news-inner
clock11:17 calendar-gray 30 Mart 2018 view-gray140 dəfə oxunub
view-gray140 dəfə oxunub

Avtobusdakı davanın gizlinləri: Pozitiv diskriminasiya

Mirmehdi Ağaoğlu

Elə şeylər var ki, onları dərk etmək üçün gərək ilan öz dərisindən çıxan kimi sıyrılıb içindən çıxasan və kənardan ona baxasan. Yoxsa başa düşmək, anlamaq çətin olacaq. Necə deyərlər, özünə gedən yol başqasından keçir. İctimai nəqliyyatda qadınlara yer vermək ənənəsi də bunlardan biridir.

Gözümüzü açandan belə görmüşük ki, kişi cinsinin nümayəndələri lazım oldu-olmadı ictimai nəqliyyatda qadınlara yer verirlər. Bu etiket qaydası özlüyündə bəlkə də normaldır, hətta bəzi məqamlarda gözəldir, ancaq bu adət, bu qayda mükəlləfiyyət, məcburiyyət halını alanda eybəcərləşir, özünün xeyirxah niyyətini itirir. Necə ki, bizdə mövcud halını alıb. Sosial şəbəkədə videosu yayılmış, avtobusda baş verən məlum hadisə də bu eybəcərliyin nəticəsidir. İlk baxışdan heç bir fiziki əngəli olmayan həmin qadın ona oturmaq üçün yer verməyən cavan oğlanın başının üstündə deyinib-deyinib təhqir etməsəydi bu hadisə də yaşanmayacaqdı.

Bir neçə il əvvəl Türkiyədə oldum və ictimai nəqliyyatda qadına yer vermək məsələsi ilə bağlı orda maraqlı təcrübə yaşadım: İstanbulda ilk dəfə ictimai nəqliyyata minəndə təzəcə özümə yer tapıb oturmuşdum ki, gördüm bir neçə qadın mindi, o dəqiqə qalxıb yer verdim. Orda qaldığım bir həftə ərzində bu hal bir neçə dəfə yaşandı, ancaq ətrafa fikir verəndə gördüm ki, avtobusda, tramvayda, metroda qadınlara yer verən bircə mənəm, türklərdə belə adət yoxdur, bığıburma türk gəncləri yerlərində elə rahat oturublar, elə bil evlərindədirlər, divana yayxanıb televizora baxırlar. Bizdə hələ heç bir kişini ictimai nəqliyyatda belə rahat oturan görməmişəm. Bizim kişilərin hamısında bir narahatlıq var ki, indicə bir qadın avtomusamı, metroyamı minəcək, məcburən yerimi ona verməli olacam. Ancaq türklərdə belə qayda yoxdu. Kim istəyər qadına yer verər, kim istəməz verməz. Qadın olanda nə olar, oturmağa yer yoxdursa əziyyət çəkib ayaq üstə getsin. Nəticədə sən də onun kimi pul ödəyib nəqliyyata minirsən, oturmaq sənin də haqqındır. Maraqlı burasıdır ki, türk qadınları da bu cür düşünürlər. Daha onlara yer verməyən əks cins nümayəndələrinə “nakişi” kimi baxmırlar.

Bizdə yaşından, fizioloji quruluşundan asılı olmayaraq ictimai nəqliyyata minən istənilən qadına, qarşı cinsin nümayəndəsi yer verməyə borcludur. İstədi-istəmədi, bunu könül xoşluğu ilə elədi, ya eləmədi fərq etməz. Yer verməlidir, vəssalam! Hətta bəzən avtobusa minən qadın bircə kişini oturmuş görürsə, gedib qəsdən başının üstündə dayanır ki, ona yer versin. Əks təqdirdə həmin adama düşmən kimi baxırlar. O nəqliyyat vasitəsində dərhal belə bir rəy yaranır ki, qadına yer verməyən o adam nakişidir, biqeyrətdir, ana-bacısına hörmət etməyəndir və sair və ilaxır.

Məlum videoda da gənc oğlana qarşı aqressiyanın səbəbi qadınla kobud davranmağından çox ona yer verməməyidir. Çünki o avtobusdakılar da bizim çoxumuz kimi düşünür; qadına yer vermək oğlanın borcudur!

Bizdə hətta bu cür düşünən adamlar var: “Bu gün ictimai nəqliyyatda qadına yer verməyən oğlan, sabah Qarabağı necə alacaq!" Məsələni gör hara bağlayırlar.

Kimsə deyə bilər ki, ictimai nəqliyyatda qadına yer verməyin nəyi pisdir? Nolsun başqa xalqlarda yoxdur, biz bu cür gözəl adətimizdən imtina etməyək. İlk baxışdan doğrudur. Ancaq dərindən yanaşanda görünür ki, qadına qarşı bu pozitiv diskriminasiya üzdə müsbət hal olsa da, əslində bizim cəmiyyətdə qadın-kişi bərabərsizliyinin bariz nümunəsidir.

Məsələyə birbaşa dəxli olmasa da başqa bir misal deyək. Hər il 8 Mart zamanı kişilər işdə, evdə, bayırda tanıdıqları qadınlara hədiyyə alırlar. Çox vaxt istəməsələr belə, cəmiyyətdə formalaşmış adətlər onları buna vadar edir. Qarşı çıxa da bilmirlər. Ancaq eyni hal qadınlar tərəfindən həyata keçirilmir, bərabərlik pozulur.

Hətta bəzi idarələr, böyük şirkətlər 8 Mart zamanı bütün qadın işçilərə müəyyən məbləğdə mükafat verir, kişi işçilərə isə heç bir bayramda belə üstünlük verilmir. Qadınlara tanınan bu üstünlük ilk baxışda elə təsir yaradır ki, guya bu, bizim cəmiyyətdə qadına hörmətdən, ehtiramdan doğur, dərinə gedəndə isə görürsən ki, bu qadın-kişi bərabərsizliyinin göstəricisidir. Bu kimi pozitiv diskriminasiyalar şüurlu, ya şüursuz, əslində qadın hüququnu daraltmağa xidmət edir, nəticədə feminizmin ən böyük nümayəndələrindən biri Simona de Bovuarın da dediyi kimi, qadını ikinci cinsə çevirir.

Dünyanın bir çox modern cəmiyyətlərində bu məsələlər aydınlaşıb və qadına da kişi ilə eyni hüquq tanınır, eləcə də ictimai nəqliyyatda. Əgər qadın əliuşaqlı, hamilə, yaşlı deyilsə qarşı cinsin nümayəndəsi də ictimai nəqliyyatda ona yer verməyə borclu deyil.

Avtobusda, 8 Martda qadına böyük hörmət qoyulur, ona yer verilir, hədiyyə alınır, ancaq vacib məsələlərə gələndə ona “qadın” damğası vurularaq bir kənara itilir. Bir şey olan kimi “qadındır da, nə gözləyirdin” deyib əlimizi yellədirik. Dolayısı ilə bizim kimi cəmiyyətlərdə qadın bacarıqsızlığın, natamamlığın, gücsüzlüyün, zəifliyin simvoludur. O qədər zəifdir ki, heç avtobusda iki dayanacaq yolu da ayaq üstə gedə bilməz. Ona görə yer verək otursun.

news-inner-user
Mirmehdi Ağaoğlu

543 məqalə

Paylaş

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Üzü günə qalan evlər - Tanımadığımız şairdən seçmə şeirlər
15:01 15 Noyabr 2019
Rəfael və Coşqun "Şabaş"a görə qadın paltarı geyindi
14:20 15 Noyabr 2019
Bakı Slavyan Universitetində Şərif Ağayarla görüş keçirilib - Fotolar
13:45 15 Noyabr 2019
"APA-Group"a daxil olan saytların vahid mobil tətbiqi istifadəyə verilib
13:08 15 Noyabr 2019
Facebookda rekord qıran ata və qızı ilə söhbət – Video
12:15 15 Noyabr 2019
Ziya Bünyadov: “İsa Hüseynov yolunu azmışdı” – Bilmədiyimiz gerçək
11:30 15 Noyabr 2019
Qarabağı qaytaran türk futbolçu
10:43 15 Noyabr 2019
"Nu, poqodi"nin yeni seriyaları gəlir
10:20 15 Noyabr 2019
“Paris Notr-Dam kilsəsi” tamaşası təqdim olundu
09:50 15 Noyabr 2019
Topu başında aparan kapitan, alnından zəka fışqıran redaktor, müğənnini həbsdən buraxdıran müxbir... – Şərif Ağayar APA-dan yazır...
08:59 15 Noyabr 2019
Bu gün vəfat edən şairin son müsahibəsi: “Şeirimi Süleyman Rüstəmin adına çıxardılar”
21:01 14 Noyabr 2019
"Tanınmış ailənin övladlarından uzaq gəzirəm" - İlqar Xəyal
18:40 14 Noyabr 2019
Bu mahnılarımızdan hansı plagiatdır? - Video
18:00 14 Noyabr 2019
Mədəniyyət xadimlərinə fəxri adlar verilib - Sərəncam
17:42 14 Noyabr 2019
“Kazbek” tüstülədən xumar gözlülər...” – Yazıçılar meyxanadan danışdılar
17:30 14 Noyabr 2019
Noyabr ayı üçün ən çox gözlənilən filmlər
16:50 14 Noyabr 2019
Rəşad Məcidin kitabı Türkiyədə təqdim olunacaq
16:17 14 Noyabr 2019
Nəsimiyə həsr edilmiş şeir müsabiqəsinə yekun vurulub
15:37 14 Noyabr 2019
Azərbaycanlı şair vəfat etdi
14:54 14 Noyabr 2019
Onun adını oğlunun baş daşına niyə yazmadılar? – Rəmiş haqqında inanılmaz faktlar
14:41 14 Noyabr 2019