writer1

Şərif Ağayar

Məqalə sayı

528
clock10:15 calendar-gray 21 İyun 2019 view-gray545 dəfə oxunub
view-gray545 dəfə oxunub

İblis üçün dua

Sosial şəbəkələr deyib də keçməyin. Bəzən elə ağıllı mühakimələr, ciddi atmacalar görürsən ki, sovet şairləri kimi əlin çənəndə qalır.

Misal üçün, bu yaxınlarda Facebookda “Tanrıya məktub” yazmışdılar. Orijinalı türkcə olan bu məktubun bir neçə punktu bizim dildə də yayımlandı. Məktubun məzmunu təxminən beləydi:

Ey uca tanrı! Şeytanı təqaüdə çıxart, dünyada ədaləti bərqərar elə, hər şey öz yerinə alsın. Məsələ bu qədər bəsit ikən, 124 min peyğəmbərə, dinlərə, təriqətlərə, cənnətə, cəhənnəmə - bir sözlə nəhəng bir sistemə nə ehtiyac var?

Məktub ilk baxışdan primitiv görünsə də bir çox incə məqamları ehtiva etməkdədir. Çünki doğrudan da belə düşünən insanlar var. Hətta tanınmış şair-yazıçıların əsərlərində də zarafata oxşayan bu ciddi nüansa rast gəlirik.

Seyid Əzim Şirvani yazır:

Sənsiz ey arami-can yoxdur həyatdan bir əsər

Feil özün, fail özün biz nə günahkar olmuşuq?!

Bu məşhur beyt yuxarıda qeyd olunan məktubla təxminən eyni məzmunludur. Sadəcə onun sənətə, ədəbiyyata çevrilmiş, bədii həllini tapmış variantıdır. Şair deyir ki, hər şey sənin əlində ikən savab-günah oyunuyla bizdən günahkar düzəltməyinə nə hacət var?

Məşhur yazıçılarımızdan biri isə islam peyğəmbərinə həsr etdiyi hekayəsində sünnət barədə mülahizələrini bölüşərək qeyd edir ki, əgər tanrı məsləhət bilsəydi, insanı elə o cür yaradardı.

Səmavi kitablar sadəcə mətndir və onları dərslik kimi oxumaq, orada dünyəvi elm axtarmaq düzgün deyil.

Lakin ən fantastik və mistik mətnin də rahatlıqla qavranılan məntiqi olmalıdır. Yoxsa əllamədən seçilməz və “özündəşey” kimi qalar.

Səmavi kitablardakı Tanrı-İblis-İnsan-Axirət dördbucağı yüksək istedad və mükəmməl məntiqlə yaradılıb. Biz bu mətnlərdə yanlış bir nüans, hər hansı boşluq tapa bilmərik. Yuxarıdakı məktub da, tanınmış yazıçının irəli sürdüyü mühakimə də məsələnin mahiyyətinə dərindən bələd olmamağın nəticəsidir. Yalnız Seyid Əzim Şirvani “fail” sözünü işlətməklə mətləbdən hali olduğunu, sadəcə incə istehza qarışmış bir şair nadincliyi etdiyini inanılmaz talantla diqqətə çatdırır və yazımızda istisna hal kimi dəyər qazanır.

Seyid Əzim Şirvaninin sualı cavab üçün nəzərdə tutulmayıb. Çünki cavabı özü çox gözəl bilir.

Mətn dünyanın metaforası olaraq dramaturgiya üzərində qurulur. Ziddiyyət yoxdursa, inkişaf da yoxdur. Səmavi kitablardakı axirət əhvalatı insanın Tanrı uğrunda öz nəfsi ilə, yəni İblislə mübarizəsi üzərində qurulub. Tanrı insana ondan asılı olan və olmayan bacarıqlar verib. Biz boyumuzu uzada, yaxud qısalda bilmərik. Amma istədiyimizi yeyib-içə, istədiyimizi danışırıq. İnsan böyük mənada planetin bir zərrəsi olaraq Tanrı iradəsindədir, lakin o, həm də yeganə canlıdır ki, Tanrı ona faili-muxtarlıq verib və həmin çevrədə azad buraxıb.

Səmavi mətnlərdə Tanrı insanı yaratmağın səbəbini belə izah edir: “Gizli xəzinə idim, bilinmək istədim.”

Tanrı onu bilməyə, öyrənməyə çalışan, onu sevən, ona can atana insan yaratdı və bu dünyada insanın Tanrını (oxu: gözəlliyi, həqiqəti) bilməyə, öyrənməyə çalışmaqdan, onu sevməkdən və ona can atmaqdan daha ali bir missiyası yoxdur.

Bəs biz tanrını daha çox bilən, onu daha çox sevən və ona daha çox can atan insanı başqalarından necə fərqləndirə bilərik? Əlbəttə, İblis vasitəsi ilə. İblis faili-muxtar çevrədə insanın qarşısına çıxır, onu Tanrı yolundan sapdırmağa çalışır. İnsan məhz Tanrının deyil öz iradəsi ilə İblisdən üz çevirib haqqın yanında dayanırsa, demək, seçilmişlərdəndir.

Tanrı-İblis-İnsan-Axirət əhvalatları mükəmməl bədii məntiq üzərində qurulmasaydı, dünyanın yüzlərlə şedevr əsəri (nəsr, şeir, rəsm, kino, teatr vs.) bu motivlərdən yarana bilməzdi.

Mən Tanrıya məktub yazsam, deyərəm, Siz mükəmməl bir mətnin baş qəhrəmanısınız, lütfən öz obrazınızdan əskilməyin. İblisi də həmişə var edin ki, yaxşını yamandan ayırmaqda bizə yardımçı olsun.

İblis olmasa nədən üz çevirərdik?

Bəli, insanın insan kimi yetişməsi üçün onun imtina etməyə də bir ünvanı olmalıdır.

aznews.az. 08.01.2019

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Nаmiq Аbdullаyеvin ахırı – Portret-hekayə
21:00 22 Sentyabr 2020
Tanınmış bəstəkara ağır itki üz verdi
18:41 22 Sentyabr 2020
Tarkovski ilə bağlı kadrarxası çəkilişlər hərraca çıxarılacaq
18:04 22 Sentyabr 2020
Sən ağlama, bulaq səslim – Qismət Məsimin yeni şeirləri
17:15 22 Sentyabr 2020
Haqverdiyevlə Üzeyir bəyə həsr olunmuş beynəlxalq konfrans keçiriləcək
16:29 22 Sentyabr 2020
Azərbaycanlı reper qəza keçirtdi
15:41 22 Sentyabr 2020
Nişanlısının yaylığı ilə ölümdən qurtuldu, “vətən xaini” idi Sovet İttifaqı Qəhrəmanı oldu - Fransa prezidentinin Brejnyevdən tələb etdiyi azərbaycanlı
15:02 22 Sentyabr 2020
Şəhid oğlunun fotosu və Beynəlxalq Sülh Günü
14:24 22 Sentyabr 2020
Peterburqda susan Azərbaycan tarı: Onun məzar yerini unutmayın!
13:41 22 Sentyabr 2020
Məmur özbaşınalığından serial çəkilir - Azərbaycanda ilk
12:55 22 Sentyabr 2020
Hərbi təlimə gedən dostlarımızın avtobus pəncərəsindən dedikləri - Sərdar Amin yazır…
12:15 22 Sentyabr 2020
Azərbaycan Kiyevdə etnomədəni festivalda - Foto
11:58 22 Sentyabr 2020
Azərbaycanlı yazıçının kitabı rus dilində nəşr olundu
11:10 22 Sentyabr 2020
Nələr görmür gözümüz, nələr çəkmir başımız? – Günün şeiri
10:36 22 Sentyabr 2020
Stalloneyə ağır itki üz verdi
10:25 22 Sentyabr 2020
Norveçdə Nizami məktəbi fəaliyyətə başlayıb
09:53 22 Sentyabr 2020
Biz tərəflər – Şərif Ağayardan yeni hekayə
09:01 22 Sentyabr 2020
Rejissorumuzun filmi Moskva festivalının əsas proqramında
18:57 21 Sentyabr 2020
Notr-Dam kilsəsinin muzeyi işə başladı
18:34 21 Sentyabr 2020
Ayağı kəsilmiş sevgilisini tərk edən Ceyran – Sara İbrahimin hekayəsi
17:48 21 Sentyabr 2020