writer1

Elşən Mehdi

Məqalə sayı

1
clock11:32 calendar-gray 15 Oktyabr 2019 view-gray579 dəfə oxunub
view-gray579 dəfə oxunub

Söz oynadanlar

Kitabları geri vərəqləsək, ən qədim qaydayla desək, söz hissin görünən dünyadakı adıdır. Bütün adlar kimi şərtidir, dəyişkəndir. Sözlərlə oynamaq çox maraqlıdır, ancaq oyun kimi maraqlıdır. Poeziya kimi necə?

Hər söz bir və ya bir neçə enerji daşıyır, impuls ötürür. Həmin hislər oyuna gətiriləndə nizamsız şəkillərə düşür, sözə onun ilkin anlamında olmayan hərəkətlər və təyinlər yüklənir. Sonda ortaya bir “bina” çıxır. Materialları sağlam, inşası yanlış. Hətta, binanın giriş blokunun ikinci mərtəbədə olmağı da memarlıq yeniliklərindən sayıla bilər. Ancaq orada yaşamaq nə qədər rahat və doğrudur? Elə ki binadan içəri girdiniz, buranın qəribəliyi sizi çəksə də binanın yaşamaq üçün olmadığını görərsiniz. Söz oyunları kimi. Yaşantısız, bəzəkli və yanlış. Yalnız cəlbedici…

Adətən, poeziyadan uzaq, yaxud hadisələrin batinini düşünməyən insanlar söz oyunları üzərində qurulan şeirləri sevirlər. Onlar sinələrindəki dağdan gül dərməyin həqiqiliyinə inananda, hisslərinin saxta olmadığına dəlil tapırlar. Ancaq onların hisləri həqiqi ola bilər, sığındıqları isə saxta və puçdur. Sözün oyun tərəfi də elə bəlkə budur. Poeziyanın oyun cəbhəsində illuziyalarla duyğularına təsdiq tapan romantiklər heç vaxt həmin şeirin mətbəxinə girmək istəməzlər. Ordan yanmış yemək qoxusu gəlir.

Kitabları irəli vərəqləsək, yeni qaydalarla söz oyunlarını tərcümə etsək, adlandırmanın şərtliyi gözə girər. Babalarımızın yaratdığı frazeoloji birləşmələrin üzərində əsə-əsə dayanan söz oyunlarının bir tərcüməlik canı var. Axı söz hislərin ifadəsi idi, hislər tərcümə olunanda itməz ki… Deməli.

Adətən, bu gurultulu söz oyunlarında yaşantı olmadığı üçün ondan yalnız sığınacaq kimi istifadə edirlər. Hətta yaşantı deyəndə belə dəhşətli itkilər, ayrılıqlar, uzaq səyahətlər gəlir ağıla. Bu da ayrı bir kütləvi, ədəbi dərddir. Həyata həm də onun adiliklərinə görə hörmət etmək lazımdı. Brodski belə deyirdi. Oyun və yaşantı paralel xətlər kimi olmalıdır. Həmid Herisçinin yazdığı kimi:

“Ağlamağa gəlincə, birinci həmişə insan ağlayır

Sonra bütün yerdə qalanlar…”

“Yerdə qalanların ağlamağı” ilə söz oyununun çox gözəl nümunəsini yaradıb. Bu misraların təməli doğru və möhkəmdir. Alt qatı var. Həqiqidi, poeziyadı. Hətta, indi düşündüm ki, şeirdəki söz oyunun alt qatının olmağı onu oyun statusundan çıxara da bilər. Göz boyamalar bitdi. Çeslov Miloş dediyi kimi:

Bicliyində-dərdlilik, arsızlığı-gülməli

sonuncu tayfayıq biz.

Artıq bizim sözləri hərfi qəbul etməyə

bacarığı yetəcək ciddi nəsil yetişib.

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Seks haqqında aforizmlər
21:00 02 İyun 2020
Vatikan muzeylərinin fəaliyyəti bərpa edildi
18:50 02 İyun 2020
Bakı 1937-ci ildə... - Repressiya illərindən maraqlı video
18:11 02 İyun 2020
“Yarımçıq qalmış” onlayn göstəriləcək
17:30 02 İyun 2020
Ərli qadına gül bağışlayan ayı - Gürcü hekayəsi
16:49 02 İyun 2020
Nikahdan kənar oğlu oldu, sevdiyinə həsrət qaldı, xəstəxanada ürəyi partladı – Məşədi İbadı yaradan sənətkardan maraqlı faktlar
16:10 02 İyun 2020
17 yaşlı rejissorumuzun filmi ABŞ-da qalib oldu
15:31 02 İyun 2020
"Başımı kəssəniz də..." - Çexovun pandemiya məktubu
14:53 02 İyun 2020
Niyaməddin Musayevin saçları - Sərdar Amin yazır...
14:18 02 İyun 2020
Xalq artistinə abidə qoyuldu - Fotolar
13:40 02 İyun 2020
“Vəsiyyət” tamaşası nümayiş ediləcək
13:11 02 İyun 2020
Dahi şairin qohumu: “Onun nəslindən olduğumu bilmirdim”
12:35 02 İyun 2020
İkinci qatda səni öpdüm – Təbrizli şairdən modern şeirlər
12:03 02 İyun 2020
Məşhur rejissor polis cinayətinə film həsr etdi
11:39 02 İyun 2020
Biz qadını niyə döyürük? - Novruz Sabah yazır...
11:01 02 İyun 2020
Məşhur musiqiçi vəfat etdi
10:29 02 İyun 2020
Xalq artistinə ağır itki
10:00 02 İyun 2020
Oğullarına Koroğlunun dəlilərinin adını qoyan ata - Şahmarın hekayəsi
09:00 02 İyun 2020
Dahilərin Tanrı haqqında aforizmləri
21:00 01 İyun 2020
Xalq artsiti koronavirusdan öldü
18:50 01 İyun 2020