writer1

Şərif Ağayar

Məqalə sayı

550
clock10:45 calendar-gray 17 İyul 2019 view-gray1004 dəfə oxunub
view-gray1004 dəfə oxunub

Facebookda arvad söhbəti

Facebookda maraqlı bir müzakirəyə rast gəldim. Qadınlı-kişili bir qrup şəxs “ər” və “arvad” kəlmələri haqda fikir yürüdürdülər. Kimi deyirdi, bunlar zamanını keçirmiş sözlərdir, kimi də deyirdi, xeyir, artıq ailə məcəlləsinə də salınmış və hər kəs tərəfindən qəbul edilmiş ifadələrdir.

Gəlin, mübahisə etmədən bizdən əvvəlki təcrübələrə baxaq. Eyni ifadə vaxtıyla Türkiyədə də yayğın olub. Zamanla istifadədən qalxıb. İndi yalnız əyalətdə yaşayan yaşlı adamlar bu sözdən istifadə edirlər. Ya da kino və seriallarda, hekayə və romanlarda istehzayla işlədilir.

Türklər gözəl bir “eş” sözü var ki, “ər” və “arvad” sözlərini rahat şəkildə əvəz edir.

Mənə görə, modern insan “arvad” sözündən istifadə etməməlidir. Çünki “arvad” sözü “qadın” sözünün sinonimi deyil. “Arvad almaq” ifadəsi var, “Qadın almaq” ifadəsi yoxdur. Qadın arvaddan fərqli olaraq kişinin mülkiyyəti hesab olunmayıb. Baxın, Nazim Hikmət kimi ciddi söz adamları öz həyat yoldaşına “Qadınım” deyə müraciət edir:

Xoş gəldin, qadınım mənim, xoş gəldim

Nə gül suyum, nə gümüş ləyənim var

Yuyam ayaqlarını...

Burdakı “qadın” ifadəsinin yerinə “arvad” yazsaq, şeir bütün estetik mahiyyətini itirəcəkdir.

Zira arvadın ayaqlarını yumazlar!

Əksinə, arvad özü əlində ləyən yerə çömbəlib ərinin ayaqlarını yuyar.

Ağlım kəsəndən, hələ bu sözlərin dərin mənalarını öyrənməmiş “ərim” və “arvadım” ifadələrindən qıcıqlanmışam. Bunu müasir düşüncəli, təhsilli insanlar deyəndə isə lap məyus olmuşam.

“Arvad” sözünün etimologiyasına varsaq, dediklərimi asanlıqla razılaşmaq olar. “Arvad” təxminən 1500 yaşı olan “Avrat”, “Övrət” sözündən yaranıb. İlkin mənası “örtülməsi məsləhət bilinən ədəb yerləri” deməkdir. Səhih olub-olmadığını dəqiq bilmədiyim belə bir hədis oxumuşam: “Qadın uzun danışıqdan və övrətdən ibarətdir. Onun uzun danışığını sükutla, övrətini evlə örtün.” Bu nə deməkdir? Bu o deməkdir ki, arvad evdən çıxa bilməz, işləyə bilməz və s.

Lakin böyük Nizami məsələyə tamam başqa cür yanaşırdı. “İsgəndərnamə” əsərində İsgəndər o dövr üçün açıq-saçıq hesab olunan paltarlarda at minən qıpçaq qadınlarına baxıb onların ağsaqqallarına deyir ki, əsgərlərim uzun müddət yol gəliblər, qadınsız qalıblar, nəsə arzuolunmaz bir hadisənin baş verəcəyindən çəkinirəm, mümkünsə qadınlarınıza deyin, örtünsünlər. Qıpçaq ağsaqqalı cavab verir: “Biz qadınlarımızı örtməyə yox, nəfsimizə hakim olmağa öyrəşmişik!”

Qadın örtüləndə, evə həbs ediləndə, bütün haqq və hüquqları əlindən alınanda arvada çevrilir. Ər isə onun sahibi, yiyəsi olur. İstəsə döyür, istəsə söyür, istəsə başını qırxıb videoya çəkir.

Fikir verin, dilimizdə “arvad haqları” anlayışı da yoxdur.

Əslində dil çox həqiqətləri öz bətnində gizləyir. Sözlərin işləmə imkanlarına baxanda bunu çox asanlıqla görmək olur.

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Nobelli yazıçı daha bir mükafata layiq görüldü
18:39 15 İyun 2021
Avropa Film Festivalında iştirak edən filmləri onlayn izləmək mümkündür
17:45 15 İyun 2021
Öz arvadını söydü, Səməd Vurğunu pislədi, yad qadınla yaxalandı – Hüseyn Arifin heç yerdə yayımlanmayan lətifələri
17:01 15 İyun 2021
Əməkdar artist vəfat etdi
16:18 15 İyun 2021
Bakının yaşı keçmiş ofisiant qadınları: Onları necə alçaldırlar?
15:30 15 İyun 2021
Müğənninin cızma-qarası 281 min dollara satıldı - Foto
14:41 15 İyun 2021
Məşhur bəstəkar vəfat etdi
14:01 15 İyun 2021
Mənə zorla köynək satan qız - Nihat Pir yazır
13:07 15 İyun 2021
Gənc rejissora görə Kürdəxanı həbsxanasına getdi, ən açıq səhnələrə çəkilən aktrisa kimi tarixə düşdü - Onu Təhminə roluna niyə layiq görmədilər?
12:15 15 İyun 2021
Saçım sığalının dadını bilməz...
11:46 15 İyun 2021
Milli Qurtuluş Günü münasibətilə konsert proqramı təqdim edildi
11:22 15 İyun 2021
Cavanşir Yusiflinin ən çox sevdiyi 10 roman - Siyahı
10:58 15 İyun 2021
Heç utanırsan, Ayxan?
10:35 15 İyun 2021
Füzulidə kitab sərgisi açılıb
09:53 15 İyun 2021
Ankarada Yunus Əmrənin 700 illiyi keçirilib
09:47 15 İyun 2021
Azərbaycanlı yazıçı koronavirusdan vəfat edən anası haqda hekayə yazdı – Mətn
09:01 15 İyun 2021
Aşıq Ədalətin oğlu: “İkimiz də ağlaya-ağlaya bir-birimizə baxırdıq” – Müsahibə
21:00 14 İyun 2021
Reza Deqatinin Əfqanıstanda çəkdiyi fotoşəkillər sərgilənib
18:54 14 İyun 2021
"Yüz ilin adamları”: Toğrul Nərimanbəyov – Yeni veriliş
18:33 14 İyun 2021
Mədəniyyət xadimlərinə mükafatlar təqdim edilib
18:01 14 İyun 2021