writer1

Könül Cəfərli

Məqalə sayı

70
clock10:49 calendar-gray 03 Sentyabr 2020 view-gray4476 dəfə oxunub
view-gray4476 dəfə oxunub

“İkinci əl” qadınlar

Qadın olmaq çətindir, mühafizəkar, tabularla zəncirlənmiş toplumlarda isə daha müşkül. Qadınsansa, çətin öz həyatını, arzularını yaşayasan. Kimsə imkan verməz.

Böyük bir “camaat” əngəli hər zaman ayağına dolaşar, hər addımda “kim nə deyər” bıçağını kürəyində hiss edərsən. Bəzən üsyan eləsən də, bir yerdə mütləq dirənib, yenidən təslim olacaqsan. Hər cəhdin sonda məğlubiyyətlə nəticələnəcək. Ona görə yox ki, gücsüzsən. Çünki səni tək özünlə yox, doğmalarınla da “vuracaqlar”. Məsələn, “qızının adına söz çıxar, alan olmaz” kimi axmaq fikirlərlə yüzlərlə qadını boşanmaqdan çəkindirir, ömrünün sonunadək şiddət, təhqir, məhrumiyyətlə dolu yaşama məcbur edirlər. “Camaat”ın məhv etdiyi onlarla qadın hekayəsi danışaram. Hamısı yarımçıq, didik-didik, məhkum olmuş talelərdir.

Nə qədər “ağılsız rəydir, tabe olmaram” desən də, əzizlərini qoruya bilməyəcəyini düşünüb, susur, razılaşmalı olursan. Bununla da daha bir qadın ömrü ala-yarımçıq başa çatır. Hələ yarımqadın olmağın faciəsindən danışmıram. Ətrafınıza baxın, neçə nəfər tam qadın görə bilirsiniz? Varmı? Tanımıram.

Ağlın kəsəndən çox gülmə, qaçma, oğlanlarla oynama, həyətə az düş, ağır ol kimi saymaqla bitməz qadağa siyahını belinə yükləyirlər. Daşı daşıya bildiyin qədər.

Balaca qızlara “Yıxılanda da diqqət et, ətəyin qalxmasın, biabır olarsan”, xəbərdarlığı nəyə desən “dəyər”. Yadımdadır, uşaq vaxtı yıxılanda aldığım yaradan daha çox məni donumun ətəyi narahat edərdi. Tez kənara boylanar, “görən varsa, biabır oldum” qorxusu ilə əsərdim. Kimsə yan-yörəmdə olsaydı, günlərlə xəcalətimdən həyətə düşməz, özümü xalq içində rüsvay olmuş kimi hiss edərdim. İndi gülməlidir, deyilmi? Amma biz o travmalarla böyümüşük.

Bəzən yazırlar, bizim qadınlar sevgili, həyat yoldaşı olmağı bacarmır. Niyəsini də düşünürsünüzmü? Uşaqlıqdan psixoloji zədə ilə yetişən qadından siz necə bir “əsər” gözləyirsiniz?

32 yaşında dul qalmış qonşum var. Saçını boyamır, artan ağ tüklərini olduğu kimi saxlayır. “Rəngləsəm, elə bilərlər ki, həyatımda kimsə var, ona görə bəzənirəm”,-deyir. Min dəfə söhbət etsəm də, xeyri yoxdur. “Ərsiz qadınam, adıma söz çıxar, oğlum böyüyür. Sabah kimsə söz atar, qan düşər”, deyib, həyatını dəfn edib artıq.

Birdir, ya iki? Hansını yazasan? Cəmi üç ilin gəlini olmuş qohumum söyləyir ki, gün ərzində mağazaya bircə dəfə düşürəm. Çörək almağı unutsam da, ikinci dəfə aşağı enmirəm ki, qonşular şübhələnər, kiminləsə görüşdüyümü zənn edərlər.

Şərq toplumunda əksər qaydalar ikilidir. Kişiyə “kişilik” yükləyən hallar qadın üçün rüsvayçılıq sayılır. Hər şeydə belədir. Yəqin eşitmiş olarsınız: “Yazıq qız boşanıb bədbəxt oldu”, söyləyirlər. Bəli, məhz dul qaldığı üçün bədbəxt qəbul edilir. Yenidən ailə qura bilməz ki? Qurar əlbəttə, əgər normal şərtlərlə yaşadığı çevrəsi, cəmiyyəti varsa. Əvvəla dul qadınsansa, çətin səninlə bir subay evlənmək istəyə. Çünki istifadə olunmuş, artıq “ikinci əl” sayılırsan. Əbəs deyil ki, bizdə 50 yaşlı kişi də bakirə axtarır.

Boşanıbsansa, kimsə sənin ağlına, istedadına, qabiliyyətinə, mənəviyyatına baxmaz, özü baxmaq istəsə də, çevrəsi, ailəsi imkan verməz, “yararsız mal” kimi nəzər yetirər. Elə bu cür milli düşüncəni bildiyi üçün də qadınların çoxu boşanmaqdan qorxar, hər əziyyətə qatlaşar, amma ərindən ayrılmaz. Hələ qızın varsa, boyun əyməkdən başqa seçimin heç olmaz. İstisnalar var əlbəttə, amma ümumi mənzərə budur. Dul kişiyə olan münasibət dul qadına eyni deyil. Təfərrüatını hamımız bilirik.

Yanlış anlamayın, qəti boşanmanı təbliğ etmirəm. Bu özü də övlad üçün ayrıca bir travmadır. Amma əgər əzab çəkir, sağlamlığınızı itirir, insan kimi məhv olur, balanız hər gün münaqişə görürsə, ayrılmaq doğru qərardır. Boşanmaqdan qorxmayın. Göründüyü qədər də vahiməli deyil. Ağrılı, amma mümkün addımdır.

Hətta kənardan “işgüzardır, karyera qurub, azaddır” dediyiniz qadınlar da bir şəkildə məhkumdurlar. Hərəsinin bilmədiyiniz zənciri var, ya özünə, ya da kimə görəsə ayağına bağlayıb.

Nə zaman bu axmaq gediş dəyişəcək, kim sındıracaq qadınla bağlı tabuları, bilmirəm. Kişilərin etməyəcəyi bəlli. O zaman çarə özümüzə qalır. Bəlkə də tək-tək gücümüz çatmaz, amma həmrəy olaraq nəsə edə bilərik. Qonşular “Filankəs axşam taksidən düşdü”, deyəndə müzakirə açılmasına imkan verməyək, qadın olduğumuz üçün qadına dəstək olaq. Bunu tək özümüz üçün deyil, böyüyən qızlarımız üçün də edək. Onlara zəncirsiz, azad toplum verə bilməyimiz üçün.

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Yol polisi ilə şortik davası - Ayxan yazır...
10:30 21 Sentyabr 2020
"Emmi" mükafatının qalibləri açıqlandı
10:03 21 Sentyabr 2020
Xalq yazıçısını dəfn edən molla: “Onu məzara qoymağa bir qohumu, dostu tapılmadı” – Müsahibə
08:58 21 Sentyabr 2020
Məşhur meyxanaçı: "O işlə təkcə meyxanaçılar məşğul deyil ki" - Video
17:01 19 Sentyabr 2020
Rejissormuzun filmi Beynəlxalq Turizm Filmlər Festivalının qalibi oldu
15:51 19 Sentyabr 2020
Bitlz qrupu haqqında kitab çap olundu
14:41 19 Sentyabr 2020
Mənə möcüzə kimi görünən ədəbi hadisə - Elçin yazır...
13:30 19 Sentyabr 2020
Dörd min ildi dustağam - Adil Şirinin şeirləri
12:20 19 Sentyabr 2020
Dovlatovun heç yerdə çap olunmamış şeiri sərgiləndi
11:05 19 Sentyabr 2020
Respublika Uşaq kitabxanası yeni layihəsinin ilk mövzusunu Milli Musiqi Gününə həsr edib
09:59 19 Sentyabr 2020
Mətbəxdə cazibəsini itirən qadının dramı
09:00 19 Sentyabr 2020
Üzeyir Hacıbəyovun felyetonu: “Cin”
21:01 18 Sentyabr 2020
Açıq havada premyera oldu – İlk dəfə
19:01 18 Sentyabr 2020
Onlar "Ginnesin rekordlar kitabı"na daxil oldular - Fotolar
18:40 18 Sentyabr 2020
"Arşın mal alan" Bolqarıstan teatrında səhnəyə qoyuldu
18:00 18 Sentyabr 2020
Sarı camış - Kamal Abdulladan yeni hekayə
17:22 18 Sentyabr 2020
Azərbaycanın “Avroviziya-2021”də iştirakı təsdiqləndi
16:38 18 Sentyabr 2020
Üzeyir Hacıbəylinin xatirəsi anıldı
15:51 18 Sentyabr 2020
Dostunun qızıl saatını oğurlayan Vüqar, ərindən iyrənən Validə... – Səriyyə xala iş başında
15:10 18 Sentyabr 2020
“Qalatasaray”ın qələbəsinə sevinən kölə təfəkkürü – Sərdar yazır...
14:32 18 Sentyabr 2020