writer1

Şərif Ağayar

Məqalə sayı

540
clock11:02 calendar-gray 07 İyun 2018 view-gray478 dəfə oxunub
view-gray478 dəfə oxunub

Yazılı düşünmək

Azərbaycan insanı hələ də danışmağa meyllidir. Ədəbi cameyə yaxından bələd olanlar bilir ki, yaradıcı insanlar arasında yarızarafat, yarıciddi “Bunu yaz!” ifadəsi dolaşır.

Yəni, danışdıqların, əslində yazı mövzusudur. Nəinki yazı mövzusu, hətta, yazının özüdür.

Dəfələrlə görmüşəm, elə həmsöhbətlərim olub, demişəm, diktofonu qoşub səsini yazsan və heç bir redaktə etmədən köçürsən, nə gözəl məqalə alınar. Danışan adamların çoxu heç bunun fərqində olmayıb.

Bəşəriyyət işarədən danışığa gəlmək üçün dil öyrəndiyi kimi, danışıqdan yazıya gəlmək üçün də yazmaq mədəniyyətinə yiyələndi. Bu gün həyatımızı yazısız təsəvvür edə bilmərik. Günümüzün sosial şəbəkələr və Vatsap reallığı bunu bir daha şərtləndirir.

İctimai yerlərdə fikir verin, gənc qadın və kişilər smartfonlarda necə sürətlə yazırlar. Az qala danışıq sürəti ilə. Bu gedişlə bir günə qalın kitab yazmaq mümkündür.

Texnologiya, ünsiyyət vasitələri insanları nəinki yazılı düşünmək, həm də yazılı ağlamaq, yazılı gülmək, yazılı mimika göstərmək vərdişinə yiyələndirib.

Di gəl, ədəbi mühitimizdə hələ də yazılı düşünməyi bacarmayanlar xeyli çoxdur. Onlara elə gəlir ki, nəsə yazmaq üçün hökmən Səməd Vurğun kimi kostyum geyinməli, qalstuk taxmalı, iş otağındakı qalın taxtalı, üstünə gecə lampası qoyulmuş stolun arxasına keçib qələmi sazlamalı, aradabir əlini fikirli-fikirli alnına qoyub siqaret tüstülətməlisən.

Orta məktəbdə ədəbiyyat müəllimi işləyən və maraqlı şeirlər yazan bir dostum zəng etmişdi. Yeni çıxan romanlardan hansısa haqqında danışırdı. Qəfil fərqinə vardım ki, adam çox gözəl danışır. Hətta elə danışır ki, heç kim belə danışa bilməz. Onun işlətdiyi cümlələr, seçdiyi sözlərin estetik düzülüşü, fikri qısa və dəqiq ifadə etmə səriştəsi diqqətimi çəkdi. İstər-istəməz dedim: “Sən bunları niyə yazmırsan?” Adam tutuldu. Ona elə gəldi ki, zarafat edirəm. Mən xeyli izahat verməli oldum...

Dilimizdə “Qeyd etmək”, “Qeydə almaq” anlayışı var. Bu ərəbcənin “müqəyyəd” sözündəndir və ilkin mənası “harasa bağlamaq”, “qalıcı etmək”dir. Fikri qeyd etmək o deməkdir ki, o fikir əbədi olaraq orda bağlanıb qalır, fikrin sahibi ölüb gedəndən sonra da insanlar ondan mətləb hasil edirlər.

Bu, bəşəriyyətin gəlib çatdığı ən yüksək sivilizasiya idi. Ölmüş adam yazı vasitəsi ilə özündən 4 min sonra dünyaya gələn adamla danışa bilirdi.

Yazmaq mübarək işdir. Zəif olsa belə. Fransızların məşhur bir deyimi var: “Beş dəqiqədən artıq danışırsansa, niyə yazmırsan?”

Günümüzün insanı, xüsusilə, ədəbiyyat adamı yazının cariliyini anlamalıdır. O, eyni zamanda yazılı düşünməyi və yazılı danışmağı bacarmalıdır. Yazıya qarşı rahatlığın tərəfdarıyam. Çayxanada-meyxanada elədiyimiz söhbətləri çox asanlıqla yazıya çevirə bilərik. Çünki yazının yüz növü var və ola bilməz ki, bizim o, ilk baxışdan yüngül və dayaz görünən söhbətlərimiz bu janrların hansınasa uyğun gəlməsin.

Yeni film çəkilir, düşündüyümüzü yazılı ifadə etməyə çalışmalıyıq. Yeni tamaşa qoyulur, onun kimi. Yeni kitab, yeni rəsm əsəri, yeni musiqilər... Şahidi olduğumuz hadisələr, xəyal etdiyimiz situasiyalar yazıda, qeyddə əks olunmalıdır.

Danışmaq bilgiləri və fikri ifadə edən cümlələri boş yerə havaya uçurmaqdır. Axı danışıqda deyilənlərin əksər hissəsi unudulub gedir. Yazı isə...

Yazılı düşünmək vacibdir.

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

"Sənin bu “qadın travmandan” xeyli həzz aldım" - Seymurla Aygün Aslanlının söhbəti
18:40 19 Yanvar 2021
"Simpsonlar"ın ssenaristi öldü
17:56 19 Yanvar 2021
Orxanı yenə polis apardı – Əsgərlikdəki şairlə söhbət
17:12 19 Yanvar 2021
Balacalar üçün onlayn tamaşa
16:31 19 Yanvar 2021
“Qarabağ hekayələri” qırğız dilinə tərcümə olundu
15:53 19 Yanvar 2021
“Mən xəbərləri oxuyanda qarşımda avtomatlı əsgər dayanmışdı” - Məşhur diktor 19 yanvar gecəsi AzTV-də baş verənlərdən danışır – Müsahibə
15:11 19 Yanvar 2021
“Arşın mal alan” Düşənbədə təqdim olundu
14:38 19 Yanvar 2021
Xalq artisti dünyasını dəyişdi
14:00 19 Yanvar 2021
Məşhur tarzən müğənnini qınadı: "Şəhid verdiyimiz dövrdə toy oxumusan"
13:17 19 Yanvar 2021
Leonardo da Vinçinin itmiş əsəri tapıldı
12:39 19 Yanvar 2021
Şair-əsgər anası: “Gizlində oğlumun çəkmələrini öpürdüm” – Müsahibə
12:01 19 Yanvar 2021
Məşhur prodüser həbsxanda vəfat etdi
11:25 19 Yanvar 2021
Nizami yenidən tədqiq edilməlidir - İradə Musayeva yazır...
10:52 19 Yanvar 2021
Tanınmış aktyor vəfat etdi
10:20 19 Yanvar 2021
Haaqada “20 Yanvar uşaqların gözü ilə” adlı virtual sərgi açıldı
09:55 19 Yanvar 2021
Müasir monqol hekayəsi: Portret - Orijinaldan tərcümə
09:00 19 Yanvar 2021
Nizaminin əsərləri ilə bağlı müsabiqə elan olundu
18:54 18 Yanvar 2021
“Şəhərin qış gecələri” tamaşası onlayn nümayiş ediləcək
18:22 18 Yanvar 2021
İsa Hüseynovun hekayəsi Gürcüstan kitabxanasında
17:58 18 Yanvar 2021
"Üç peyğəmbər" xalçasının müəllifi - Ziyadxan Əliyev yazır...
17:43 18 Yanvar 2021