdana

Qağdanı qar basıbdır

Bəs nə yesin ağ dana?

Səmənini hazır alan adamlarıq. Yazın gəlişinə bu şeri bədahətən deyən adam qədər sevinə bilmərik.Hərçənd qışın qaramatından, soyuğundan, yoxsulluğu açıb –ağardan qarından cəzana gələnadamların ümidi göyərir:Yaz gəlir!

Hələ xeyli qədimlərdə buralarda uzanan qışı qorxutmaq, təhqir edib qovmaq üçün tamaşa mərasimlər keçirirlərmiş.

«Kəvsəc» oyununda qışın mənfur obrazı bir təlxəyin simasında ümumiləşirmiş. Bu təlxəyə cır-cındır geyindirir, üz-gözünü kömürlə, unla gülməli vəziyyətə qoyur, ələ salır, qatıra tərsinə mindirib, əlinə tükü tökülmüş bir qarğa verib kəndləri gəzdirirmişlər. Yazağzı keçirilən “Kövsəc” oyunları qışa nifrətin, onu yola salmaqla yazı gözləmək, çağırmaq kimi mahiyyəti vardı.

Novruzun Torpaq çərşənbəsində keçirilən «Cütçü Şumu» mərasim şənliyi əkinçiliklə bağlı idi. Bu mərasimdə kəndin zəhmətkeş, namuslu adamlarından biri Cütçü baba seçilirmiş. Cütçü baba ilk cüt düzəldən, əkin əkməyi öyrədən insanın obrazı idi. O nəğmələr oxuyur, vəsfi-hallar söyləyirdi. Hətta öküzlə cütçünün deyişməsini təsvir edən tamaşalar da göstərilirmiş. Adamlar bu mərasim keçirilərsə ilin bərəkətli keçəcəyini düşünürdülər.

Kütləvi şənlik mərasimləri improvizə və zarafatlarla bol olurdu.

Borca getdim samana

Pislik qaldı yamana

Mart, gözüvə barmağım,

Yaza çıxdı oğlağım....

«Martla qarının deyişməsi»ndən seçilib. Qarının qışı qovub çıxara bilməyən martla deyişməsi Novruz Bayramında göstərilən tamaşalardan olub. Bu tamaşanın sözləri və dramaturgiyası olsa da improvizələr bol imiş.

A kosa, kosa, gəlsənə....

Novruz mərasiminin ən parlaq oyun tamaşası və günümüzdə ən məşhur olanı «Kosa –kosa» oyunudur. Bura kəndirbaz və hoqqaçı (gözbağlayıcı, tryuk göstərən) aktyorlar da aid idi. Kosa-kosa oyunlarında bu oyunların iki əsas personajı vardı. Kosa və keçəl. Qədimlərdə kosa obrazı şəri, pisliyi, səfaləti obrazlaşdırırdı. Sonralar isə Kosanın xeyirxah, gülərüz, zarafatcıl maskaları meydana çıxıb. Adətən uzun və arıq, donqar burunlu təsvir edilir.

Keçəlin iki maskası çox yayılıb-bu günədək də o iki cür təqdim olunur: lovğa, təkəbbürlü, qorxaq, heyvərə və cəsur, fəndgir, ağıllı. Bu günədək oynanılan «Kosa öldü», «Kosa ikicanlıdır», «Kosa keçi alır» və s. Xalqın sevdiyi, gözlədiyi oyun –süjet saxlanılmaqla məsxərə tamaşaları oynanılır. Bu tamaşalar da improvizələrlə dolğunlaşıb.

Bu gün müxtəlif bayram tədbirlərində, televiziyanın bayram proqramlarında oynanılan «Kosa-kosa» oyunları sanki o tamaşalardan bir iqtibasdır, Kosa və keçəl «qoruyub saxlamalı olduğumuz» eksponatdır, improvizələrə can atsalar da ona toxuna bilmirlər, o,dirilib bayram sevincinə qoşula bilmir, əksinə bu vurhavurun qarşısında başqa cür gülünc olur, bayağılaşır. Sanki bu «a kosa kosa gəlsənə» yox, «a kosa kosa, ölsənə...» oynayırıq. Niyə dirilik, yeni gün, həyat rəmzi olan obrazlar tamaşalar bu qədər rəngsiz, ölüdür? Kosa niyə bizdən küsdü?

Novruz Bayramı ilə əlaqədar oynanılan meydan tamaşalarıözünəməxsus, maraqlı, orqanik və sərbəst keçirilirdi. Bu tamaşaların iki əsas cəhəti vardı - vəziyyətə uyğun improvizələr və tamaşaçı ilə - camaatla səmimi atmosferdə sözatma, zarafatlaşma. Bu sərbəstlik yoxsa,bəlkə kosanı da keçəli də rahat buraxaq?

Paylaş

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Ölənlərin səsləri həmişə mənimlədir... - Borxesin şeirləri
16:41 24 Avqust 2019
Elyanora
16:36 24 Avqust 2019
“Koroğlu” operası tamaşaçılara təqdim olunacaq
15:51 24 Avqust 2019
“Dejavü” növbəti dəfə nümayiş ediləcək
14:25 24 Avqust 2019
Öldürmək istədiyim hamilə qadın - Əyyub Qiyasdan əfsanə
13:29 24 Avqust 2019
Məşhur italiyalı aktyor vəfat edib
12:41 24 Avqust 2019
Şairə xanım Firudin Qurbansoya səsləndi: "İnsanların haqqına girməkdən qorxun!"
11:38 24 Avqust 2019
"Mama, nolar ölmə"
10:44 24 Avqust 2019
Ceyms Bond haqqında yeni film sonuncu ola bilər
10:04 24 Avqust 2019
İran qadınlarının həyatı: fahişədən general arvadınadək
09:01 24 Avqust 2019
“Doktor Jivaqo” hədsiz zəif əsərdir” – Brodskinin qeyri-adi müsahibəsi
21:01 23 Avqust 2019
Onlar 2019-da hamıdan çox qazandılar - Siyahı
19:00 23 Avqust 2019
Nəsiminin 650 illik yubileyinə həsr olunan xatirə pulu buraxılıb
18:24 23 Avqust 2019
Mirzə Cəlilin son cümlələri... - Mehman Qaraxanoğlu yazır
17:29 23 Avqust 2019
“İt gəzdirən xanım” tamaşası yenidən nümayiş olunacaq
16:37 23 Avqust 2019
Tələbəsinə aşiq olan, 20 Yanvarda adamları ölümdən qurtaran aktyor – Maraqlı faktlar
15:45 23 Avqust 2019
Oğru adlandırılan şair danışdı: “Olur belə şeylər"
15:07 23 Avqust 2019
Yaqub Zurufçu: “Ququşun “Ayrılıq" mahnısı seksual səslənir” – Müsahibə
14:58 23 Avqust 2019
İlqar Əlfioğlu yeni verilişdə - Anons
14:20 23 Avqust 2019
Şəhriyar Del Gerani: “Firudin Qurbansoy falıma baxdı...”
13:30 23 Avqust 2019