writer1

Şərif Ağayar

Məqalə sayı

503
clock11:02 calendar-gray 07 İyun 2018 view-gray316 dəfə oxunub
view-gray316 dəfə oxunub

Yazılı düşünmək

Azərbaycan insanı hələ də danışmağa meyllidir. Ədəbi cameyə yaxından bələd olanlar bilir ki, yaradıcı insanlar arasında yarızarafat, yarıciddi “Bunu yaz!” ifadəsi dolaşır.

Yəni, danışdıqların, əslində yazı mövzusudur. Nəinki yazı mövzusu, hətta, yazının özüdür.

Dəfələrlə görmüşəm, elə həmsöhbətlərim olub, demişəm, diktofonu qoşub səsini yazsan və heç bir redaktə etmədən köçürsən, nə gözəl məqalə alınar. Danışan adamların çoxu heç bunun fərqində olmayıb.

Bəşəriyyət işarədən danışığa gəlmək üçün dil öyrəndiyi kimi, danışıqdan yazıya gəlmək üçün də yazmaq mədəniyyətinə yiyələndi. Bu gün həyatımızı yazısız təsəvvür edə bilmərik. Günümüzün sosial şəbəkələr və Vatsap reallığı bunu bir daha şərtləndirir.

İctimai yerlərdə fikir verin, gənc qadın və kişilər smartfonlarda necə sürətlə yazırlar. Az qala danışıq sürəti ilə. Bu gedişlə bir günə qalın kitab yazmaq mümkündür.

Texnologiya, ünsiyyət vasitələri insanları nəinki yazılı düşünmək, həm də yazılı ağlamaq, yazılı gülmək, yazılı mimika göstərmək vərdişinə yiyələndirib.

Di gəl, ədəbi mühitimizdə hələ də yazılı düşünməyi bacarmayanlar xeyli çoxdur. Onlara elə gəlir ki, nəsə yazmaq üçün hökmən Səməd Vurğun kimi kostyum geyinməli, qalstuk taxmalı, iş otağındakı qalın taxtalı, üstünə gecə lampası qoyulmuş stolun arxasına keçib qələmi sazlamalı, aradabir əlini fikirli-fikirli alnına qoyub siqaret tüstülətməlisən.

Orta məktəbdə ədəbiyyat müəllimi işləyən və maraqlı şeirlər yazan bir dostum zəng etmişdi. Yeni çıxan romanlardan hansısa haqqında danışırdı. Qəfil fərqinə vardım ki, adam çox gözəl danışır. Hətta elə danışır ki, heç kim belə danışa bilməz. Onun işlətdiyi cümlələr, seçdiyi sözlərin estetik düzülüşü, fikri qısa və dəqiq ifadə etmə səriştəsi diqqətimi çəkdi. İstər-istəməz dedim: “Sən bunları niyə yazmırsan?” Adam tutuldu. Ona elə gəldi ki, zarafat edirəm. Mən xeyli izahat verməli oldum...

Dilimizdə “Qeyd etmək”, “Qeydə almaq” anlayışı var. Bu ərəbcənin “müqəyyəd” sözündəndir və ilkin mənası “harasa bağlamaq”, “qalıcı etmək”dir. Fikri qeyd etmək o deməkdir ki, o fikir əbədi olaraq orda bağlanıb qalır, fikrin sahibi ölüb gedəndən sonra da insanlar ondan mətləb hasil edirlər.

Bu, bəşəriyyətin gəlib çatdığı ən yüksək sivilizasiya idi. Ölmüş adam yazı vasitəsi ilə özündən 4 min sonra dünyaya gələn adamla danışa bilirdi.

Yazmaq mübarək işdir. Zəif olsa belə. Fransızların məşhur bir deyimi var: “Beş dəqiqədən artıq danışırsansa, niyə yazmırsan?”

Günümüzün insanı, xüsusilə, ədəbiyyat adamı yazının cariliyini anlamalıdır. O, eyni zamanda yazılı düşünməyi və yazılı danışmağı bacarmalıdır. Yazıya qarşı rahatlığın tərəfdarıyam. Çayxanada-meyxanada elədiyimiz söhbətləri çox asanlıqla yazıya çevirə bilərik. Çünki yazının yüz növü var və ola bilməz ki, bizim o, ilk baxışdan yüngül və dayaz görünən söhbətlərimiz bu janrların hansınasa uyğun gəlməsin.

Yeni film çəkilir, düşündüyümüzü yazılı ifadə etməyə çalışmalıyıq. Yeni tamaşa qoyulur, onun kimi. Yeni kitab, yeni rəsm əsəri, yeni musiqilər... Şahidi olduğumuz hadisələr, xəyal etdiyimiz situasiyalar yazıda, qeyddə əks olunmalıdır.

Danışmaq bilgiləri və fikri ifadə edən cümlələri boş yerə havaya uçurmaqdır. Axı danışıqda deyilənlərin əksər hissəsi unudulub gedir. Yazı isə...

Yazılı düşünmək vacibdir.

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Türkiyəli “Robinzon”un filmi çəkildi
17:09 19 Fevral 2020
Bakıda İtaliya-Azərbaycan Beynəlxalq Film festivalı keçiriləcək
16:31 19 Fevral 2020
Qusarda turistlər üçün ingiliscə tamaşa nümayiş olunacaq
15:52 19 Fevral 2020
Tanınmış aktyor: "Miri Yusifdən də dəhşətli “bozbaş”lar var" - Müsahibə
15:08 19 Fevral 2020
Opera ulduzları Bakıda eyni səhnəni bölüşəcək
14:29 19 Fevral 2020
"Mövsüm sonu" filmi nümayiş olunacaq
13:45 19 Fevral 2020
Tanınmış bəstəkara vəzifə verildi
12:59 19 Fevral 2020
Macarıstanda Azərbaycan Kinosu Günləri keçirilir
12:42 19 Fevral 2020
Azər Paşa Nemətovun çökdürdüyü milli teatrımız
12:03 19 Fevral 2020
Senzura məşhur rejissorun filmini dayandırdı
11:30 19 Fevral 2020
Adam necə yazıçı olur? - Ayxan Ayvaz yazır
10:52 19 Fevral 2020
Gənc yazarımızın romanı həm Azərbaycanda, həm Fransada çap olunacaq
10:25 19 Fevral 2020
Aydın Kazımzadənin 80 illiyinə həsr olunmuş tədbir keçirildi
09:41 19 Fevral 2020
Peyğəmbərin dişi ağrıyan cəlladı - Aqşin Yeniseydən yeni hekayə
08:55 19 Fevral 2020
Qollarım üstündə bir qız ağlayır – Nəriman Həsənzadənin şeirləri
21:01 18 Fevral 2020
Görkəmli bəstəkar Vasif Adıgözəlovun yaşadığı evin qarşısında barelyefi açılıb
18:56 18 Fevral 2020
15 yaşlı aktrisa dünyasını dəyişdi
18:50 18 Fevral 2020
Yeni sevgilisi ilə yataq otağımda görüşdülər – "Azğın" romanından parça 18+
18:12 18 Fevral 2020
İblis içimizdə ölən Allahdı - "Hz. İsanın Quranı" haqda
17:38 18 Fevral 2020
Kukla Teatrında “Bahar“ tamaşasının premyerası olub
17:00 18 Fevral 2020