news-inner
clock15:00 calendar-gray 18 Fevral 2013 view-gray4407 dəfə oxunub
view-gray4407 dəfə oxunub

Uşaq qəbiristanlığından - REPORTAJ

Ölkəmizin böyük sənaye şəhərlərindən biri və üçüncü böyük şəhəri Sumqayıtda uşaq qəbiristanlığının mövcudluğundan yəqin ki çox adamın xəbəri yoxdur. Sumqayıt əhalisinin əksəriyyəti də bu qəbiristanlığı tanımır.

Son illər kimyəvi tullantıların azalması, zəhərli tullantılarını Sumqayıt səmasına saçan zavodların bağlanması erkən ölümlərin, xüsusən uşaq ölümlərinin azalmasına səbəb olub. Ola bilsin ki, xəbərsizlik də bununla bağlıdır.

Uzun müddətdir ki Sumqayıtda yaşayan Facebook sosial şəbəkəsindəki dostlarımdan biri təxmini olaraq uşaq qəbiristanlığının yerləşdiyi yeri nişan verdi.

Sumqayıt-Bakı yolunun üstündə yerləşən Sumqayıt şəhər qəbiristanlığının kiçik bir hissəsi “Uşaq qəbiristanlığı” adlanır. Sumqayıt şəhər qəbiristanlığında diqqətimi çəkən məqamlardan biri xristianların və müsəlmanların yan-yana dəfn olunmasıdır. Adıçəkilən qəbiristanlıq üç yerə bölünür. Köhnə qəbiristanlıq (1984-cü ildə yaranıb), təzə qəbiristanlıq (2005-ci ildə yaranıb) və “Uşaq qəbiristanlığı” (1986-cı ildən yaranıb).

Sumqayıtda ekoloji vəziyyət və uşaq ölümləri

2012-ci ildə “travel.ninemsn.com.au” saytı dünyanın 7 ən çirkli şəhərini müəyyənləşdirib. Təəssüf ki, bu siyahıda birinci yeri Azərbaycanın böyük sənaye şəhərlərindən biri hesab olunan Sumqayıt tutur. Azərbaycanın üçüncü böyük şəhəri olan Sumqayıt şəhəri salınarkən kurort şəhəri kimi nəzərdə tutulsa da, bilinməyən səbəblərdən keçmiş SSRİ rəhbərliyi bu şəhəri kimyəvi məhsulların istehsal olunduğu mərkəzə çevirdi. SSRİ dağılana qədər də bu şəhər ekoloji cəhətdən təmiz hesab olunmurdu və keçmiş SSRİ-də uşaq ölümlərinə görə ilk sıralarda idi. Hal-hazırda uşaq ölümlərinin sayı azalsa da 1984-1996-cı ilə qədər bu şəhər uşaq ölümlərinin sayına görə regionda ilk yerlərdə olub. Səbəb isə ekoloji vəziyyətin kritik olması ilə bağlıdır. Sovet zamanı Sumqayıtda yerləşən zavodlar; “Azərikimya” Dövlət Şirkətinin Sumqayıt “Etilen-polietilen” zavodu, “Üzvi sintez” zavodu, “Səthi aktiv maddələr” zavodu, “Sintezkauçuk” zavodu, “Sumqayıt superfosfat” zavodu öz zərərli tullantıları ilə insan həyatı üçün ciddi təhlükə yaradırdı.

Əhalinin sıx məskunlaşdığı əraziyə yaxın yerləşən bu zavodların tullantıları hələ də insan orqanizminə və sağlamlığa ciddi təhlükə yaradırdı.

Uşaq qəbiristanlığı

Güc-bəla ilə soraqlaşıb uşaq qəbiristanlığını tapıram. Uzaqdan baxanda köhnə qəbirlərin arasında boş bir sahə kimi görünən bu qəbiristanlıq, elə ilk baxışdaca məndə qəribə hisslər oyatdı. Qəbirlərin böyük əksəriyyətinin üstündə dəbdəbəli baş daşı yoxdur. Qəbirlər nə ölçüsünə, nə də dəbdəbəsinə görə bir-birindən fərqlənir. Üzərində baş daşı olan qəbirləri barmaqla saymaq olar.

Bu günə qədər çoxlu qəbiristanlıq görmüşəm. Reportaj hazırladığım, ziyarət etdiyim qəbiristanlıqların heç birində geyim əşyasına rast gəlməmişdim. Amma burda...Bir tərəfdə atılıb qalmış uşaq ayaqqabısının bir tayı, uşaq bələmək üçün yun ədyalın çürüməkdə olan parçaları...

Bəzi qəbirlərin üzərində qurumuş qərənfil qırıntıları gözə dəyir. Əllərim əsə-əsə gördüklərimin fotosunu çəkirəm...

Ziyarət olunmayan qəbirlər, soyuqqanlı mollalar...

Keçən əsrin 90-cı illərindən bu qəbiristanlıqda mollalıq edən Məşədi Mübariz deyir ki, bu qəbiristanlığa demək olar ki, gəlib gedən yoxdur. “Dəfn olunan uşaqların böyük əksəriyyəti 3-5 yaş arasındadır. “Uşaq qəbiristanlığı”na çox nadir hallarda ziyarətə gələn, “Qurani Kərim” oxudan olur. Bildiyim qədər bu uşaqların çoxusu fiziki və psixoloji qüsurla doğulub, sonradan dünyasını dəyişənlərdir. Ölüm ilahinin təqdiri olsa da, bu uşaq qəbirlərinin çoxalmasının səbəbi havanı və insanları zəhərləyən kimya zavodlarıdır. Artıq burda çox nadir hallarda uşaq dəfn olunur. Uşaqları çox vaxt dünyasını dəyişmiş qohumlarının məzarının bir kənarında dəfn edirlər. Məni bura gətirən molla da deyirdi ki, əvvəllər uşaqları qəbiristanlığın müxtəlif yerlərində dəfn edirdilər. Qəbiristanlıq böyüdükcə və uşaq ölümləri artdıqca yəni 1986-cı ildən uşaq qəbiristanlığını ayırdılar. Son vaxtlar məzar yerləri bahalaşdığından uşaq qəbiristanlığının ətrafında böyükləri də dəfn edirlər”.

Bizdən yüz-yüz əlli metr kənarda 18-25 yaş aralığındakı gənc mollalar “müştəri” üstündə mübahisə edir...Bu cür kədərli bir yerdə soyuqqanlı və laqeyd mollaların toplaşdığına təəccüb edirəm...

Öyrənirəm ki, bu qəbiristanlıqda da Azərbaycanın cənub zonasından gələn, əsgərlikdən yayınan və savadsız gənc mollalar üstünlük təşkil edir.

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Tənqidin sərhədləri - Qismətin Tomas Eliotdan tərcüməsi...
15:10 13 İyul 2020
Məşhur müğənni kitab yazdı
14:25 13 İyul 2020
Bollivud ulduzu koronavirusa yoluxdu
13:37 13 İyul 2020
Elvis Preslinin nəvəsi intihar etdi
12:56 13 İyul 2020
Qanıyla torpağa “Qarabağ” yazan, son nəfəsdə şikəstə oxuyan, mina ilə tankın altına sürünən Azərbaycan əsgəri – Müharibə əhvalatları
12:15 13 İyul 2020
Ötən günün müharibə həyəcanı - Samirə Əşrəf yazır...
11:37 13 İyul 2020
Gevorkovun bacısı qızı ilə gəzən azərbaycanlı – Mahir yazır...
11:05 13 İyul 2020
Məşhur rəsm əsəri 22 milyon dollara satıldı
10:30 13 İyul 2020
Yazıçımızın hekayəsi Gürcüstan ədəbiyyat portalında
09:34 13 İyul 2020
“Mücrü” jurnalının baş redaktoru: “Ayağım nəşriyyata düşərli olmadı” – Müsahibə
09:00 13 İyul 2020
Xalq artisti koronavirusa yoluxdu
14:28 12 İyul 2020
Qızını ölən qızının həyat yoldaşına verdi, oğlu intihar etdi, nəvəsi güllələndi... – Axundov haqqında inanılmaz faktlar
12:15 12 İyul 2020
Anar özünün ən uğurlu hekayəsini seçdi – Mətn
11:44 12 İyul 2020
190 manatlıq qarpızı təpikləyən yutuber
19:41 11 İyul 2020
Əruz vəznində yazılmış ən gözəl təbiət şeiri - Mətn
17:01 11 İyul 2020
Kəramət Böyükçöl: "Məşhurluğumun arxasında dura bilmirəm" - Video
16:29 11 İyul 2020
Özgə adam - Xəyyam Rəfilinin hekayəsi
15:42 11 İyul 2020
Polşa fondu Bakıda müsabiqə elan etdi
14:51 11 İyul 2020
İcazə verək, insanlar Allahlarıyla dalaşsın
14:07 11 İyul 2020
Qarajda yaşayan Əməkdar artistin ürək parçalayan son sözü - Maraqlı Faktlar
13:15 11 İyul 2020