writer1

Sərdar Amin

Məqalə sayı

120
clock14:56 calendar-gray 11 İyun 2020 view-gray6192 dəfə oxunub
view-gray6192 dəfə oxunub

Qadına seks obyekti kimi baxan şairimiz

İndividual ədəbi nailiyyətlər ilk həmlədə oxucuda impuls yarada bilmir. Bu üzdən adətən novatorların şöhrəti onların qəbirlərindən boy verən çəmən çiçəkləri ilə eyni vaxtı cücərir. Zamanında oxunmaq, sağlığında səs salmaq əksər sənətkarlardan gen qalıb.

Klassik ədəbiyyat nümunələrində müəllifin oxucu tərəfindən sevilmək sevdası hiss olunmur. Hətta bəzi müəlliflər xəlvətiliyə üstünlük verib, yüzlərlə müəllif təvazökarlıq və Allah qorxusundan yaratdıqları şedevrlərin altına imza atmayıb. Bu üzdən elə mətnlər bizə ən yaxşı halda xalq yaradıcılığı kimi çatıb, bəzilərinə isə saxta müəlliflər yiyə çıxıb.

Bütün reallıqlar fonunda klassik müəlliflərin əlindən tutan bir vasitə olub; Allahı yar adıyla təqdim etmək və ona olan sevgisini qadın anatomiyasındakı detallarla təqdim etmə!

Həmin fəndin yaranışını müxtəlif səbəblərlə bağlamaq olar; məsələn, Peyğəmbər də bizə cənnəti, cəhənnəmi bu dünyada gördüyümüz komponentlərlə izah etmişdi, ən ağır cəzanı qır qazanıyla, ən möhtəşəm bəxşişi süd arxlarıyla qiyaslamışdı.

Peyğəmbərin merac sonrası təsvirindən ibrət götürən ustad şairlər də Allahın bizə bəlli olmayan camal sifətini bu dünyada gördüyü ən üst gözəllik – qadın gözəlliyi ilə təqdim etməyə məcbur qalmışdı. Yəqin bu da mübahisəli məsələdir; ilk dəfə yar Allaha deyilib, yoxsa qadına?!

Hələ ki bizə daha aydın görünən ilk iddiamızdır, Şərq klassikləri yar adında Allahı zikr edib, “zülf” deyəndə qadın saçlarını yox, Allaha gedən yolu işarə vermək istəyib.

Bu simvolikanın yaranma səbəbi dinin ağır sərhədləri, çərçivələri ucbatından şairlərin Allahdan birbaşa söz açma imkanlarının məhdudlaşması da ola bilər. Yaxud şairlərin əsərlərində Allahdan birbaşa danışmamalarının səbəbi dini rəhbərlərin mazut qoxan ağızları, yanlarında duran tökməbədən cəlladların parlayan şəmşirləri deyil, birbaşa Allah qorxusu da ola bilər.

Səbəbdən asılı olmayaraq, Allah-qadın təşbehlərinin mövcudluğu klassiklərin əsərlərinin oxunması nəticələnib. Kiçik qism - ariflər - qəzəldə “yar” sözünü Allah kimi başa düşübsə, böyük qism – cahillər – “yar”ı qadın kimi qavrayıb. Cahillər yarı özününküləşdirərək ötən gün çəpər arxasında gördüyü Gülbadamın əyninə geyindirir, həmin qəzəlləri oxuyanda Allahı deyil, öz sevgilisini düşünür və beləliklə şeirlər dildən-dilə gəzir. Bu mətnlərdə hər kəs öz yarını görür; ariflər ərşə zillənir, cahillər tin-bucağa.

İlahi düşüncələri qadın komponentləri ilə təqdimetmə bəlkə də, klassik şeirləri bizə çatdıran ən ümdə səbəbdir. Əks halda saralmış kağızların bunca mətni bizə gətirməyə taqəti çatmazdı. Sevən gənclər bu şeirlərin həqiqi ünvanını kəsdirə bilməyib, “zülf”lə Allah yox bir alagözlünün ünvanına gedib. Yersəl sevgidən şeyda olan minlərlə adam bu nəğmələri ötə-ötə sitəm olmuş sinələrində bizə çatdırıb.

“Allah-qadın” tandemini bu gün də müəyyən deformasiyalarla yaradıcılığında eşələyən şəxslər var. Məsələn, rejissorlar Nuri Bilge Ceylan (“Bir zamanlar Anadoluda” filmində), Karlos Reyqadas (“Səssiz işıq” filmində) qadından Allaha “tərs merac”a cəhd edirlər.

Qadınları birbaşa olmasa da, hissə-hissə qalxdıqları o mötəbər məkandan endirən şairlərimizin başında Molla Pənah Vaqif gəlir. Vaqif şeirlərində qadına elə qadın kimi baxır, başqa heç nə! Onun qadını müxtəlif əzaları ilə ariflərlə Allah arasında nərdivan yox, ətdən, qandan – bir az da detallı izah etsək, “yeməli dodaq”, “tər məmə”, “maya bud”, “yoğun baldır”dan ibarət canlıdır.

Bir mayabud gərək, baldırı yоğun,
Sərasər ət basa dizin, tоpuğun,
Əl dəyəndə dura buğunbabuğun
Titrəyə, quyruqdan çоx yumşaq оla.

***

Yaxasının bağü-bəndin üzəsən,
Çəngələyib ağ məməsin əzəsən,
Əl uzadıb baş bəzəyin pоzasan,
Hər birin bir yana atasan dürüst.

Gallery


Vaqif qadını qadın kimi vəsf etdi və beləliklə Azərbaycan ədəbiyyatında “yar” Güləndam, zülf də Güləndamın kəlağayısının altından pırtdayıb çıxan saçları oldu.

Yanağı gül, zülfü yasəmən gərək,
Məməsi dik, ağ sinəsi gen gərək,
Haldan xəbər verən, dərdbilən gərək,
Heç olmaya məkru alı gözəlin.

Vaqifin “zülfün”dən yapışıb ən yaxşı halda – öz təbiri ilə desək, dik məməli bir gözəlin ağuşuna düşmək olar.
Oysa Füzuli deyirdi:

Aşiyani-mürği-dil zülfi-pərişanındadır,
Qanda olsam, ey pəri, könlüm sənin yanındadır...

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Düzgün yaşamaq riyakarlıq, düzgün düşünmək axmaqlıqdır – Dahi yazıçıdan aforizmlər
21:00 21 Aprel 2021
Bakı Dövlət Sirki yenidən təşkil olunur
19:00 21 Aprel 2021
Kamal Sunal adına muzey açılacaq
18:38 21 Aprel 2021
Fuentesin kitabı onlayn təqdim olunacaq
18:18 21 Aprel 2021
“Can Azərbaycan” müsabiqəsinin virtual sərgisi açılıb
17:42 21 Aprel 2021
Mənim qadınım, sən varsan deyə... - Çağdaş ərəb şeiri
17:01 21 Aprel 2021
Azərbaycanlı aktyor vəfat etdi
16:13 21 Aprel 2021
Kann film festivalının açılışında bu film nümayiş olunacaq
15:32 21 Aprel 2021
Nazir Anar Kərimov koronavirusa yoluxub
14:42 21 Aprel 2021
Anarla Seymur Baycanın oxşarlığı
14:02 21 Aprel 2021
“Qırmızı papaq” onlayn nümayiş ediləcək
13:17 21 Aprel 2021
Azərbaycanlı filosof qız-oğlan münasibətlərindən roman yazdı
12:30 21 Aprel 2021
Gənclərin qarşısını kəsən Rəşad Dağlı: O, niyə ustad ola bilmir?
11:55 21 Aprel 2021
Seymur Baycan nədən narahatdır?
11:02 21 Aprel 2021
Özünü ingilis kimi göstərən gəncəli
10:26 21 Aprel 2021
Tanınmış bəstəkar vəfat etdi
09:36 21 Aprel 2021
Çar arvadının göndərdiyi fotoqraf Aşıq Ələsgərin şəklini necə çəkdi? – Bilmədiyimiz faktlarMüsahibə
09:01 21 Aprel 2021
Milli Kitabxananın direktoru beynəlxalq konfransda iştirak edib
19:00 20 Aprel 2021
Nizami haqda məqalə Malayziya mətbuatında dərc olunub - Foto
18:29 20 Aprel 2021
Bir də yarpaq salma külək poçtuna – Qulu Ağsəsdən şeirlər
17:44 20 Aprel 2021